تقدیر و تشکر
تقدیم به پیشگاه مولا علی (ع) 
سعی و کوشش کن دلا تا معرفت حاصل کن 
با ولای مرتضی ایمان خود کامل کنی 
کشتی حبل المتین بشین اگر خواهی نجات 
تا سلامت جان خود را از راهی ساحل کنی 
درک کن علم ولایت را به نور معرفت 
معرفت حاصل نما تا حل هر مشکل کنی 
و تقدیم به کسی که مرا با عشق مادرانه آشنا کرده و همواره مهربانی خود را به من ارزانی داشته تا آنچه را که خود در این روزگارپر پستی و بلندی آموخته به من بیاموزد تا من درس عشق و مهربانی و ستایش را فقط از او بیاموزم. 
و تقدیم به کسی که مرا با عشق و محبت پدرانه آشنا کرده و طعم شیرینی زندگی را چشیده و همیشه دلسوز یا رو پشتیبان من بوده و در مشکلات یاری رسان من بوده و من درس بزرگواری بردباری و استواری را فقط از او آموختم 
و تقدیم به استاد گرامی ام که همواره در راه علم و دانش به ما یاری رسانده یارو پشتیبان ما و در تکاپوی به رشد و کمال رسیدن ما هستند تا درس علم و دانش و بزرگ منشی را از ایشان بیاموزیم و همواره در مراحل زندگی به یادشان باشیم. 

عنوان طرح پژوهشی 
به نام یگانه هستی بخش : 
من پژوهش و تحقیق خود را با طرح (آزاردیدگان کودک آزاری )آغازمی کنم وبااین زمینه به عنوان کسی که  می تواند درآینده به افراد زیادی خدمت کند و این هدف را در سر داشتم و کنجکاو بودم افرادی را که مورد آزار قرار می گیرند خصوصا کودکان را مورد بررسی قرار دهم تا بتوانم با نوشتن مطالبی به عنوان فرد کوچکی از این جامعه بزرگ از کودکان و نوجوانان و همه افرادی که مورد آزار قرار می گیرند و هیچ دفاع و پشتیبانی ندارند با طرح یک معضل بزرگ اجتماعی از انها حمایت کنم تا بتوانند با افراد مورد اعتماد شان مشکلشان را در میان بگذارند تا آنها راهی برای جلوگیری از این مشکل پیش پای شان گذارند و امیدوارم که توانسته باشم تا حدودی در راه این مشکل بزرگ قدم برداشته باشم تا آنها به راه هدایت و موفقیت در زندگی شان برسند. 
سوء رفتار با كودك 
سوء رفتار يا رفتار مسامحه گرانه و نادرست با كودك ، يك مشكل جدي و رايج در كودكان زير 18 سال است . به عبارتي سوء رفتار عبارتست از انجام يا مسامحه  در هر عملي كه منجر به صدمه رساندن به كودك و ايجاد مشكلات بهداشتي گردد يا آسايش ، سعادت و سلامت كودك را تهديد نمايد . بنابراين اين هر نوع سوء استفاده ، سهل انگاري ، بهره برداري ، پرخاشگري ، عمل خارج از نزاكت ، بي احترامي يا هر عملي كه منجر به جراحت صدمه يا فساد گردد ، سوء رفتار اطلاق مي‌شود . 
در سالهاي اخير معنا و مفهوم سوء رفتار آن چنان گسترش يافته كه غفلت و مسامحه را نيز شامل مي‌گردد . اگر چه اثبات سوء رفتار با استفاده از سند و  مدرك در دادگاه امر دشواري است ، اما در برخي كشورها قوانيني درباره آن تدوين شده است . اين قوانين بدرفتاري با كودك را چنين تعريف مي‌كنند . «ايجاد آسيب جسمي يا رواني ، سوء استفاده جنسي ، رفتار احمال گرانه يا خشونت آميز با كودك زير 18 سال ، توسط مراقبين و به مخاطره انداختن سلامت كودك ».
بدرفتاري با كودك شامل موارد زير مي‌باشد :
وقفه در رشد كودك بدون هيچ گونه علل پزشكي يا بيولوژيكي 
سندرم فقدان والدين 
غفلت مداوم والدين كه منجر به وارد آمدن آسيبهاي جدي و شديد به كودك مي‌شود . 
عدم انجام مراقبتهاي متعهدانه در كودك ( عدم مراجعه عمدي كودك به مراكز بهداشتي درماني جهت دريافت مراقبتهاي رايج بهداشتي ... )
سوء رفتار ممكن است عمدي يا غير عمدي باشد . سوء رفتار عمدي شامل تحميل آگاهانه و تعمدي صدمه يا جراحت ضرب و جرح يا سوء رفتار كلامي است . سوء رفتار غير عمدي زماني رخ مي‌دهد كه عملي سهوي انجام گيرد كه منجر به آسيب كودك مي‌گردد . وجود سوء رفتار با كودكان در سال 1940 هنگاميكه دكتر جان كافي ارتباط نزديكي بين هماتوم هاي زير سخت شامه و شكستگيهاي متعدد استخوانهاي بلند را مشاهده نمود مورد توجه قرار گرفت . سپس دكتر سي ، هنري كمپ در سال 1962 اصطلاح « سندرم كودك مضروب  » را ابداع نمود از آن تاريخ به بعد عموم مردم از وجود پديده اي به نام سوء رفتار با كودكان به عنوان يكي از علل مهم مرگ و مير و معلوليت دايمي در كودكان آگاه شدند . بررسي و كنترل اين معضل بغرنج و پيچيده مستلزم آگاهي از سايكوديناميك سوء رفتار با كودك و نيز توسعه ارتباط درماني و غير تهديد كننده با خانواده تامين گردد و تمركز اصلي بر پيوستن مجدد كودك به خانواده پس از شروع دوره بازپروري مي‌باشد .
پرستار جزء لاينفك تيم درماني جهت بررسي و كنترل دراز مدت پديده سوء رفتار يا كودكان به شمار مي‌رود . پرستار حمايتهاي رواني ، اجتماعي خود را از والدين به عمل آورده به عنوان يك مدل و الگو براي پرورش كودك ايفاي نقش نمود . 
مراكز خدمات حمايتي ، حمايت اجتماعي  مورد نياز خانواده را مورد شناسايي قرار داده و يك مهره اساسي براي كنترل و پي گيري اين مشكل محسوب مي‌شود . 
تاريخچه سوء رفتار با كودك 
رفتار نادرست يا كودكان همواره وجود داشته و كودكان در قرون متمادي مورد سوء رفتار قرار گرفته اند . اگر چه ، ممكن است با خواندن مقاله هاي جديد اين طور نتيجه گيري شود كه اين پديده مربوطه به قرن بيستم مي‌باشد . در آمريكا رفتار نادرست با كودكان سبب تشكيل انجمن مبارزه با كودك آزاري در سال 1874 شد . در دهه 1940 گزارشهاس درماني بدون توضيح علت آسيب ديدگي كودكان بويژه شكستگيهاي متعدد استخوان ، تورم و خونريزي داخل جمجمه ، گمانهاي تازه اي را مورد سوء رفتار با كودكان برانگيخت . 
دو دهه بعد كمپ و ديگران 1962 براي كودكاني كه مراقبينشان از روي قصد به آنها آسيب بدني وارد كرده بودند از واژه « كودك مضروب » استفاده كردند . 
گسترش مسئله در دهه فوق به حدي بود كه در تمام ايالتها ، قانوني مبني بر گزارش تمامي موارد مظنون به سوء رفتار به اجرا گذاشته شد . كمپ و همكارانش در ايجاد نگراني عمومي در رابطه با اين مسئله بسيار موفق بودند . گزارشات كنگره هاي علمي در مورد سوء رفتار با كودك در سال 1973 منجر به تصويب قوانيني در مورد پيشگيري درمان سوء رفتار در سال 1974 گرديد . 
فليكس ورتر كه جنبه هاي روشني از سوء رفتار با كودكان را به تحرير در آورده ، شناخت، جنبه هاي پزشكي سوء رفتار با كودكان را بيشتر مديون كارهاي هنري كمپ مي‌داند كه به بسياري از تظاهرات ناشي از بيرحمي با كودكان اشاره كرده است . لانكستر ، متداول شدن سوء رفتار با كودكان را واقعه اي تاسف بار و كشفي جديد مي پندارد ، واظهار مي‌دارد درايالت متحده ، كودكاني كه مورد سوء رفتار با كودكان از جنبه هاي گسترده تري مورد توجه قرار گرفته كه شامل تحت نظر گرفتن و شناسايي والدين بدرفتار تعقيب قانوني آنان ، تهيه برنامه هاي پيشگيري و مطالعه ميزان شيوع و علل بدرفتاري با كودكان مي باشد . 
گرانت ، اظهار مي دارد در قرن بيستم كه به بياني قرن كودك لقب گرفته ، كشتارهاي ساكت به وقوع پيوسته و بسياري از اصول اعلاميه حقوق بشر كودكان زير پا گذاشته مي‌شود . و در اين ميان گزارش ساليانه يونيسف در سال 1988 تكان دهنده است كه . از هر سه مرگ ، يكي مربوط به كودك است . 
هم چنين نلسون در سال 1998 در اين زمينه بيان مي دارد ، ميزان سوء رفتار با كودك بر مبناي بازديدهاي خانگي به 1 تا 4 ميليون مورد درسال بالغ ميشود . 
گاهي كودكان حتي قبل از تولد مورد سوء رفتار قرار مي‌گيرند . خشونت آگاهانه يا ناآگاهانه نسبت به زن باردار يكي از انواع كودك آزاري قبل از تولد تلقي مي‌شود و مي‌تواند منجر به عقب ماندگي ذهني و يا مرگ جنين گردد . 
ميزان شيوع 
با وجودي كه در حال حاضر آمار دقيقي در مورد اين معضل در دست نيست  ولي طبق برآورد انجام شده توسط استرنر در سال 1980 در آمريكا يك الي سه درصد كودكان آمريكايي مورد سوء رفتار يا غفلت قرار مي‌گيرند . 
هر ساله چهار هزار كودك بر اثر سوء رفتار جان خود را از دست مي‌دهند. 
عقب ماندگي دايمي جسمي ، رواني وعاطفي رنج مي‌برند . از طرفي مرتكبين چنين اعمالي از رفتار خود شرمسار بوده و يا از قبول انجام اين اعمال وحشت دارند . علاوه بر آن اغلب اوقات سوء رفتار در خلوت صورت گرفته و كودكان بويژه خردسالان از بازگويي آنچه كه بر آنها گذشته ناتوانند به علاوه كبودي ، بريدگي و حتي آسيب ديدگيهاي شديد مي‌تواند بر اثر حادثه اي رخ داده باشد ، از اين رو اظهارات والدين در مورد حوادث را نمي توان به آساني رد كرد ، درچنين مواردي احتمال مي‌رود رفتار نادرست با كودك آشكار نگردد . 
با همه اين محافظه كاريها ، براد هست و همكارانش ، شمار بدرفتاري با كودكان را بين 200 تا 300 هزار در سال مي‌دانند . 
گلس ، طبق انجام مطالعه اي نتيجه گرفت كه بين 4-3/1 ميليون كودك در طول زندگي خود چندين نوبت با لگد ، دست يا مشت مورد ضرب و شتم قرار مي گيرند . ممكن است تمامي اين كودكان زخم يا جراحتي برندارند ، اما اين آمارها نشان دهنده رواج بسيار زياد ضرب و شتم كودكان است كه حد نهايي آن مرگ مي باشد اين امر در نوزادان بيشتر از كودكان بزرگتر اتفاق مي‌افتد . لانگستر مي نويسد تنها در سال 1984 عليرغم مشكلاتي كه در تشخيص و گزارش موارد سوء رفتار وجود داشته دويست هزار تاچهار ميليون كودك مورد بدرفتاري و ضرب و شتم و غفلت قرار گرفته و حداقل چهار هزار كودك هر ساله در ارتباط با اين مسئله جان مي سپارند . 
بدرفتاري فيزيكي با كودك نسبت به ساير بدرفتاري هاي بيشتر بود . و 62%از كل مرگ و مير كودكان را به خود اختصاص مي‌دهد از تمام موارد بدرفتاري حدود 50 نوع بدرفتاري فيزيكي گزارش شده است . 
نلسون مي نويسد انواع مسامحه يا بدرفتاري با كودكان 50% افزايش داشته 30 مورد از هر هزار كودك در سال 1985 به 45 مورد در سال 1992 رسيده است . در سال 1992 از 2-9 ميليون بدرفتاري با كودك گزارش شده ، 1261 كودك در گذشتند كه 85 درصد پنج ساله و 45 درصد زير يك سال بوده اند ، 60 درصد گزارشها مورد تاييد سازمان حمايت از كودكان قرار گرفته بود . هم چنين اين سازمان شمار كودكان قرباني در سال 1997 را 3/126/000 نفر گزارش كرده . 
طبق بررسي هاي به عمل آمده از خانواده هاي جوامع غربي كه كودكان سنين 3-18 سال داشته اند ، 14 درصد كودكان انواع آزار از قبيل لگد زدن، گاز گرفتن توسط انسان ، نيشگون گرفتن ، زدن با يك شي يا تهديد كردن با چاقو و اسلحه را تحمل كرده اند . كودكان زير يك سال بيشتر از كودكان بزرگتر در معرض آسيب بوده اند . 
لانكستر به نقل از گليس مي‌نويسد هر ساله قريب به 1/5 ميليون كودك و نوجوان در معرض بدرفتاري فيزيكي قرار دارند ، احتمال به اين دليل كه فقط شديدترين موارد گزارش مي‌گردد ، اين گزارش نيز محافظه كارانه است . در اين ميان سوء رفتار جنسي ( زنا با محارم) به توجه بيشتري نياز دارد ولي در بسياري از موارد زناي والدين با كودك به علت ترس قرباني از مجازات ، طرد شدن ، گناهكار شناخته شدن و از هم گسستن خانواده بصورت يك راز باقي مي‌ماند . به دليل شك و ترديد در گزارش سوء رفتار جنسي شيوع واقعي آن ناشناخته است . تخمين زده مي‌شود كه در دوران كودك ، بلوغ و نوجواني از هر 4 دختر يك دختر مورد سوء رفتار جنسي قرار مي‌گيرد . تقريبا در 1/3 مورد سوء رفتار جنسي ، سوء رفتارگر با قرباني نسبت دارد و از هر 100 دختر يكي از آنها توسط پدر خود مورد بدرفتاري جنسي قرار مي‌گيرد . تجاوز جنسي بدترين نوع سوء رفتار است . كه غالبا زنان و كودكان مخصوصا كودكان زير 3 سال قربانيان معمول اين واقعه هستند . با وجود اينكه تمام گروههاي نژادي ، اقتصادي و اجتماعي درگير اين مسئله هستند ، اما آمارها شيوع بيشتري را در طبقات اقتصادي و اجتماعي درگير اين مسئله هستند ، اما آمارا شيوع بيشتري را در طبقات اقتصادي ، اجتماعي پايين تر نشان مي‌دهند كودكان قربانيان هميشگي بدرفتاري هستند زيرا كوچكند و در سلسله مراتب خانواده و اين امكان نيز وجود دارد كه چند كودك از يك خانواده مورد آزار قرار گيرند . بدليل اينكه زنان در پرورش كودكان بارسنگينتري را به دوش داشته و وقت بيشتري را با كودكان مي‌گذارنند به احتمال زياد با كودكان بدرفتاري بيشتري دارند  كودكان زير 3 سال در زمره بيشترين و قربانيان سوء رفتار به شمار مي ايند و چنين برآورد شده كه يك سوم بدرفتاري در كودكان 6 ماهه تا 3 ساله  و يك سوم ديگر نيز در كودكان بالاتر از 3 سال رخ مي‌دهد . 
انواع بدرفتاري با كودكان
انواع بدرفتاري و سهل انگاري با كودكان كه پزشكان و مراقبين بهداشت با آن روبرو مي‌شوند ، عبارت از بدرفتاري جسمي 70% بدرفتاري جنسي 25% وقفه در رشد 5% به علت تغذيه ناكافي مي‌باشد :

طي بررسي انجام شده در سال 1996 در 31 ايالت آمريكا 60% از موارد بدرفتاري به صورت غفلت ، 23% به صورت بدرفتاري جسمي ، (9%) به صورت بدرفتاري جنسي (4%) به صورت بدرفتاري و ( 5% ) انواع ديگر بدرفتاري مشاهده گرديد . 
1_ سوء رفتار جسمي 
بدرفتاري جسمي يا ضربه هاي غير تصادفي كه توسط يك مراقب وارد مي‌شود و به مراكز اورژانس و سوانح مراجعه مي‌كنند . شاخصهايي نظير كبودي ورم ، سوختگي ، آسيبهاي سر شكستگيهاي و امثال آن مي باشد . هر نوع تنبيه بدني كه موجب كبودي ، جاري شدن خون يا منجر به آسيبي شود كه درمان طبي را ايجاب كند خارج از حوزه اقدامات انضباطي عادي قرار دارد . تنبيه بي پروا وخطرناك ( مثل لگد زدن به شكم كودك ) حتي اگر آسيبي به بار نياورد ، جزء موارد سوء رفتار محسوب مي‌گردد . مسموم ساختن ، سوزاندن با آب جوش يا سيگار ، زخم ناشي از بستن با طناب ، شكستگي ، در رفتگي ، پارگي يا خراشيدگي نشانه هايي از گاز گرفتگي يا كشيدن موي بدن كودك ممكن است منجر به صدمات بدني يا مرگ شد  . 
سوء رفتارهاي فيزيكي را مي‌توان به عنوان يك يا چند  حادثه ضمني ناشي از تاديب شديد يا پرخاشگري كه منجر به آسيب هاي فيزيكي شديد بر ارگانهاي داخلي ، استخوانها سيستم عصبي مركزي يا ارگانهاي حسي مي‌شود تلقي نمود . 
2_ مسامحه يا غفلت جسماني 
مسامحه يا غفلت آن است كه بدون نظارت و سرپرستي، حداقل مراقبت از كودك انجام گيرد ، به طوريكه منجر به سوء تغذيه ، ديگر صدمات جسمي و يا حتي مرگ گردد . 
غفلت يكي از شايع ترين شكلهاي سوء رفتار مخصوصا در ميان خانواده هاي كم در آمد تعريف شده . لذا در مسامحه كودك اغلب كثيب و خسته مي‌باشد ، انرژي لازم براي بازي ندارد ، بدون خوردن صبحانه به مدرسه مي‌رود ، اغلب نهار ، يا پول ندارد و لباسهاي كثيف ونامناسب با فصل مي‌پوشد . معمولا كودك مدتهاي طولاني در منزل تنهاست كه اين مسائل سبب تغيير در رفتار وي مي‌شود . اكثرا از مدرسه غيبت مي كند . غذاگدايي مي‌كند و اعتياد به دارو و الكل دارد . سهل انگاري تغذيه اي شايع ترين علت كمي وزن شيرخوارگي است و مي توان آن را علت بيش از يك دوم موارد وقفه در رشد (F.T.T) به حساب آورد . خوراندن دارو ، مسموم كردن عمدي ، دادن داروهايي كه سبب آسيب و زيان به كودك مي‌شود . سوختگي ناشي از ادرار ،زخمهاي فشاري ، كم آبي ، عدم توضيح يا گزارش جراحت يا بيماري ، نارسايي در مراقبت پزشكي ، عدم ايمني در منزل واشكال درسيستم تهويه ، دادن داروهايي كه مصرف آن غير قانوني است نيز جزء موارد مسامحه و غفلت محسوب مي‌شوند . در اين زمينه روزنامه اطلاعات در تاريخ 29/3/1376 مي‌نويسد : يك مادر 26ساله انگليسي به دليل اضافه كردن نمك به مايع نوشيدني كودك 4/5 ساله خود طي 10 روز سبب مرگ وي شده است حوادثي كه در اثر سهل انگاري و عدم رعايت موارد ايمني براي كودك روي مي دهند در صورتيكه عدم نظارت كاملا آشكار بوده و كودك كمتر از سه سال باشد ، از موارد سهل اگاري محسوب مي‌شود . لانكستر در اين باره مي‌گويد ، در اين وضعيت به كودك حتي به اندازه اي نياز اوليه اش جهت سازش و تطابق ، اهميت داده نمي‌شود  

3_ سوء رفتار عاطفي 
به هر گونه توهين بصورت كلامي يا غير كلامي كه روحي احساسات كودك ، عزت نفس ، اعتماد به نفس و تعامل وي با ديگران تاثير بگذارد يا هر گونه خصومت ، خشونت ،تهديد كلامي ، كناره گيري اجتماعي كه سبب به هم خوردن تعادل رواني عاطفي كودك گردد اطلاق مي شود . به عبارتي طرد كردن ، سپر بلا كردن ، منزوي كردن ، انتقاد يا ترساندن مداوم توسط مراقبين و خوار شمردن به طوريكه كودك احساس پوچي بي كفايتي ، بي توجهي و بي ارزشي كند . تمسخر و انتقاد به طور مداوم متوجه كودك بوده و نهايتا كودك ممكن است اين اعتقاد را پيدا كند كه شخص « بدي » است  .
ارعاب هاي رواني همانند حبس كردن در زير زمين تاريك يا تهديد به قتل  اعضاي بدن بي درنگ بايد گزارش شود . ناسزاگويي معمولا بخشي از اين نوع سوء رفتار مي باشد .
4_ سو‌ء رفتار جنسي
بدرفتاري جنسي عبارت از بهره برداري و تجاوز جنسي بين اعضاي خانواده مي باشد كه ممكن است در هر خانواده اي رخ دهد . غالبا آزار و بدرفتاري جنسي توسط عضو بالغ خانواده و يا دوست صميمي خانواده صورت مي‌گيرد كه مسائلي نظير فحشاء و زناي با محارم را پديد مي‌آورد. در كشور ما آمار دقيقي از سوء رفتار جنسي با كودكان در دست نيست . لانكستر دامنه بدرفتاري جنسي را از نوازش تا تجاوز دانسته و اشاره مي‌كند زنا با محارم محدود به ساكنين جنگل نيست بله در تمام نژادها ، گروههاي مذهبي و طبقات اقتصادي، اجتماعي ديده مي شود. 
نلسون سوء رفتار جنسي را به سه نوع كه شامل« آزار جنسي »  «مقاربت جنسي » و « تجاوز » تقسيم مي‌كند . 
آزار جنسي : شامل لمس يا نوازش اندام تناسلي يا از كودك خواسته مي‌شود اندام تناسلي بزرگسال را نوازش كند ، تماشاي اجباري اعمال جنسي يا پورنوگرافي نيز بخشي از اين تعريف را تشكيل مي‌دهد . 
مقاربت جنسي : شامل دخول ( يا اقدام به دخول ) به مهبل ، دهان يا ركتون به شكل غير تجاوزكارانه است . در صورت عدم تشخيص و مداخله ، آزار جنسي هميشه تا مقاربت كامل پيش مي‌رود كمتر از 10% از موارد سوء رفتار جنسي به شكل مقاربت تجاوزكارانه و همراه با اعمال زور است . 
شايع ترين اشكال سوء استفاده جنسي به ترتيب توسط اعضاي خانواده ، دوستان يا آشنايان كودك يا خانواده بالاخره توسط افراد غريبه صورت مي‌گيرد .  كنترل بدرفتاري جنسي درون خانواده دشوارتر مي باشد ، زيرا از يك طرف بايد كودك را از سوء استفاده بيشتر محافظت كرده و از طرف ديگر واحد خانواده را نيز حفظ نمود . 
انواع ديگر بدرفتاري 
انواع نادرتر سوء رفتار با كودك شامل محروميت كودك از آب و در نتيجه كاهش مايعات بدن و سديم سرم ، نوشاندن اجباري آب و كاهش سديم سرم ، كاهش درجه حرارت بدن به علت تنبيه با آب سرد ، حالات شبيه خفگي بر اثر فرو بردن اجباري در آب ، خفه كردن عمدي ، اختلال در رشد در اثر سوء تغذيه ، هم چنين كودكان قرباني ، مبتلا به بيماريهاي مي‌شوند كه توسط والدين ايجاد شده است ( سندرم كودك بيمار ) ، ( سندرم كودك بيمار ) كه اين موارد بيشتر در كودكان زير 6 سال ديده مي‌شود زيرا اين كودكان كوچكتر از آنند كه بتواند اين حيله ها را آشكار نمايند . 
گاهي اوقات اينگونه رفتارها سبب مرگ كودك مي شود ، مانند زماني كه والدين وقفه تنفسي ( آپنه ) ايجاد مي‌كنند . 
گاهي والد يا مراقب كودك مبتلا به نوعي بيماري است كه علائم مشابه را در كودك ايجاد مي كند ، علائم ساختگي اغلب شامل خونريزي از نواحي مختلف است ،  اگر نمونه درخواست شود ، والد از خون خود به آن اضافه مي‌كند . نشانه هاي ساختگي ديگر عبارتند از :عفونتهاي مكرر بر اثر تزريق مايعات آلوده ، اسهال مزمن ناشي از مصرف ملين ها ، سنگهاي كليوي دروغين با استفاده از اضافه نمودن سنگريزه ها به نمونه ادرار كودك ، تب به دليل مالش يا گرم كردن دماسنج و يا بصورت بر اثر مالش پوست يا كاربرد مواد سوزاننده ، تجاوز به اموال و دارايي كودك يا تجاوز به حقوق كودك ، تمام اين موارد بايد به امور خدمات حمايت از كودكان و پليس گزارش شود . تا از بردن كودك به بيمارستان ديگر يا مرگ وي ممانعت شود. 
به طور كلي سوء رفتار را مي توان به چهار دسته اصلي تقسيم كرد كه شامل موارد ذيل مي‌باشد.
سوء رفتار سبب بروز مشكلات جسمي ، رفتاري و رواني دركودك مي‌گردد . احتياط در تعامل با ديگران ، ترس آشكار از اعضاي خانواده ، خيره شدن به يك جاي خالي ، دروغگويي، فقدان عكس العمل در هنگام فرآيندهاي خطرناكي تا احساس نگراني از شنيدن صداي گريه ديگران ، كاهش اعتماد به نفس ، وجود تصوير ذهني منفي ، جلب توجه كردن يا پرخاشگري ، وابستگي دارويي ، انزواطلبي وكناره گيري و افسردگي نمونه اي از علائم رفتاري و رواني كودك مي باشد كه در نتيجه سوء رفتار از خود بروز مي‌دهد . 

عوامل ايجاد سوء رفتار در كودكان 
دلايل ايجاد سوء‌رفتار توسط اعضاي خانواده متنوع مي باشد . كودكان زير 3 سال بيشترين قربانيان سوء رفتار به شمار مي‌آيند . چنين برآورد شده كه يك سوم بدرفتاري در كودكان زير 6ماهه يك سوم در كودكان 6 ماه تا 3 ساله و يك سوم ديگر نيز در ميان كودكان بالاتر از 3 سال رخ مي دهد . زنان بيشتر از مردان كودكان خود را مورد بدرفتاري و آزار قرار مي‌دهند ، زيرا معمولا اولين مراقبان كودك هستند . مردان با شدت و خشونت بيشتري به آزار كودكان پرداخته و مبادرت به سوء استفاده جنسي مي‌نمايند. 
95% سو‌ء استفاده هاي جنسي را خود والد يا يك دوست مذكر مرتكب مي‌شود . علت واقعي سوء رفتار با كودك ناشناخته است . اما به نظر مي‌رسد كه پنج فاكتور در ايجاد سوء رفتار با كودكان دخيل باشد كه شامل : فشارهاي خارجي ، عوامل درون فردي ، كناره گيري اجتماعي ، انتقال رفتار خشونت آميز از نسلي به نسل ديگر و وابستگي بين سوء رفتار كننده و كودك باشد . مارلو در اين مورد مي‌گويد قبل از اينكه آزار و تعدي صورت گيرد بايد سه خصوصيت وجود داشته باشد كه عبارتند از :
والدين عامل اجتماعي بالقوه اي جهت سوء رفتار را دارا باشند . 
والدين دچار اضطراب وكشمكش بوده و از هيچ جا حمايت نمي شوند . 
تمايز يا ويژگي خاصي در كودك مورد آزار وجود داشته باشد . 
به طور كلي دلايل ايجاد سوء رفتار را مي‌توان در چارچوبهاي ذيل تقسيم بندي كرد:

الف : فقدان منبع اجتماعي 
يكي از دلايل اساسي سوء رفتار فقدان يا كمبود منابع اجتماعي است كه سبب مي‌گردد اعضاي خانواده در هنگام مراقبت از كودكان خود در نتيجه فشار زندگي دچار خشونت و سوء رفتار گردند ، يا به عبارتي وجود يك بحران در بروز بدرفتاري و‌آزار دخالت دارد . اينگونه بحرانها معمولا با يك سلسله سرخوردگيها و ناتوانيها جهت مقابله با مشكلات همراه است  . از جمله بحرانها مي‌تان به فقر ، ناسازگاري و اختلافات زناشوئي ، طلاق ، داشتن تنها يكي از والدين ، استعمال زياد و اعتياد به الكل ومواد مخدر ، منزوي شدن از اجتماع ، بيكاري ، نداشتن سرپناه مناسب ، تعداد زياد فرزندان و نيز بيماري مزمن اشاره نمود . عقيده بر اين است كه انزواي اجتماعي مي‌تواند عامل اصلي و زمينه ساز براي سوء رفتار با كودكان باشد . گاهي اوقات يك بحران نسبتا كوچك و جزئي اما داراي قدرت كافي مي‌تواند تبديل به سوء رفتار شود . محيط بخش ضروري جهت ايجاد سوء رفتار مي‌باشد . خانواده هاي سوء رفتارگر از سيستم هاي حمايتي كافي بي بهره بوده و محيط دامي است كه هيچ راه خروجي براي كودك در آن وجود ندارد . اگر چه اكثر گزارشات مربوط به سوء رفتار از جوامع اقتصادي – اجتماعي و آموزشي ديده مي‌شود . فشارهاي حاصله از فقر در خانواده هاي با وضعيت اجتماعي و اقتصادي پايين سبب افزايش اذيت و آزار در اين گروهها مي‌گردد . بحرانهاي نهفته مي‌توانند در خانواده هاي سطوح بالا هم وجود داشته باشند . در يك خانواده با سطح اقتصادي بالا تغييرات بزرگي نظير تعويض محل زندگي ، تولد كودكان ناخواسته ، ناسازگاري وعدم توافق زوجين مي‌تواند فشارهاي كافي جهت موقعيتهاي سوء رفتار باشد . همچنين در خانواده هاي ثروتمند با مشغله بيشتري كه در خارج از منزل دارند و عدم حضور در منزل سوء رفتار به وسيله فرد جايگزين آنها اعمال شود . 
ب _ خصوصيات والدين 
اكثر والدين مايل به وارد آمدن آسيب به كودكان خود نيستند وعموما اذيت و آزار هنگامي رخ مي‌دهد كه والدين فاقد خويشتن داري باشند . 
مطالعات گذشته نگر در مورد والدين بد رفتار نيز عزت نفس اندك ، فشار روحي روز افزون زندگي ، بيان آزاد انگيزه هاي پرخاشگرانه ، ازدواجهاي زود هنگام و آزار و بدرفتاري در دوران كودكي آنها را نشان مي‌دهد و خانواده نخستين واسطه در انتقال ويژگيهاي فرهنگي به نسل بعدي محسوب ميشود . ويژگيهاي فرهنگي والدين به فرزندانشان منتقل مي‌شود كه قسمتي از آن به طور عمدي ، بخشي از طريق سرمشق و الگو بودن و قسمتي از طريق راه هاي نامحسوس انتقال مي‌يابد . بنابراين رفتار خشونت آميز به عنوان پاسخ به استرس و فشار ممكن است از نسل به نسل ديگر منتقل شود . اين الگو را مي‌توان از طريق تاريخچه خشونت بصورت مزمن ، الگوي كناره گيري از محيط خارج ، الگوي محدود بودن تعاملات اعضاي خانواده مورد بررسي قرار داد . 
يك مطالعه آينده نگر بر روي 1400 مادري كه وضعيت اقتصادي – اجتماعي پاييني داشتند نشان داد كه 23 نفر از مادران موردمطالعه بعدا به گروه سوء رفتاركنندگان پيوستند خصوصيات رفتاري مادران آزار دهنده با خصوصيات بقيه زنان تحت مطالعه كه به عنوان افراد شاهد عمل مي‌كردند ، مورد مقايسه قرار گرفت بر خلاف مطالعات گذشته نگر اين مطالعه نشان داد كه مادران آزار دهنده فقط عزت نفس كمتري نسبت به افراد شاهد داشته هيچگونه طرد و انزواي اجتماعي و هيچ سابقه اي از بدرفتاري در دوران كودكي خود نداشته ا ند . مطالعه مزبور نشان داد كه مادران آزار دهنده داراي روابط منفي با والدين ، انتظارات غير واقع بينانه از كودك خود ، سطح اقتصادي پايين تر نسبت به افراد شاهد و سابقه اعتياد الكل و مواد مخدر داشته اند . والدين بدرفتار نسبت به افراد ديگر بي اعتماد بوده و تصور مي كنند كه كودك ممكن است از آنها كسب محبت نمايد، در حاليكه خود از محبت ديگران در زندگي خود محروم بوده اند . آنان ممكنست احساساتي نظير خشم ، دوگانگي عاطفي و طرد را نيز نسبت به كودك خود جلوه گر سازند . اگر چه هيچ كدام از دو فرد آزارگر دقيقا مانند هم نيستند اما ، عوامل مشتركي جهت شناسايي آزارگران مستعد وجود دارد . مهم است به خاطر داشته باشيم كه تنها حدود 10درصد خاص و متفاوت از ديگري ، نيازمند مي باشند . يكي از مهمترين عوامل نوع سرپرستي و والدگري است كه كودكان به عنوان « يك كودك »دريافت مي‌كنند . اكثر والدين سوء رفتار كننده خود آزار ديده اند حتي اگر اين سوء رفتار واضح و آشكار هم نبوده اما آن را به عنوان امري غير مطلوب و غير منصفانه به خاطر مي‌آورند . به نظر نمي‌آيد افراد بدرفتار داراي شخصيت بخصوصي باشند ، در عين حال شماري از والدين بدرفتار خود در هنگام كودكي مورد بدرفتاري قرار گرفته ، طرد شده و محروميت كشيده اند و شايد آنان تقليد از پرخاشگري را آموخته باشند و يا شايد محروميت از محبت مادر ، به طريق خود او ، دوباره در آنان بروز كرده باشد . لانكستر ، اشاره مي‌كند كودكاني كه به اين سبك و شيوه رشد مي‌يابند ممكن است از تندي و خشونت متنفر باشند ، اما تجربه ديگري از ارتباط را در خانواده ندارند . از سوي ديگر والدين سوء رفتارگر داراي اعتماد به نفس پايين بود و افراد بي اعتمادي مي‌باشند . همچنين گزارش شده كه سوء رفتار جسمي همراه با اعتماد به نفس پايين ، از يك رابطه طولاني مدت بين بد رفتاري جسمي در دوران كودكي و اعتماد به نفس پايين در جواني حكايت مي‌كند . 
مشكل ديگر والدين بدرفتار اين است كه از وضعيت تكاملي طبيعي كودك اطلاعات كافي نداشته و از كودكان انتظار دارند كه نقش آنان را به عهده بگيرند ، بدين معنا كه آنها را سرپرستي و مراقبت نمايند . اين مفهوم ، واژگوني نقش يا عدول نقش ناميده مي‌شود كه والدين مانند يك كودك عمل كرده و از كودك انتظار دارند كه نقش والد و سرپرست را بازي نمايد .
اين مطالب مناسبترين جواب براي اين سئوال است كه چرا برخي كودكان از سوء رفتار رهايي مي يابند درحاليكه برخي ديگر قرباني سوء رفتار مي‌شوند . گاهي عامل تسريع كننده آزار واقعه اي پر استرس نيست ، وظايف معمول مراقبتي و تربيتي كودك نظير آموزش كنترل دفع ، تكامل در تكلم و مهارتهاي كسب استقلال بالقوه مي‌تواند براي والدين بد رفتار دشوار و غير قابل كنترل باشد . عدم وجود اطلاعات كافي و واقعي والدين از توانايي هاي تكاملي متناسب با سن كودك اين انتظار را به وجود مي آورد كه يادگيري بايد به طور خودكار ايجاد شود . براي مثال ممكن است والدين تصميم بگيرند در سن يكسالگي كودك را جهت آموزش كنترل دفع آماده كنند و انتظار داشته باشند كه كودك در اولين بار روي صندلي مخصوص نشسته و فورا هم كنترل دفع را ياد بگيرد . حال اگر كودك نتواند ، والدينش او را به دليل عدم انجام رفتار مورد نظر تنبيه مي‌كنند . اين مطلب مي‌تواند جوابگوي اين مسئله باشد كه چرا اكثر صدمات فيزيكي در طي فعاليت هاي مراقبتي معمول از كودك نظير استحمام ، پوشاندن لباس و تغذيه اتفاق مي‌افتد . 
ممكن است والدين بدرفتار مهارتهاي والدگري را از روي مدلهاي غير عادي فراگرفته باشند ، در اين صورت اهداف غير واقعي داشته و زماني كه كودك از اجراي آن مطابق با سليقه و خواسته هاي آنان عاجز بماند ، مجازات شده و از محبت محروم مي‌گردد . 
دليل ديگر واژگوني نقش انتظار والدين از كودك از پذيرش مسئوليت ، همانند يك فرد بالغ مي‌باشد . براي مثال ممكن است كودكان خيلي كوچك نزد كودك 4-5 ساله جهت مراقبت تنها گذارده شوند ، زيرا والدين تصور ميكنند اين كودك قادر به مراقبت از كودكان كوچكتر از خود مي‌باشد .گاه والدين در حفظ كودك از خطر با شكست مواجه مي شوند و معتقدند آگاه كردن كودك از خطر كافي است و در صورت عدم آگاهي ، بايد با تنبيه او را از خطر آگاه نمود و اين تصميم غالبا منجر به ايجاد صدمات شديد و مهلك مي‌گردد . والدين سوء رفتار گر تصور مي‌كنند كه كودك فردي بزرگسال است و با آنها سر خصومت دارند و مي‌خواهند آنان را آزرده و بر آنها حاكم باشند .
در والدين سوء رفتار گر به طور اعمال داراي تواناييهاي محدود اجتماعي بوده و ذاتا نمي‌توانندوالدين خوبي باشند همچنين درك و اطلاعات آنها از تكامل كودك ناقص بوده و تنبيه بدني را براي تربيت كودك ضروري دانسته ونيز در مقابل پرخاشگري كودك ناتوان مي‌باشند والدين سوء رفتارگر غالبا در محيطي جدا از اجتماع زندگي كرده و از برقراري ارتباط با افراد ديگر رضايت چنداني حاصل نمي‌كنند . بسياري از افراد بدرفتار بدليل بي ثباتي زندگي و دگرگوني خانواده از لحاظ اجتماعي طرد شده اند ، دچار تزلزل عاطفي بوده ، تحمل كمي در برابر محروميت داشته و با حداقل تحريك دچار احساسات پرخاشگرانه مي‌شوند و به دليل همين تزلزل عاطفي ، به همسر يا كودك براي ارضاء نيازهايشان روي مي‌آورند . غالبا افراد مستعد بدرفتاري با يكديگر ازدواج كرده و هيچكدام نمي‌دانند كه چگونه با يكديگر مرتکب شده اند . حال اگر نيازهاي آنان توسط ديگران برآورده نشود حساس و خرده گير مي‌شوند . انتظارات غير واقعي از ديگران به همراه رفتارهاي پرخاشگرانه سبب طرد شدن آنها از اجتماع مي گردد والدين بدرفتار به دليل نيازهاي برآورده نشده در جستجوي كسب رضايت از شريك زندگي خود كه ممكن است مثل خود آنها باشد ، بر مي‌آيند . 
در چنين شرايطي ممكن است هر والدين سوء رفتارگر باشند يا شريك زندگي فردي غير فعال و وابسته باشد كه به واسطه عدم مداخله ، از سوء رفتار واقع شده ، چشم پوشي مي‌كند . اكثر مواقع ناسازگاري وعدم توافق زوجين معمول بوده و به استرس خانواده مي‌افزايد . اشخاص بد رفتار غالبا بدليل ناتواني در تطابق با نيازهاي كودك در جنبه هاي مختلف تكاملي ، احساس گناه مي‌كنند و اين احساس محروميت ، پريشاني ، گناه و بي ياوري با خشونت همراه مي‌شود پرخاشگري شيوه اوليه پاسخ افراد بدرفتار با ديگران مي‌باشد ، زيرا آنها تنها يك راه را براي مقابله با خشم و ترس و عصبانيت دروني شده مي‌شناسند . 
افراد مستعد به سوء رفتار معمولا قادر به حل مشكل خود نبوده ، فشارها و نگرانيهاي اندك نيز قادر است آنها را در هم شكسته سبب ايجاد احساس عدم كفايت و كاهش اعتماد بنفس در زمان كوتاهي شده و سبب سوء رفتار مي شود . 
عدم دسترسي به سيستم هاي حمايتي و و جود استرسهاي تحميل شده از جانب كودك ، والدين را در معرض فشارهاي اضافي قرار داده ، در نتيجه كودك را وسيله اي جهت انتقال محروميت و اضطراب انتخاب و با او به خشونت رفتار مي‌كنند . 
لانكستر : در اين زمينه تحريك و بي ثباتي تسريع كننده بوده و فعاليتهاي سيستم هاي حمايتي اجتماعي را در هم مي‌شكند . معمولا والدين بدرفتار براي درمان به چند موسسه مراقبتهاي بهداشتي مراجعه كرده و ممكنست قبل از مبادرت به آزار نيز ، شكايات جزئي در مورد فرزندان خود مطرح سازند . 
آنها معمولا درباره آسيب و صدمه وارده به كودك از خود نگراني چنداني نشان ندااده و در رابطه با رشد و تكامل كودك نيز درك و شناختي اندك داشته و عموما در كنترل و مهار انگيزه هاي آني خود ضعيف هستند . اين والدين ، كم هوش ، مضطرب و فاقد قدرت مقابله با مسائل و مشكلات مي‌باشند . 
ج _ خصوصيات كودك 
كودك فردي است كه با ديگران تفاوت داشته و منحصر به فرد شمرده مي‌شود اگر چه به طور معمول چند كودك در يك خانواده مورد اذيت و آزار واقع مي‌شوند ، وليكن معمولا يك كودك بيش از سايرين آزار مي‌بيند ، اين كودك به احتمال قوي مبتلا به بيماري مزمن بوده ، در زمان تولد نارس بدنيا آمده ، داراي تغيير شكل جسماني و فعاليت شديد و بيش از حد مي‌باشد و معمولا نگهداري و تربيت چنين كودكي مشكل تر به نظر مي‌آيد . 
همچنانكه كودك بزرگتر مي شود ياد مي‌گيرد چگونه نيازهاي والدينش را با ساكت بودن ، تنها بازي كردن ، ابراز عاطفه به آنها ، انجام اعمال زيادتر از رشد خود و خودكفايي برآورده سازد . اما اين موقعيت هرگز براي كودك مناسب نمي‌باشد . زيرا هر استرسي چون بيماري ، تولد كودكي ديگر ، نياز مالي و غيره اين تعادل ناپايدار و واژگوني نقش بين كودك و والدين را بر هم مي زند شواهد نشان مي‌دهد ، كودكاني كه مورد بدرفتاري قرار مي‌گيرند ، رفتارهاي ناسازگار بيشتري از خود نشان داده و رفتارهاي ناپسندي چون خودسري ، منفي بافي ، بي عاطفه گي و وحشت آفريني از خود نشان مي دهند . كودكاني كه مورد آزار واقع شده اند بسرعت ياد مي‌گيرند كه رفتارهاي خود را در جهت بدرفتاري سوق دهند . آنها از طريق يكي از دو روش  زير يا تركيبي از هر دو ، با والدين خود ارتباط برقرار مي‌نمايد . 
كودك آنچه را مي‌آموزد كه والدينش بر طبق آن انديشيده و رفتار مي‌كنند . كودك از سنين پايين ياد مي‌گيرد كه با آوردن قهوه ، سيگار و ... توجه والدين را جلب نمايد . 
كودك ياد مي‌گيرد كه توجه به والدين خود را زماني كه نامهربانند جلب كند . 
والدين كودك را جهت اجتناب از فراموشي مورد سوء رفتار قرار داده و احساس مي‌كنند هر توجهي از عدم توجه بهتر است . كودك ياد مي‌گيرد كه با تندي و خشونت مي‌تواند شريكي محبوب باشد ، همچنين كتك زدن يا استفاده از نيروي فيزيكي  صحيح ، بمورد و روا مي‌باشد . گاهي اوقات كودك تصور مي‌كند كه والدين از او نفرت دارند ، مورد سوء رفتار قرارمي‌گيرد، در حاليكه در همان زمان خواهر يا برادر كوچكتر تمام توجه والدين را به خود اختصاص داده . معمولا يك كودك در خانواده بدرفتار قرباني مي شود . در صورت دور ساختن كودك از محيط خانواده ، جهت حفاظت وي ، والدين بسرعت قرباني ديگري را جايگزين مي‌كنند به دليل مختل شدن ارتباط بين والدين و كودكان بدرفتاري محدود به يك كودك نمي‌شود و با ترك كودك قرباني از محيط ، كودكان ديگر خانواده از اين مسئله در امان نمي‌مانند ، مگر اينكه والدين در يادگيري مهارت هاي جديد مراقبتي ، رسيدگي به نيازهاي و رهايي از محروميتهاي اجتماعي ياري شوند.
كودك آزار ديده با توجه به سن خود در مراقبت از والدين و در پاسخگوي به نياز آنان در تهيه معاش ، لياقت و توانايي زيادي را از خود نشان مي‌دهد و براي كسب اطمينان مجدد ، در موقعيتهاي ناآشنا ، به چهره والدين خويش نگاه نمي‌كنند . عده از كودكان نيز داراي نگاهي خيره و مات بوده حتي در خلال روشهاي تهاجمي پزشكي نيز واكنشي از خود نشان نمي‌دهند آنان ممكن است هنگام تنبيه شدن گريه نكنند . بعضي از كودكان باهوش تر از والدين خود بوده كه اين موضوع سبب ايجاد خصومت بين والدين و كودك مي‌گردد . 

عوامل ديگري كه سبب سوء رفتار با كودك مي‌گردد عبارتند از 
بهره بر داري اقتصادي 
گاهي اوقات اعضاي خانواده جهت دستيابي به اموال و دارايي كودكي كه تحت سرپرستي آنها قرار دارد نسبت به وي غفلت نموده يا وي را مورد سوء رفتار قرار مي‌دهند « اين امر در مورد كودكاني كه والدين خود را از دست داده اند صادق مي‌باشد »
در بعضي از مواقع عنوان كودك معلول ، ناتوان عقب مانده را به او نسبت داده يا در صدد از بين بردن و از طريق استفاده از سموم و يا ايجاد حريق هستند . 
مصاحبه با والدين 
در هنگام مصاحبه با والدين كودكاني كه دچار آسيبهاي مشكوك و غير تصادفي هستند ، انتخاب روشي مبتني بر درك و همدلي امري لازم و ضروري مي‌باشد . هم چنين آگاهي از امكانات و تسهيلات اجتماعي و روانشناسي در امر پيشگيري از بدرفتاري با كودكان به شخص مصاحبه گر كمك مي‌كند تا يك روش مناسب ، عيني و بدون سوگيري را در رابطه با والدين انتخاب نمايد . اعتراف گرفتن از والدين در صورت وقوع اذيت و آزار بي مورد است . 
نقش غربالگري 
غربالگري بايد قبل از تولد ، بعد از تولد و در فواصل معيني از مراحل رشدو تكامل كودك انجام پذيرد و در صورت شناسايي خانواده هاي در معرض خطر ، همچنين عوامل شايع بالقوه و فشارهاي رواني كه منجر به سوء‌رفتار توسط اعضاي خانواده نسبت به كودك گرديده آگاه شد تا حمايت هاي لازم جهت پيشگيري را انجام دهد . كنترل موقعيت سوء رفتار با كودك بسيار دشوار بوده و به راهكارهاي متعدد تربيتي و ذهني نيازمند مي‌باشد . 
نقش مراقبتي 
كودك و والدين او نيازمند مراقبتهاي بهداشتي ، درمان جراحات جسمي ، عاطفي ، رواني اتخاذ تدابير درماني براي خانواده و روان درماين براي افراد سوء رفتار گر از اموري است كه بعهده پرستار بهداشت مي باشد . 
هدف حفاظت كودك، حمايت و نوتواني والدين و برگرداند كودك به خانواده در صورت وجود امنيت در خانه مي باشد . 
نقش آموزشي 
پرستاران قادرند با حمايت والدين و آموزش درباره روشهاي كنترل فشار ، شناخت فرايند روش و تكامل ، همچنين شناخت نيازها و تمايلات كودكان وجود منابع حمايتي در جامعه به اعضاي خانواده در انتخاب روشي مناسب در برخورد  با كودك كمك نمايد . 
نقش پژوهشي و رهبري 
با توجه به دلايلي اصلي محدوديت و عدم موفقيت در برنامه هاي پيشگيري از سوء رفتار ، كمبود تحقيقات و اطلاعات آماري در ارتباط با سوء رفتار مي باشد . يكي از نقشهاي پرستاري تحقيق و بررسي موارد سوء رفتار ، علل ايجاد مشكل و يافتن راههاي مناسب حل مشكل مي‌باشد . پرستاران افراد مناسب جهت نقش رهبري در آموزش و تربيت نيروهاي انساني ، سياستگذاري در جهت تداوم و گسترش كمك به كودكان در جلوگيري از سوء رفتار مي‌باشند . همچنين مسئوليت رهبري گروههاي داوطلب معمولا به عهد پرستاران مي‌باشد . 

نقش مشاوره اي 
يكي ديگر از نقشهاي موفقيت آميز پرستار بهداشت در پيشگيري از سوء رفتار نقش مشاوره اي است ، پرستار مي‌تواند با شناخت عوامل ايجاد خشونت و سوء رفتار بر اساس اهداف كوتاه مدت و دراز مدت برنامه مشاوره با خانواده را طراحي نمايد . مشاوره با هدف اياد روابط متعادل در خانواده و همچنين جلب توجه اعضاي خانواده به رفع نيازهاي جسمي و رواني ديگر اعضاء و كودكان ، سد محكمي در برابر خشونت و سوء رفتار محسوب مي‌گردد . ارتباط مداوم پرستار با والدين و ديگر اعضاي خانواده يك مكانيسم موثر جهت كاهش سوء رفتار مي‌باشد . 
پرستار به عنوان عامل تغيير در سه سطح اول ، دوم ، سوم پيشگيري مراقبت ارائه مي‌دهد . 
پيشگيريهاي سطح اول 
پيشگير اوليه از سوء رفتار اقداماتي است كه پيش از شروع سوء رفتار صورت مي‌گيرد و امكان بروز بعدي سوء رفتار را از بين مي‌برد . 
زماني كه مسئله قابل پيش بيني باشد مطرح مي‌گردد، زيرا نمي‌توان با قاطعيت پيش بيني كرد كه سوء رفتار چه زماني اتفاق خواهد افتاد . پرستاران بهداشت جامعه بدليل فعاليت در موقعيت هاي گسترده اي چون خانه ، مدرسه ،كارخانه ، درمانگاه قادرند قربانيان پنهان سوء رفتار را شناسايي كنند . اين مرحله از پيشگيري شامل تقويت افراد و خانواده ها جهت مقابله و تطابق موثر با عوامل تنش زاي متعدد زندگي مي‌باشد بطوريكه بتوانند عوامل مخربي كه آنان را به سمت خشونت و سوء رفتار سوق مي‌دهد را كاهش دهند . پرستاران بهداشت جامعه فرصت هايي متعددي جهت آموزش توانايي هاي والدگري به والدين دارند . آموزش مهارتهاي اوليه ايي چون مراقبت از كودك ، تغذيه ، ساكت كردن و جنباندن كودك مي‌تواند در كلاس ، خانه يا ملاقات در درمانگاه صورت پذيرد . اين والدين نياز به آموزش در اين موارد را دارند تا بدون سوء رفتار با كودك او را پرورش دهند . 
اين نوع پيشگيري مستلزم برپايي دوره هاي آموزش بهداشت اجتماعي بويژه در مدارس دوره راهنمايي و متوسطه ، توام با موضوعاتي در خصوص نحوه پدر و مادر شدن ، رشد و تكامل ، پيشگيري از بارداري و نيز توسعه ارتباطات مي‌باشد . دوره هاي آموزشي ديگر جهت ارتقاء نقش والديني عبارتند از :
آموزش در دوران بارداري – بعد از تولد جهت مراقبت از نوزاد ، دوره هاي آموزشي مراحل رشد كودكان زير يك سال و كودكان نوپا . 
همچنين خدمات حمايتي اجتماع  نظير گروههاي خودياري ، كودكستان ها ، خطوط مستقيم تماس تلفني و خدمات مشاوره اي جهت كاهش استرسهاي والدين به امر پيشگيري اوليه در مورد سوء رفتار با كودكان كمك مي‌كند . تشويق به همجواري مادر و نوزاد بعد از وضع حمل در مراكز تسهيلات زايماني ، ملاقات طولاني با نوزاد نارس به افزايش فرآيند پيوند و دلبستگي بين والدين و فرزند كمك مي‌نمايد .
نلسون در اين زمينه مي‌نويسد پيشگيري نوع اول از اركان مهم اين برنامه است و هدف آن منحصرا مبارزه با بدرفتاري نيست بلكه آگاهي از رشد و مهارتهاي كودك احتمال بدرفتاري را هنگام مواجهه با مشكلات كمتر خواهد كرد . به همين دليل انتظار مي‌رود با كاهش فشار وارد بر خانواده ، كنترل كودكان نيز آسانتر صورت پذيرد . از طريق اين گروهها براي والدين فرصت هاي فراهم آمده و از آنان حمايت مي‌شود ، تا بتوانند درباره مشكلات خود به گفتگوي پرداخته و سبكهاي مراقبت و سرپرستي از كودكان را فراگيرند .
پرستار بهداشت جامعه بايد نيازهاي بهداشتي خانواده را تعيين كرده و به آنها كمك كند تا براي نيازهاي فردي خودشان روش هاي مراقبت از خود را به كار گيرند . 
آموزش در مورد حوادث محيط منزل ، مكانهاي تفريحي كه كودكان را تهديد مي‌كند . 
آموزش در جهت آگاهي يافتن از  عوامل خطر در زندگي، بازديد منزل در زمان تولد جهت بررسي نيازهاي بهداشتي مادر يا خانواده و آموزش جهت سلامت نوزاد تقويت علاقمندي در مورد رعايت بهداشت فردي و آموزش عادات بهداشتي از ديگر مواردي هستند كه در پيشگيري اوليه بايد به آن توجه شود . 
پيشگيري سطح دوم
هدف : متوقف يا محدود كردن پيشرفت بيماري يا صدمات ايجاد مي‌باشد ، همچنين از بروز عوامل و معلوليت هاي حاصله پيشگيري بعمل آيد به عبارتي در اين مرحله از پيشگيري پرستاران مي‌توانند تدابيري پيشگيري را جهت محدود كردن و يا خاتمه دادن به سوء رفتارهاي بعدي آغاز نمايند . 
با انجام بررسي هاي بهداشتي و شناسايي خانواده هاي سوء رفتارگر ، فراهم آمدن حمايتهاي اجتماعي ومشاوره اي ، افزايش بازديدهاي منزل ، تشويق وحمايت خانواده و دوستان ، همكاري با نهادها و موسسات اجتماعي وجهت كمك به كاهش مشكلات خانوادگي ، اجتماعي اين خانواده ها امري الزامي است . اعضاي خانواده بايد به پرستار اطمينان داشته و پرستار نيز با نگرشي بي طرفانه آنها را پذيرفته ودرك نمايد . 
اقدامات پرستاري با تشريك مساعي والدين و ارائه راه حلهاي مناسب بررسي و حل مشكلات مطرح شده در هنگام مواجهه با بحران در خانواده انجام مي شود . پرستار بايد مددجو را تجربيات ، نگرشها و ارزشهاي گذشته مواجه نمود . و از سوي ديگر رفتارهاي ضد اجتماعي منجر به آزار رساني را شناسايي نمايد . 
رفتارهاي ضد اجتماعي عبارتند از :
افسردگي
احساس اندوه و فقدان بعد از مرگ فرد مورد علاقه 
تنهايي و فقدان سيستم حمايتي
بي خانماني ونداشتن سرپناه
وجود تاريخچه اي از تمايل به خودكشي و رفتارهاي تجاوزكارانه
بيكاري طولاني
وجود و يا استفاده از اسلحه و بازداشتهاي قبلي
سابقه فرار از منزل يا بازداشتگاه 
تصادف اتومبيل
وجود مشكلات جسمي و رواني در فرد 
نلسون مي‌گويد در برنامه پيشگيري سطح دوم ، به خانواده هاي توجه مي‌شود كه احتمال بروز بدرفتاري در آنها بسيار زياد بوده يا پيش از اين بدرفتاري با كودك را آغاز كرده اند . با پيشرفتهاي اخير در تشخيص نظري اين پديده متخصصان توانايي آن را يافته اند والديني را كه به احتمال زياد با كودكان بدرفتاري مي‌كنند ، كودكان آسيب پذير و محيطهاي پراسترس را شناسايي نمايند .

ماهيت مسئله و پيامدهاي قانوني آن تلاشهاي پيشگيراي را مشكل مي‌سازد . كودكان در معرض بدرفتاري را مي‌توان به طور قانوني از والدينشان جدا كرد با توجه به اين مسئله  كه والدين اين  كودكان هيچگونه همكاري جهت اصلاح رفتار خود ندارند حتي به طور غير مستقيم به  در خطر بودن كودكانشان اشاره نمي‌كنند .
گاهي نياز است كه اهداف دراز مدتي براي خانواده هاي سوء رفتارگر طراحي شود . از آنجايي كه گستردگي خانواده امروز بسيار كم شده يك دوست نزديك مي‌تواند نقش حياتي در خانواده ايفا نمايد وحمايت و محبتي را كه اعضاي خانواده نيازمند فراهم نمايد چرا كه هدف اصلي درمان برقراري رابطه اي مثبت بين اعضاي خانواده و كودك تقويت اعتماد به نفس و تغيير عادات و نگرشهاي كهنه مي‌باشد كه فرد حمايتگر مي‌تواند انجام دهد . معمولا رهبري اين تيم را پرستاران به عهده مي‌گيرند .
پيشگيري سطح سوم 
هنگامي كه فرآيند سوء رفتار از مراحل خود فراتر رود مي توان در مرحله سوم پيشگيري اقداماتي را انجام داد تا امنيت و سلامت خانواده را حفظ نمود  .
به طور كلي پيشگيري نوع سوم شامل خدمات گسترده با تاكيد بر اقدامات درماني و ارجاع مي‌باشد كه هدف آن بكارگيري همه تدابير موجود براي كاهش يا محدود كردن عوارض ناشي از سوء رفتار است . 
پرستاران بهداشت جامعه بايد از منابع در دسترس جامعه و نگرشهاي آنان جهت قربانيان سوء رفتار آگاهي داشته باشند تا از آسيب مجدد به كودكي كه يكبار دچار آسيب شده جلوگيري نمايند ، اين امر با تحويل كودك به ديگري به عنوان فرزند خواندگي با حكم دادگاه حاصل مي‌شود . تا زماني كه خانواده از طريق مشاوره روانشناسي وكلاسهاي مربوط به رشد و تكامل كودكان ، مورد بازپروري قرار گيرند، افراد معيني روزانه اين خانواده سركشي مي‌كنند اين افراد به عنوان ياري دهندگان ،حمايت كنندگان مالي و كاهش دهندگان استرس در خانواده عمل مي‌كنند.
مارلو مي گويد پرستاران مي‌توانند در زمينه بهداشت عمومي يا در كنفرانسهاي مربوطه به خانواده و كودك ، نقش آموزش تاثير داشته باشند . بيمارستان نيز در برابر افراد مستعد به بيماريهاي رواني (هيستري نظير مادران كم سن و سال 13-19) يا متاركه كرده عامل پيشگيري مهمي محسوب مي‌شوند .
پرستاران قادرند مانع بحراني شدن ارتباط بين مادر و كودك شده ، سريعا علائم سوء رفتار را دريافته و وي را به يك موسسه حمايتي ارجاع دهند . 
مسئله مهم و قابل توجه اين است كه خطر بروز مجدد سوء رفتار از طرف والدين اصلاح شده هميشه وجود دارد .
بنابراين آموزش و ايجاد روابط متعادل در خانواده و توجه رواني ، جسماني افراد به يكديگر جهت رفع نيازبهاي متقابل مي‌تواند سد محكمي در برابر بروز مجدد سو‌ء رفتار باشد .
شناخت خانواده ، يافتن مشكلات و كمك به حل آن از مسئوليتهاي پرستار است وي هم چنين با شناخت عوامل خشونت و سندرم ضرب و شتم كودك بر اساس اقدامات كوتاه مدت و طولاني مدت برنامه ريزي قابل اجرايي تنظيم مي‌نمايد . 
اين مسئله بايد همواره مد نظر باشد كه والدين هرگز به دليل اينگونه اعمال خشونت آميز نبايد سرزنش شده و مورد توبيخ و تنبيه قرار گيرند . 
لازم است پرستاران موارد مشكوك به بدرفتاري را به مسئولين گزارش نمايند چرا كه كوتاهي در اين امر ممكن است منجر به صدمه جدي بعدي يا مرگ كودك و از سوي ديگر مجازات قانوني براي پرستاري گردد ، همچنين بواسطه هشدارهاي قانوني از حفاظت كودك بايد اطمينان حاصل كرد.
نقش اجتماعي : اين نقش بواسطه تمركز بر روي فرد بدرفتار به عنوان يك انسان ايجاد مي‌شود ، نظير فراهم آوردن فرصتهايي مناسب جهت صحبت درباره علائق و كارهاي لذت بخشي كه تاكنون انجام داده است . سوء رفتار ممكن است از مهارتهاي اجتماعي فردي نادان و بي منطق باشد پرستار بايد از فرصت هاي مناسب در محيطي سالم جهت تمرين اجتماعي شدن اينگونه افراد استفاده كند . البته اين نشان دهنده اين نيست كه پرستاران فقط با مددجويان صحبت مي‌كنند بلكه با شناسايي كمبودهاي آنان در صدد رفع مشكلات آنان نيز بر مي‌آيند و با رفع نيازها و حل مشكلات آنها ارتباط همراه با اعتماد و آسايش بين مددجو و پرستار برقرار مي‌گردد . 
گزارش موارد سوء رفتار
گزارش كليه موارد مشكوك به سوء رفتار و غفلت به مقامات ذيربط در آمريكا امري اجباري است . 
معمولا پزشكان بدرفتاري با كودك را گزارش مي‌دهند اما در حالات مختلف افراد غير حرفه اي و غير متخصص نيز مي‌توانند چنين مواردي را گزارش كنند. كليه اشخاص گزارش كننده نيز بواسطه داشتن مسئوليت ، از پيگرد قانوني دادگاه مصون هستند . قصور در گزارش موارد مشكوك مي‌تواند منجر به تعقيب قانوني شود . عموما موارد مزبور به مراكز حمايت از كودكان در هر ناحيه گزارش مي‌شود . اهداف اينگونه مراكز حمايتي رسيدگي و پيشگير ي از بدرفتاري با كودكان و فراهم نمودن خدمات اجتماعي جهت بازپروري والدين بدرفتار مي‌باشد.
تعاريف قانوني 
حكم توقيف توسط پليس بمدت 72 ساعت هنگامي گرفته مي‌شود كه اين نگراني وجود داشته باشد كه امكان اينكه والدين پيش از اتمام بررسي هاي اوليه به همراه كودك فراركننده يا دوباره آسيبي به كودك رسانند يا از بستري شدن كودك در بيمارستان خودداري نمايند. 
 تاريخچه كودك آزاري : صفحه 17 از كتاب كودك آزاري در ايران تاليف : سعيد مدني كودك آزاري قدمتي تقريبا معادل تاريخ بشر دارد . بابليان و مردم روم باستان دختركان خود را وقف معابد مي كردند ، اين كودكان اكثرا در معرض سوء استافده جنسي قرار مي‌گرفتند . در روم قديم كشتن فرزندان حق  قانوني والدين بوده اعراب در دوران بدويت و پيش از پذيرش اسلام ، دختران را زنده به گور مي‌كردند ، در چين نيز فروش دختران امري رايج بود . 
لباس هايي دخترانه پوشيده و علاوه بر ارائه خدمات عمومي بهداشت كه غالبا متعلق به دربار جود پسران كوچك نيز قرار مي‌گرفتند . اصطلاحات « بچه مطرب » ، « امر دباز » و « امردبازي » كه در ادبيات عاميانه آن دوران متداول گرديد ، فصل مهمي از تاريخ اجتماعي ايران را تشكيل مي‌دهند . 
صفحه 19 و 18 از كتاب : كودك آزاري در ايران تاليف : سعيد مدني ( تهفرخي ) در ايران بجز برخي موارد حاد آزار و يا قتل كودكان كه در جرايد منتشر شده گزارش مشخصي از وضعيت آزار كودكان در گذشته ارائه نشده است اما در هر حال در ايران حساسيت ويژه محافل علمي يا بهداشتي خصوصا بهداشت روان نسبت به اين مشكل اجتماعي ، عمدتا محدود به يك دهه اخير است . يكي از معدود موارد آزار و قتل كودكان كه در گذشته نسبتا دور انعكاس قابل توجهي در افكار عمومي داشت و هنوز هم در خاطره ها جاي معروف به « اصغر قاتل » بود . اين مرد 42 ساله در سال 1313 به جرم ارتكاب جنايت ها و قتل هاي متعدد و مراجعه مي‌كردند . اغوا مي‌كرد و به خرابه هاي جنوب تهران مي‌كشاند و پس از سوء استفاده و آزار جنسي ، آنان را به قتل مي‌رساند . پدر « اصغر قاتل » نيز دزد و راهزن بود و نزديك به 40 نفر را به قتل رسانده بود وي در بازجويي هاي خود گفته بود : « تا آنجا كه يادم هست ، هميشه از زنها بدم مي‌آمد ولي در عوض عشق و علاقه عجيبي به پسربچها داشتم : » اصغر در 22 سالگي نيز به جرم همجنس گرايي به زندان محكوم شده و در اين زمينه گفته است : « در 22 سالگي به جرم همجنس گرايي به زندان محكوم شدم . پس از آزادي تصميم گرفتم كه از اين پس ، كودكان را پس از كامجويي به قتل برسانم . به قدري از اين عمل لذت مي‌بردم كه حد و وضعي بر آن متصور نبود ، مخصوصا پس از آنكه خون قربانيان خود را مي‌خوردم ... » در هر حال حساسيت مجامع علمي و همين طور مديران وصاحب نظران بهداشت روان نسبت به پديده آزار كودكان و جستجوي راهكارهايي براي كنترل وكاهش آن در ايران عمدتا به يك دهه اخير محدودمي‌شود . 
صفحه 20 همان منبع بالا كودك آزاري چيست ؟ ( child abuse ) 
هر گونه آسيب جسمي يا رواني ، سود استفاده جنسي يا بهره كشي و عدم رسيدگي به نيازهاي اساسي افراد زير 18 سال توسط ديگر افراد و به صورتي كه غير تصادفي نباشد . كودك آزاري تلقي مي‌شود . اگر چه اين تعريف تلاش كرده تا همه وجوه و ابعاد آزار كودكان را توضيح دهد ، اما در هر حال بسياري از مفاهيم مندرج در آن ممكن است در بين صاحب نظران اختلاف برانگيز باشد در واقع با توجه به اهداف وكاربردهاي متنوع ، تعاريف متعددي از آزار و خشونت ارائه شده است . (امري ولا و من بيلينگر ، 1988) انجمن روانپزشكي آمريكا در چهارمين دفترچه راهنماي تشخيص دور آماري اختلالات رواني مطرح شده اند ، عبارتند از : 
سوء رفتار جسمي با كودك ، سوء رفتار جنسي با كودك ، مسامحه در مورد كودك  بدرفتاري با كودك يك اصطلاح كلي است كه بيشتر توسط روانپزشكان كودك مورد استفاده قرار مي‌گيرد (قابلان و سادوك  ، 1988) 
صفحه 21: در هر حال كودك آزاري طيف وسيعي از رفتارهاي آسيب رسان از قبيل عدم برآوردن نيازهاي اوليه كودك ، غفلت از مراقبت هاي بهداشتي ، فقدان رشد كافي ، تنبيه و بدرفتاري فيزيكي ، سوء استفاده جنسي و سوء رفتار هيجاني و آزار رواني را شامل مي‌شود . مطابق تعريف سازمان بهداشت جهاني ، كودك آزاري عبارتست از آسيب يا تهديد سلامت جسم و روان و يا سعادت و رفاه و بهزيستي كودك به دست والدين يا افرادي كه نسبت به او مسئول هستند . 
كودك آزاري جسمي (physical child Abuse) چيست ؟ همانند كودك آزادي ، در تعريف كودك آزاري جسمي نيز نظر واحدي وجود ندارد . در واقع تعاريف كودك آزاري جسمي عمدتا تحت تاثير مسائلي نظير : 1) قوانين و مقررات حقوقي مربوط به بزه ديدگي اطفال ، 
2) ارزش هاي فرهنگي خصوصا در  زمينه تربيت اطفال  و تنبيه و مجازات آن 
3)استعدادهاي زيست شناختي قرار مي‌گيرند . 
1 صفحه 22 : آزار جنسي توسط سرويس هاي خدماتي پيشگيري از كودك آزاري ( 1988) اينگونه را تعريف شده است : « جراحت جسماني كودك زير 18 سال توسط فردي كه مسئول نگه داري و محافظت كودك است ، تحت شرايطي كه نشان دهد بهداشت و بهزيستي كودك در معرض خطر يا تهدید است » جليلي و باقري يزدي ( 1380) در جمع بندي نهايي خود آزار جسمي را اينگونه تعريف كرده اند :
سوء رفتار جسماني را ايراد صدمه مستقيم . صفحه 23 ( مانند ضرب وشتم وسوزاندن ) ، غير مستقيم ( مثل هل دادن و پرت كردن ) و يا مسموم ساختن كودك توسط يكي مراقب نيز تعريف مي‌كند كه عمدتا با علائم ذيل مشخص مي‌گردد :
1_ سوختگي ، خون مردگي ها خراش ها ، پارگي ها و سوراخ شدگي ها 
2_ شكستگي ها ، در رفتگي ها و قطع عضو ناشي از بستن محكم كودك 
3_ وجود تغييرات هوشياري ناشي از مسموميت و يا ضربات وارده بر جمجمه به اين ترتيب آزار جسمي به هر علمي كه منجر به آسيب عمدي جسمي كودك شود اطلاق شده است اين آسيب ها ناشي از تنبيهات شديد جسمي يا تنبيهات غير موجه مي‌باشد . همچنين شامل حمله آگاهانه وعمدي به كودك مثل سوزاندن ، گاز گرفتن ، بريدن ،هل دادن ، تابيدن اندام ها ، شكنجه  ، ضربات ، زخم ها و شكستگي ها مي‌شود . 
كودك آزاري جنسي (sexual child abvuse) چيست ؟ آزار جنسي ، درگير نمودن كودك در فعاليت هايي است كه منجر به ارضاء جنسي افراد بزرگسال مي شود . مركز ملي كودك آزاري،سوء استفاده جنسي را تماس ها يا تعاملات بين كودك و فرد بالغي مي‌داند كه كودك را به منظور صفحه 24 : تحريك جنسي مورد استفاده قرار داده است . اين سوء استفاده يا انتفاع جنسي شامل مي‌باشد و به انواعي مانند بدرفتاري جنس تعرض جنسي ، زناء با محارم ، تجاوز و روسپيگري كودكان تقسيم مي‌گردد آزار جنسي توسط افراد خانواده ، آشنايان و يا بندرت توسط افرادغريبه صورت مي‌پذيرد ( هاتفي ) بنا بر نظر جليلي ( 1374) كودك در هر سني مي‌تواند مورد سوء رفتار جنسي قرار گيرد اما مهاجم معمولا حداقل 5 سال بزرگتر از قرباني است . همچنين لااقل يك سوم كودكاني كه مورد سوء استفاده جنسي قرار گرفته اند ، تحت آزار جسمي وغفلت بوده اند . بدرفتاري جنسي با كودك به صورت هر گونه تماس جنسي ناخواسته فرد بالغ با كودك تعريف شده است . ولي در مورد شرط ناخواسته بودن آن ، اتفاق نظر وجود ندارد . طبق تعريف ديگري بدرفتاري جنسي با كودك عبارتست از : 
1_ به كار گيري ، استفاده ، اغوا ، تشويق ، واداشتن كودك به درگير شدن با هر گونه رفتار روشن جنسي يا نمايش اينگونه رفتار
2_ تجاوز ، تماس جنسي ، فحشاء يا هر گونه بهره برداري جنسي ديگر از كودكان از ديدگاهي ديگر آزار جنسي اين طور تعريف شده است : « عمل تحميلي جنسي بر عليه كودكي كه فاقد تحول شناختي ، هيجاني و جسمي است »
صفحه 25 : كر و گمان نيز معتقدند آزار جنسي درگير ساختن كودك در فعاليت هايي جنسي است ، به طوري كه كودك در كي از آن رابطه نداشته و توانايي آمادگي جهت برقراري اين رابطه را نداشته باشد يا اين كه بر خلاف محرمات اجتماعي يك جامعه باشد محمد ناني ( 1380) پنج ويژگي را در تعريف آزار جنسي ضروري مي‌داند : 
1_كودك عموما آن را دوست ندارد 	2_ ارضاء جنسي خود آزار دهنده هدف اصلي آزارست 3_ در اين رابطه يك تفاوت سني و قدرتي وجود دارد كه اين مسئله به طور موثري رضايت از رابطه را از بين مي‌برد. 4_ فعاليت جنسي معمولا پنهان ، همراه با توطئه چنيني قبلي واعمال زور از جانب فرد قدرتمند است 
5_ گاهي اوقات به نظر مي رسد كه به دليل عدم ارضاي نيازهاي شديد كودك به حمايت فيزيكي ، عاطفي ، توجه و وابستگي او تمايل به پذيرش ، شروع و حفظ رابطه دارد.
صفحه 30 _ كودكان در چه سني بيشتر مورد آزار قرار مي‌گيرند؟ كودك در هر سني ممكن است در معرض آزار قرا رگيرد . به عبارت ديگر طيف سني كودكان آزار ديده به قدري گسترده است كه به سختي مي‌توان آن را منحصر به محدوده مشخصي كرد ، از دوران شيرخوارگي ، نوزاد ممكن است مورد انواع آزار يا غفلت ديگران واقع شود . تكان هاي شديد نوزادان براي خوابانيدن يا ساكت كردن گريه هاي آنها ، بارها منجر به مرگي ناگهاني شان شده است چه بسيار خردسالاني و يا كودكان بي دفاعي كه تنها به دليل عدم توانايي دفاع از خود يا نداشتن زباني گويا براي بيان نيازهاي عاطفي شان ، قرباني سوء رفتار ديگران شده اند . 
همچنين گزارشات فراواني از سوي نوجوانان و كودكان بالغ درباره آزارشان توسط بزرگسالان منتشر شده است در گزارش از 25 مورد عيني از نمونه هاي كودك آزاري كه در طول 10 سال ( 1346 تا 1356) به بيمارستان سينا واقع در شهر تهران مراجعه كرده اند ، بيشترين ضايعات در اطفال بزرگتر از سن سه سالگي مشاهده شده است . 
پژوهشي كه با هدف بررسي ميزان پيشينه كودك آزاري و بي توجهي در دبيرستان هاي دولتي تهران انجام شده 2240 نفر دانش آموز دبيرستاني (شامل 1175 دختر و 1065 پسر ) با دامنه سني 14 تا 18 سال را از نظر انواع آزار مورد بررسي قرار داد . در اين مطالعه بيشترين سن وقوع آزار 11-15 سال گزارش شد كه 51/4 درصد سنين وقوع آزار را تشكيل مي‌داد . براساس همين تحقيق 12/7 درصد دانش آموزان ، سن وقوع آزار را پيش از 6 سالگي گزارش نمودند، 19/5درصد 7 تا 10 سالگي و 16/4درصد 16تا 18 سالگي را به عنوان سن وقوع آزار ذكر كردند ، ( نوروزي ،  ) 372صفحه 31 خضروي ) 1375) نيز با هدف بررسي كودك آزاري جسماني ، 1800پرونده مربوط به كودكان مراجعه كننده به مركز شهيد اسماعيلي در طول سالهاي 1374 تا 1380را مورد مطالعه قرار داد . مطالعه بين سنين 8تا 12سالگي قرار داشتند و ميانگين سن آنان نيز برابر 8/88 سال بود . 

صفحه 37 : پسران يا دختران ، كدام يك بيشتر ازار داده مي‌شوند ؟ بررسي تاثير جنسيت بر كودك آزاري از مسائل مورد علاقه پژوهشگران بوده است . در پژوهش ها تلاش شده به مسائلي نظير سؤالات زير پاسخ داده شود . جنسيت كودكان تا چه حد در فراواني و نوع كودك آزاري تاثير گذار است؟ آيا تفاوت هاي جنسيتي منجر به تفاوت در ميزان و شدت و نوع كودك آزاري مي شود؟
كودك به صرف دختر يا پسر بودن آيا الگوي يكساني از آزار را تجربه مي‌كند ؟
نوروزي (1372)  در مطالعه8 اي كه بر روي 1175دختر و 1065 پسر 14 تا 18 ساله انجام داد دريافت كه در گروه سني مورد مطالعه دختران به طور معني داري بيشتر از پسران مورد آزار عاطفي ، آزار جنسي و غفلت قرار گرفته اند . در اين مطالعه ميزان شيوع آزار جسمي بين دختران و پسران تفاوت معني داري نداشت در مطالعه اي كه صفوي  (1374) انجام داد ، يافته ها بر اين امر دلالت داشت كه 76 درصد بچه هاي قرباني سوء رفتار جسماني ، پسر و 24 درصد آنها دختر بوده اند . اين تحقيق در درمانگاه شهيد اسماعيلي از سال 1372 تا 1373 بر روي پرونده هاي اطفال مراجعه كننده به اين درمانگاه صورت پذير فت . صفحه 40 بر اساس نتايج حاصل از تماس تلفني 1050 نفر با صداي مشاور در سال 1380 مشخص شود كه 357 نفر آنان مورد انواع آزار قرار گرفته اند ، كه 57 درصد آنان را دختران و 43 درصد را پسران تشكيل مي دادند . 
 ) قاسم زاده ، 1380) بررسي ديگري كه توسط محمد خاني وهمكاران در سال1380 بر روي دانش آموزان دوره راهنمايي شهر تهران صورت گرفت نشان دادكه ميانگين نمرات آزارعاطفي در دختران به طور معنا داري بالاتر از پسران مي‌باشد به عبارت ديگر دختران بيشتر از پسران آزار عاطفي را گزارش كرده اند . از سوي ديگر پسران نسبت به دختران درجات بيشتري از آزار جسماني ومورد غفلت واقع شدن را گزارش كرده اند ميانگين نمرات آزار جنسي نيز در دختران بالاتر از پسران بود  
صفحه 50 نسبت كودك آزار ديده و فرد آزار دهنده : آزارهايي كه توسط كودكان گزارش مي‌شود اعم از انواع آزار جسمي ، عاطفي و جنسي و غفلت از سوي چه كساني اعمال مي‌گردد ؟ آزارهاي جسمي شديدي كه عواقب آنها كودك را به درمانگاه ها يا بيمارستان ها مي‌كشاند ، و حتي آزارهاي بسيار شديدتر وكشنده اي كه مرگ كودك را در پي دارند ، در اكثر قريب به اتفاق موارد از سوي افراد ساديستيك (sadistic) وروان پرينش پراكنده در جامعه و همچنين نامادري ها و ناپدري هاي بي رحمي كه تعلق خوني و عاطفي با كودك ندارند ، صورت نمي‌گيرد بلكه در تاريخچه بيشتر اين آزارها رد پاي يك والد يا فردي است كه به كودك نزديك بوده و انتظار مراقبت و حمايت از كودك توسط وي مي‌رفته است . مطالعات نشان داده اند كه در اكثر موارد اقدام كنندگان به كودك آزاري ) به ويژه آزارهاي جسمي ، عاطفي و غفلت)  والدين كودك هستند و مواردي كه شامل بيگانگان وغريبه ها مي‌شود در صد كوچكي از كل موارد را در بر مي‌گيرد . تحقيقات ديگر نيز حكايت از آن دارند كه برادران و خواهران نيز از ديگر اقدام كنندگان به كودك آزاري در خانواده ها هستند . همچنين با وجود كليشه هاي اجتماعي كه معمولا كودك آزاري را با فرزندخواندگي همبسته مي‌دانند . داده هاي بدست آمده از گزارش هاي رسمي ، وجودي كه خطر كودك آزاري را در فرزند خوانده ها ، نشان داده است ، اما بر اين رابطه صحه نمي‌گذارد ( بوالنهري 1377(
صفحه 113:  بررسي ميزان رابطه تحصيلات والدين و كودك آزاري ، در مطالعات مختلف نتايج كم و بيش مشابهي را نشان مي‌دهند . اسداللهي  (1374) در مطالعه سوء ر فتار والدين در مدارس ابتدايي شهر تبريز به منظور بررسي ارتباط بين ميزان تحصيلات والدين با سوء رفتار جسمي ، رواني و انواع غفلت ( آموزشي ، جسمي و رواني ) ميزان تحصيلات پدر ومادر را به طور جداگانه به سه دسته بي سواد و ابتدايي ، راهنمايي ومتوسطه ، ديپلم و بالاتر تفكيك نموده و پس از محاسبات آماري لازم به ارتباط معنا داري بين سطح تحصيلات پدر با انواع سوءرفتار باكودكان و همچنين ارتباط معنا دار ميان ميزان تحصيلات مادر با انواع سوء رفتار به غير از آزار رواني دست يافت . 
جدول 
نسبت كودكان آزار ديده و آزار نديده بر حسب تحصيلات پدران 
سطح تحصيلات
پدران	بي سواد و ابتدايي	راهنمايي ومتوسطه	ديپلم و بالاتر	
نوع سوء رفتار	آزار ديده	آزار نديده 	آزار ديده	آزار نديده 	آزار ديده	آزار نديده 	
آزار جسمي	74%	26%	5/26%	5/37%	1/54%	9/45%	
آزار رواني	53%	47%	7/90%	3/9%	3/36%	7/63%	
غفلت آموزشي	8/81%	2/18%	7/65%	3/34%	6/55%	4/44%	
غفلت جسمي	82%	18%	5/62%	5/37%	3/53%	7/46%	
غفلت رواني 	3/56%	7/43%	3/34%	7/65%	1/34%	9/65%	

نسبت كودكان آزار ديده و نديده بر حسب تحصيلات مادران 
سطح تحصيلات
پدران	بي سواد و ابتدايي	راهنمايي و متوسطه	ديپلم و بالاتر	
نوع سوء رفتار	آزار ديده	آزار نديده 	آزار ديده	آزار نديده 	آزار ديده	آزار نديده 	
آزار جسمي	6/71%	4/28%	6/57%	4/42%	5/57%	5/42%	
آزار رواني	7/51%	3/48%	8/45%	2/54%	7/37%	2/62%	
غفلت آموزشي	1/81%	9/18%	6/47%	2/42%	5/43%	5/46%	
غفلت جسمي	1/81%	9/18%	56%	44%	5/49%	5/50%	
غفلت رواني 	55%	45%	39%	61%	7/27%	3/72%	

همانطور كه داده هاي جدول نشان مي‌دهند بيشترين سوء رفتار و غفلت درباره دانش آموزان داراي والدين بي سواد يا با سطح تحصيلات ابتدايي گزارش شده است . 
صفحه 129 و 128 : جمعيت خانواده ها : خانواده هاي شلوغ و پرجميعت يكي از كانون هاي وقوع كودكي آزاري محسوب مي‌شوند جمعيت زياد خانواده هم توجه و مراقبت كافي نسبت به كودكان را محدود خواهد ساخت و هم با استرس هاي جانبي كه ايجاد مي‌كند ) مثل مشكلات مادر، مسكن و ...( خطر وقوع كودك آزاري را افزايش مي‌دهد از سوي ديگر در خانواده هايي كه تعداد كودكان زياد است احتمال آزار از سوي خواهران و برادران بزرگتر  (siblingabuse) نيز بيشتر است      ( كمپ 1998) 
از كتاب كودك آزاري در ايران تاليف : سعيد مدني (قهفرفي )

شيوع و رواج بي پناهي كودك بر اثر خشونت خانگي محققان با اين سالانه نه ميليون ها كودك بر اثر خشونت خانگي بي سرپناه مي‌شوند ، هم راي هستند؛ هر چند اتفاق نظر پيرامون اينكه چه تعداد از كودكان مورد خشونت واقع شده اند ، وجود ندارند . معمولا 3/3 ميليون تا 10 ميليون كودك بر اساس مطالعات روش شناختي برآورده شده است . فقدان داده هاي آماري قابل اطمينان در اينمورد ، توانايي كارگزاردن سياسي ، مجريان و وكلاي مدافع ، براي دفاع و طرح موثر مداخله و تعيين خط و مشي راي اين عده را محدود كرده است . رويكرد اميدواركننده اي كه در جهت بهبود فهم موضوع بي پناهي كودك به خاطر خشونت خانگي وجود دارد ، استفاده از داده هاي جمع آوري شده توسط كساني است كه خود در تماس مستقيم با اينگونه افراد قرار دارند ( نظير مجريان قانون ) . در كارهايي نظير آنچه فن توزو fan tuzzo – و مور – mohr – انجام داده اند ، ارزش اينگونه داده ها مشخص شده است . آنها چندين پروژه تحقيقاتي كه در آن مطالعات موردي در زمينه كاربرد خشونت خانگي انجام شده است بررسي كردند . نتايج به دست آمده نشان مي‌داد كه كودكان به خصوص كودكان زير پنج سال ، بيش از حد در كارهاي خانگي مورد خشونت واقع شده اند . در اينگونه خانه ها فاكتورهاي خشونتي نظير فقر، سوء استفاده جسمي، تحطيلات پائين و زنان سرپرست خانوار ، احتمال بروز بيشتري داشت . گر چه اين مطالعه نشان دهنده پتانسيل بكارگيري داده هاي جمع آوري شده به وسيله حرفه هايي است كه با رويدادهاي خشن مواجه بودند ، ولي در عين حال اين مطالعه در سطح ملي انجام شد ، و در برگيرنده تمامي انواع موارد خشونت خانگي نبود خشونت خانگي مي‌تواند اثرات منفي خطرناكي بر كودكان داشته باشد  
اين اثرات شامل مشكلات خانگي مزمن يا حاد ممكن است با علائمي نظير اختلال ناشي از آسيب ديدگي همچون آسيب هاي عاطفي ، افزايش تحريك پذيري ، خودداري از يادآوري درباره واقعه خشن ، يا همچون آسيب هاي عاطفي ،افزايش تحريك پذيري ، خود داري از يادآوري درباره واقع خشن ، يا وسواس وتاكيد مكرر بر واقعه همراه باشد . صفحه 15 و 16 از كتاب : خشونت خانگي عليه كودكان نويسندگان : ريچارداي . برمن . لوسي سالسيدوكارتز و ... ترجمه  وتاليف : محمد قلي پور مطالعات انجام شده نشان مي‌دهد كه اين اثرات ممكن است در بزرگسالي نيز باعث افسردگي ، اعتماد به نفس پائين ، اعمال خشونت آميز در منزل و رفتار مجرمانه شود . اثرات خشونت خانگي آشكارا از كودكي به كودك ديگر متفاوت است . موقعيت خانواده ، محيط اجتماعي و خود شخصيت كودك ممكن است توانايي كودك را براي غلبه بر مشكلات تقويت كند يا اينكه او را در مخاطره آسيب قرار دهد . به عنوان مثال مطالعات نشان مي‌دهند كودكاني كه هم در معرض خشونت خانگي و هم كودك آزاري هستند، نوعا سطوح بالاتري از پريشاني را نسبت به كودكاني كه فقط در معرض خشونت خانگي هستند نشان مي‌دهند . تحقيق ديگري نياز است تا تعيين كند كه چگونه حضور ديگر عوامل استرس زا نظير فقر ، بيخانماني ، سوء استفاده جسمي و ديگر جلوه هاي خشونت اجتماعي ، اثرات منفي بر خشونت خانگي را تشديد مي‌كنند تمامي كودكان در معرض خشونت از پيامدهاي مضر معنا داري رنج نمي‌برند . بر مبناي تحقيق اسفسكي  osofesky – در رابطه با ترميم پذيري كودكان در برابر خشونت جامعه و جنگل احتمال دارد . كه محافظ قرين عامل حاسس براي كودك ، وجود رابطه قوي مثبت بين كودك و بزرگسالي وي باشد . 
كودكان مورد خشونت نيازمند صحبت دوستانه درباره ترس ها و دل مشغولي هاي شان با بزرگسالان هستند وكمي كه آنها را در بهبود وضع شان ياري كند . اكثر كودكان وابسته به يكي از والدين يا هردوشان در امر حمايت از خود در رويارويي با بحران وچالش هاي عاطفي هستند . هر چند اين موضوع بعضي اوقات مي‌تواند مانع توانايي هاي والدين در مواجهه با موضوع شود والدين كه با خشونت مزمن زندگي مي‌كنند ، ممكن است از لحاظ عاطفي احساس تنهایی كرده ، افسرده ، عصباني و گرفته باشند . بنابراين ممكن است از نظر عاطفي كمتر به كودكان شان رسيدگي كنند . در مورد خشونت خانگي كه در آن يكي از والدين قرباني خشونت و صفحه 17 از كتاب خشونت خانگي عليه كودكان . نويسندگان : ريچارداي . برمن . لوس سالسيدوكارتز و ... 
ترجمه وتاليف : محمد قلي پور
ديگري مقصر است ، كودكان ممكن است كمتر قادر به رو آوردن به والدين جهت اطمينان خاطر دوباره ، حمايت باشند معدود تحقيقاتي كه تا امروز در زمينه ترميم پذيري و بروز خشونت خانگي انجام شده ، نشان مي دهد كه محبت هاي مادرانه ، به خصوص ابراز عاطفه مادر ، ممكن است براي توانايي كودك در دست و پنجه نرم كردن شان باشند آها هم دل مشغول خشونت بوده و سعي در مصونيت خود دارند و هم دچار افسردگي هستند . در جريان بزرگ كردن شان ممكن است توافق بر اتخاذ شيوه هاي ديگري نيز باشد . مطالعات انجام شده بر روي الگوهاي محبت آميز زنان يا انجام رفتارهاي پرخاشگرانه بر روي كودكان ، تفاوت آشکاري با گروه كنترل ندارد و به نظر مي رسد زنان مصدوم ممكن است روش هاي توام با تنبيه بيشتري در تربيت كودك به كار گرفته و يا با كودكان شان پرخاشگرانه مواجه شوند . تحقيقات محدود در زمينه رابطه بين پدران آزار دهنده و كودكان شان تا امروز نشان مي‌دهد كه اينگونه پدران كه خشن نيستند، به كودكان خود كمتر ابراز محبت مي‌كنند با توجه به يافته هاي موجود نيازمند تحقيقات بيشتري در زمينه اثرات خشونت خانگي بر تربيت كودكان هستيم . از آنجا كه والد آسيب ديده مي‌تواند حامي خطرناكي براي كودك باشد ، و به خاطر اينكه كودكان اغلب در جريان تماس با كسي قرار دارند كه آنها را اذيت و آزار مي‌كند ، خدمات ارائه شده بايد به كمك والدين آمده تا آنها بتوانند روابط خود با فرزندان شان را بهبود بخشند . اگر والديني كه خشونت خانگي را اعمال مي‌كنند ، قادر به شناسايي نيازهاي كودكان خود نباشند ، رابطه با فرد بزگسالي كه در ارتباط نزديكي با منزل يا مدرسه كودك است ، مي‌تواند مفيد باشد . كودكان داراي مهارت هاي ارتباطي و اجتماعي خوب احتمالا در اين گونه ارتباط گيري موفق تر از كودكاني هستند كه از چنين مهارتهايي برخوردار نيستند . براي مشخص شدن اينكه حمايت هاي اجتماعي مفيدترين چيز براي كودكاني است كه مورد خشونت خانگي واقع شده اند به مطالعات بيشتري نياز است . صفحه 18 و 19 از كتاب : خشونت خانگي عليه كودكان – نويسندگان : ريچارداي برمن لوسي سالسيدوكارتر ترجمه و تاليف : محمد قلي پور . 
در معرض خشونت گذاري كودكان : گسترده خشونت كودكان ، اعم از نوع خشونت و ابراز استفاده از آن متفاوت است . برخي از كودكان ، به خصوص آنهايي كه در مناطق كم در آمد زندگي مي‌كنند، « خشونت اجتماعي مزمن » يعني به تناوب و مدام ، اسلحه گرم ، چاقو ، مواد مخدر وخشونت تصادفي در همسايگيهاي خود را تجربه مي‌كنند . در مدارس ابتدايي شهري ، بندرت كودكاني يافت مي‌شوند كه مورد چنين حوادث خشونت باري واقع نشده باشند . كودكان مورد مصاحبه در مطالعات انجام شده ، معمولا مشاهده دعوا و كتك كاري در حوادث روزانه بوده اند. كودكاني كه در مناطق از نظر اقتصادي – اجتماعي پائين تر زندگي نمي‌كنند ، كمتر دچار خشونت اجتماعي مي‌شوند ، ولي خشونت خانگي و رسانه اي در همه جاي كشورمان از نظر اقتصادي – اجتماعي و فرهنگي اتفاق مي‌افتد . حدود 25 تا 30 درصد از زنان آمريكايي ، در طول روابطي كه داشته اند . حداقل يك بار كتك خورده اند . به نظر مي‌رسد زنان بيش از مردان به وسيله شركاي زندگي خود جراحت برداشته ونيازمند مداواي پزشكي مي‌شوند ، و احتمالا جراحات شان بازگو نمي‌شود . بسته به تعاريف سوء استفاده و نمونه هاي مورد مطالعه ، برآورد چنين خشونت هايي متفاوت است . مطالعه اي در اين رابطه نشان داد كه بيش از 3 درصد ( حدود 1/8 ميليون) از زنان به وسيله مردان يا شركاي زندگي شان در طول يك سال مورد آزار و اذيت قرارگرفته اند ، در حالي كه مطالعات ديگر نشان مي‌دهد كه زنان مورد خشونت ، اعم از آزار جنسي ، خشونت جسمي يا فحاشي به بيش از 65درصد مي‌رسد . برآوردها نشان مي‌دهد سالانه بيش از 3/3 ميليون از كودكان شاهد سوء استفاده جسمي و فحاشي مثل رفتارهاي توام با توهين برخورد و آزارهاي كشنده با اسلحه و چاقو هستند . 
همچنين برآوردها نشان مي دهد كه بيش از سه ميليون كودك خودشان قرباني سوء استفاده فيزيكي به وسيله والدين شان هستند . در منازل ، جايي كه خشونت خانگي اتفاق مي‌افتد ، كودكان مورد سوء استفاده جسمي يا مورد غفلت ، 15 برابر بالاتر از ميانگين ملي قرار دارند . چندين مطالعه انجام شده نشان مي دهد كه 60 تا 75 درصد از خانواده هايي كه درزنان مورد اذيت و آزار قرار گرفته اند ، كودكان نيز آزار ديده اند ( مقاله فن توزو ، و موردر اين كتاب جزئيات بيشتري را در رابطه با شيوع و اثرات خشونت خانگي بر كودكان آورده است )
تلويزيون ، سينما و اينترنت نيز ، كودكان را مورد خشونت قرار مي دهند . بر اساس آمار ارائه شده از سوي انجمن روان درماني آمريكا هر كودك آمريكايي در طول ي هفته 28 ساعت تلويزيون نگاه مي‌كند ، و در من حدود 18 سالگي 16000 مورد قتل ساختگي و 200/000 عمل خشونت را خواهد ديد . تلويزيون خصوصي براي كودكان 50-60 برابر خشن تر است تا براي بزرگسالان ، وبعضي از كارتن ها به طور ميانگين بيش از 80 موردعمل خشونت زا در هر ساعت پخش مي‌كنند . با ورود ويدئوكاست ها ، فيلم ها ، سگاها و بازي هاي كامپيوتري موضوع هاي خشونت را فروخته يا اجاره داده مي شوند . بسياري از كودكان و نوجوانان بيش از پيش مورد خشونت رسانه ها واقع مي شوند. 
خشونت بيشتر از همه بر پيشرفت كودكان تاثير كودكان تاثيرگذار بوده ، و مناسبات خويشاوندي را در كودكي و بزرگسالي تحت تاثير قرار مي‌دهند . موضوع بعدي درباره افزايش مطالعات در زمينه تاثيرات خشونت اجتماعي است . اين مطالعات همچنين به يافته هاي كليدي در زمينه تاثير خشونت خانواده و رسانه ها بر كودكان دست يافته اند . صفحه 72 و 71 و 70.
تاثيرات رفتاري و عاطفي خشونت :
بخشي از مطالعات انجام شده ، مواجهه با كودكان در معرض خشونت خانگي است كه هنوز نسبتا محدود است ومشكلات عديده تحقيقاتي در زمينه اثرات رفتاري و عاطفي وجود دارد . به طور مثال ، برخي از تحقيقات ، اغلب با مشكلات اخلاقي مواجه اند ، به خصوص وقتي تحقيق مقايسه يا كنترل كودكاني كه ادر معرض خشونت اندوسرويس هاي ارائه دهنده خدمات را موردتوجه قرار مي‌دهد .هر چند تحقيق در اين حوزه ، اغلب شامل جمع آوري داده هاي كيفي با تاكيد بر گروه ها و مصاحبه ها است . بهبود داده هاي كيفي در زمينه نتايج مربوط به كودكان به سنجش پديده هاي اجتماعي كمك مي‌كند . گر چه شناخت كمي احساسات و حوادث ممكن است با اهميت ترين شيوه تغيير باشد، جمع آوري چنين داده هايي از افراد مختلف در دنياي كودكان ( والدين ، مراقبان ، معلم ها ، افسران پليس ) وقت گيرتر از اندازه گيري هاي كيفي بر روي كودكان در دنياي كودكان زمان است و ممكن است هدايت سيستماتيك آن مشكل باشد و هنوز با حساسيت كودكان ، خانواده ها و اجتماع روبه رو مي‌شود . تنها محققان كه با جمع آوري چنين داده ها مي‌پردازد ممكن است به داستان هاي كودكان كه اغلب فجيع است ، گوش دهند ، و براي ديگر افرادي اين كار مشكل است . به رغم تحقيق محدود در اين حوزه ، در عين حال ، مي‌توان از مطالعات انجام شده درباره اثرات خشونت بر كودكان مطالب زيادي جمع آوري كرد . نوشته هايي كه در رابطه با شناخت خشونت خانوادگي است و اثرات نامطلوب جسمي ، شناختي ، عاطفي وموفقيت اجتماعي بر كودكان دارند ، از اين جمله اند . مطالعات انجام شده در زمينه اثرات خشونت رسانه اي نيز نشان دهنده افزايش رفتارهاي منفي است . مطالعات زيادي نيز وجود دارد كه علاقه مندي بيشتري در رابطه با اثرات خشونت بر زندگي كودكان در مناطق شهري را نشان مي‌دهد . از آن جمله ، مطالعه بر روي كساني است كه در معرض خشونت اجتماعي مزمن قرار دارند . به موازات مهم ، مطالعاتي در رابطه با كودكان شهري در ايالات متحده و مناطق جنگي انجام شد . يافته هاي بدست آمده از اين مطالعه ، علائم اختلال رفتاري پس ضربه اي را در زندگي كودكان در مناطق جنگ زده شهري نشان مي‌داد ، كه مشابه علائم زندگي كودكان در مناطق عملياتي است توضيح اينكه ، اين علائم در سنين مختلف 
صفحه 73 و 72 از كتاب : خشونت خانگي عليه كودكان 	نويسندگان : ريچارداي. برمن . لوسي سالسيدوكارتز و .. 	ترجمه و تاليف : محمد قلي پور
اثرات خشونت در فرايندرشد : در حالي كه كودكان در تمامي سنين مورد خشونت واقع مي‌شود ، ولي پيامدهاي حاصل از خشونت در سنين پائين تر به خصوص پيامدهاي دراز مدت آن ، كمتر شناخته شده است . بسياري از مردم خيال مي‌كنند كه خيلي از كودكان كم سن و سال به هيچوجه مورد خشونت نيستند . آنها به اشتباه خيال مي‌كنند كه براي دانستن يا به خاطر آوردن آنچه اتفاق افتاده كم سن وسال هستند . هر چند ، مطالعات نشان مي‌دهد كه بين خشونت ، اتفاق افتاده و رفتارهاي منفي در تمامي سنين رابطه وجود دارد . 
نوزادان و اطفال : تحقيقات نشان مي‌دهد كه حتي درابتدايي ترين مراحل رشد نوزادان و اطفال بين خشونت و اراده بر كودك و مسائل عاطفي – رفتاري رابطه وجود دارد . نوزادان و اطفالي كه دار منازل يا در جامعه شان شاهدخشونت مي باشد، دچار تندخويي افراطي ، رفتار نارس ، آشفتگي در خواب ، اندوه عاطفي ، ترس از تنهايي ، زود ادراري و پرحرفي مي‌شوند . وجود ضربه ( تراما ) به خصوص خشونت خانوادگي ، رشد طبيعي اعتماد سازي كودك و رفتارهاي بعدي كه مقدمه اي براي رشد خوداتكايي اوست را به مخاطره مي اندازد . گزارش هاي ا خير بيان كننده اين واقعيت است كه وجود علائم در اينگونه كودكان كم سن و سال بسيار مشابه علائم پس ضربه اي در بزرگسالان است علائمي نظير تجربه مجدد حادثه تراماتيكم (ضربه دار ) نظير اجتناب ، عدم تفاهم و تحريك پذيري مضاعف به عنوان مثال ، در يك مطالعه كودكان كم سن و سال از نزديك شدن به محل وقوع حادثه اي كه شاهد آن بودند در هراس بوده ، ترس از خوابيدن داشته ، و يا با كابوس از خواب مي‌پريدند و در بازي هاي خود كمتر عاطفه اي از خود نشان مي‌دادند . 
صفحه 74 و 75 از كتاب : خشونت خانگي عليه كودكان 	نويسندگان : ريچارد اي . برمن لوسي سالسيدوكارتر و ... 		ترجمه و تاليف : محمد قلي پور 
كودكان مدرسه اي : چندين مطالعه  ، رابطه بين خشونت اجتماعي و علائم تشريحي ، افسردگي و رفتارهاي اجتماعي پرخاشگرانه در كودكان مدرسه اي همجوار با مكان هاي خشونت زاي شهري را تاييد كرده اند همانند پيش دبستاني ها كودكان مدرسه اي در معرض خشونت ، احتمالا بيشتر در خواب دچار آشفتگي مي‌شوند و احتمالا بازي آزادنه شان را به معلم مدرسه يا رئيس نشان مي‌دهند . آنها معمولا به سختي مي‌توانند حواس شان را جمع كنند ، زيرا افكارشان همواره مغشوش است . به علاوه كودكان مدرسه اي احتمالا پيرامون قصد خشونت بيشتر آگاه بوده و نگران مداخله و توقف آن هستند . در موارد حاد خشونت اجتماعي، كودكان مدرسه اي همچنين ممكن است علائمي مشابه فشار اختلال زايي پس ضربه اي مثل علائم اطفال ونوزادان از خود نشان دهند دو مطالعه انجام شده ، هم كودكان 10-6 سال داواشنگيتن دي سي – washangton D.C و هم كودكان 12-9 سال در نيوارلئانز Neworleans – گزارش كودكان رابطه معنا داري  بين شاهد خشونت بودن و بروز علائمي نظير كابوس ، ترس خروج از منزل ، تشويش و بي حالي را نشان داد . 40 درصد از مادران نمونه نيوارلئانز و 20 درصد از نمونه واشنگتن دي . سي مي‌گويند كودكان شان نگران سلامت خود هستند . همين تعداد از كودكان احساس نگراني و هراس مي‌كنند . 
مطالعات ديگري در مورد كودكان مدرسه اي كه در معرض خشونت خانوادگي قرار دارند ، حاكي از آن است كه آنها نيز مورد خشونت اجتماعي قرار مي گيرند . چنين كودكاني معمولا فراواني بيشتري از رفتارهاي مساله ساز دروني ( انزوا و تشويش ) و رفتارهاي مساله ساز بيروني ( پرخاشگري و بزهكاري) در مقايسه با كودكانكه در خانواده هاي توام با آرامش از خود نشان مي‌دهند . روي هم رفته ،ايفاي نقش ، نحوه نگرش ها ، صلاحيت اجتماعي و انجام تكاليف مدرسه اغلب به طور منفي تحت تاثير ] مقوله خشونت [ قرار مي‌گيرند . از اين كه بگذريم ، مطالعاتي نشان مي‌دهند كه كودكان بزرگتر ، آنهايي كه مورد سوء استفاده واقع مي‌شوند يا از آنها غفلت شده است ، احتمالا كمتر مي توانند در مدرسه حاضر شوند ؛ مرتكب جرم مي شوند، تجربه مسائل عاطفي ، جنسي و شرب خمر را پيش رو دارند . مطالعات مربوط به كودكان مدرسه اي كه مورد خشونت رسانه اي واقع شده اند نيز مي‌دهد كه رسانه ها تاثير نامطلوبي بر كودكان دارند به عنوان مثال يك مطالعه طولي از پسران 8 ساله كه در آن عادات و الگوهاي رفتاري مطالعه مي‌شد ، خشن ترين برنامه ها باعث رفتار پرخاشگرانه و بزهكاري مي‌شد اين رفتار در سن 18 سالگي بروز مي‌كرد و رفتار جدي مجرمانه در سن 30 سالگي از آنها سر مي‌زد . گزارش ها حاكي از آن است كودكاني كه در معرض خشونت رسانه اي واقع اند ، ممكن است رفتارهاي منفي شان رو به افزايش نهد ، چون پتانسيلي براي يادگيري اجتماعي و مدل سازي رفتارهاي ناشايست براي جوانان است . خشونت حتي وقتي به صورت داستان نوشته مي‌شود و زيبا نشان داده مي شود ، احتمال تاثير منفي بر كودكان داشته و افزايش كشش كودكان به خشونت را ايجاد مي‌كند . صفحه 76 از كتاب : خشونت خانگي عليه كودكان نويسندگان : ريچارد اي . برمن  
لوسي سالسيدوكارتر 	ترجمه وتاليف : محمد قلي پور 

2 قانون و كودك ( بزهكاري در كودكان ) 
به هيچوجه كودك بزهكار وجود ندارد ، بلكه هدايت شده به بزهكاري وجود دارد . 
كودكان امروزي در شرايطي پا به عرصه ي وجود مي‌گذارند كه در هر دقيقه ي آن 4 جنايت جديد اتفاق مي‌افتد . آمار داده شده در اين راستا نشان مي دهد كه وضع كنوني جوامع انساني بسيار ناهمگون بوده و اگر بر تعداد و ارقام جنايات رخ داده ، آمار جنايات مخفي و يا جرمهاي پنهاني را نيز بيفزاييم ، آنگاه مشخص مي شود كه دور نماي زندگي بشري در شرايط فعلي بسي نا اميد كننده تر از آن است كه تصورش را بكنيم . 
اگر در كنار اين تربيت و پرورش كودكان را در نظر بگيريم و همچنين متوجه شويم كه در شرايط فعلي كودكانمان تا چه اندازه اي تحت تاثير شرايط ناهمگون در مجادلات تمايز بين خوب و بد و ارزش و ضد ارزش و ... مي‌باشند، آن زمان در مي‌يابيم كه با كمي غفلت و سهل انگاري  با لحظه اي درنگ و ساده انديشي ، ناخواسته فرزندانمان را به عوامل ضد اجتماعي بدل خواهيم كرد و آن ها را در مسير انحرافي ناسازگاري اجتماعي و بزهكاري مشاهده خواهيم نمود  همه به اين امر واقف هستيم كه كودكان در سنين بسيار پايين نيز گاه گداري دست به جرايم و اشتباهات كوچكي مي‌زنند و حتي بسياري از روان شناسان ومتخصصين امور تربيت كودك ادعا مي‌نمايند كه كودكان در سن بسيار پايين و زماني كه روي پاي خودشان مي‌ايستند ، ناخواسته به سمت و سوي گناهان و اشتباهاتي مي‌روند كه تصور مي‌نمايند از پس آن برخواهند آمد يعني خود حركت اشتباه خويش را درك كرده ولي براي اين كه موجوديت و حضور قدرتمند خويش را به ثبوت برسانند ، به سمت خطا رفته و سعي مي‌نمايند كه آن را با موفقيت پشت سر نهاده و زماني كه موفق در كارشان مي‌شوند ، توجيهاتي را نيز براي خطايشان ابراز مي‌دارند . اما وقتي در كارشان موفق نشوند ، سر خورده شده و باز خطاي ديگري را مرتكب مي‌گردند و اين بار با دروغگويي سعي مي‌نمايند كه بر خطاي خود سرپوش بگذارند . اين در واقع نخستين حركت كودك به سوي ناسازگاري با اصول و قوانين مي‌باشد كه اگر از سوي والدين تحت كنترل و دقت قرار نگيرد ، منجر به شيوع عادات بدتر از آن شده و به بزهكاري مبدل مي‌گردد .
يكي از دانشمندان امر تربيت كودك به نام ايي . بننت ادعا دارد كه : « در ميان انسانها كسي نيست كه مرتكب گناه و يا خطا نشده باشد و كساني كه به دفعات مرتكب خطا مي شوند ، به يقين خطاهاي تكراري را ناچيز و غير مهم مي شمارند » به راستي نيز اينگونه است به طوري كه شايد شما و من بارها از باغچه هاي همسايه گل رز دزديده ايم و يا به كمك دوستان با دزديدن وسايل يكي از دوستان خود سعي كرده ايم سر به سر او بگذاريم . آيا به نظر شما اين كار در جرگه ي گناه و جرم مي‌باشد يا خير ؟ اگر به قطعيت پاسخ مثبتي داده باشيم ، باز توام با اشتباه بوده و اگر به صراحت جواب منفي نيز بدهيم ، باز مي‌توان گفت كه پاسخ داده شده داراي ضريب اطمينان كمتر است . زيرا اگر اين خطا به دفعات تكرار شده و از حالت شوخي به جديت روي بياورد ، به يقين عادت يافتن به كار دزدي منجر به عادي شدن خطا و جرم خواهد شد و به نهايت فرد خاطي به تدريج دست به دزديهاي بزرگتري خواهد زد . دقيقا موضوع تخم مرغ دزد نهايتا شتردزد مي‌گردد ، در اين مورد صدق  مي‌كند . ليكن با هدايت ومتوجه كردن خطاي كودك به جرم خود ولو به شوخي، خواهد توانست كودك را به كار خطا آميزش متوجه سازد و مانع از تكرار آن شود . در واقع مي‌توان گفت كه هر فردي در كودكي به دلايلي مرتكب كارهايي مي‌شود كه سبب ناراحتي، اضطراب و نگراني ديگران مي‌شود و اين جرم و خطا به هر دليلي اعم از شوخي و يا سر به نهادن نيز باشد ، باز جرم بوده و بايد كودك به نحوي متوجه اين قضيه باشد تا آنرا عملي نسازد از طرفي ارتكاب به اين نوع اعمال باعث مي شود كه كودك باور كند كه اگر كار خطايي را به سهو و شوخي انجام دهد به عنوان جرم و گناه محسوب نخواهد شد و اين يكي ديگر از انحرافات فكري و اخلاقي كودك خواهد بود . زيرا با ناديده گرفتن عمل وي به نوعي سبب ساز رشد فكر منفي ديگري در كودك خواهيم شد و با دست خود كودكمان را به سمت انحراف سوق خواهيم داد و او به تدريج عادت خواهد كرد كه اگر به شوخي حقوق و آسايش ديگران را نيز زير پا بگذارد ، باز كار اشتباهي را نكرده است و عدم توجه به حقوق ديگران و يا ناديده گرفتن ناراحتي و اضطراب سايرين در او حالت ضد اجتماعي را به تدريج رشد خواهد داد و كودك ناخواسته در طول زمان به سمت خودخواهي و نفع پرستي شخصي روي خواهد آورد  بايد بدانيم كه كودكان در سنين پايين هيچگاه مفهوم اجتماع يا رفتارهاي مثبت اجتماعي و غير اجتماعي را نمي‌دانند . آن ها هر كاري را كه برايشان لذتبخش و شوخ باشد ، انجام مي‌دهند و در اينجا وظيفه والدين است كه متوجه رفتارهاي كودكانشان باشند و هر نشانه و يا علايمي از بزهكاري اوليه را در آن ها مشاهده نمودند ، سريعا كودك را متوجه خطايش ساخته و او را از ادامه و انجام مجدد خطا بر حذر دارند . كودكي كه در دوران خردسالي دست به كارهاي خلاف رفتار و ارزشها و هنجارهاي اجتماعي بزند و به دلايلي كه براي خودش توجيه پذير بوده و از عوالمان دوران كودكي بوده و بدان اهميت ندهدو در كنار اين ، بي توجهي والدين نيز او را از ارتكاب به كارهاي هر چند ناچيز و كم اهميت باز ندارد ، به يقين همين عادت در دوران نوجواني و بلوغ رشد يافته و در آن زمان كه نيازهاي كودك بيشتر شده و توجيهات خاصي كه در سايه ي تحولات و رشد جسماني ، فيزيكي ، روحي و شخصيتي بر وي تعريف خواهند شد ، دست به كارهاي خلاف بزرگتري خواهد زد  با توجه به اين كه كودك با پا نهادن به سن بلوغ بيشتر خودش را در جامعه احساس كرده و نخستين گام جهشي خويش را در وارد شدن به جرگه ي دوستان و شركت جستن در گروهها انجام داده و تجربيات نويني اخذ مي‌نمايد ، بيشتر از هرسني تحت مخاطرات القايي قرار دارد . اگر كودكي در سنين پايين تحت كنترل نباشد و كارهاي خلافش ناديده انگاشته شود، آنگاه در سن بلوغ براي ابراز وجود در برابر ديگران و ساير اعضاي گروه دوستان سعي خواهد كرد كارهايي را انجام دهد كه سايرين از آن ابا داشته و با از انجام آن هراس دارند . اين عمل نيز با توجه به اين كه مدح و ستايش دوستانش را در بر خواهد داشت ، نوجوان به كارهاي خلاف با نگاه ارزش و شجاعت نگريسته و آن را به دفعات تكرار خواهد كرد كه همين امر او را در برابر ارتكاب به جرم خونسرد ساخته و جرايم در ديدگاه وي كم اهميت و عادي جلوه خواهند كرد .چنين حالتي به تدريج نوجوان را با بالا رفتن سن وحضور يافتن در ميان دوستان كم جربزه وابراز شخصيت قدرتمند ، پيش از پيش در معرض ارتكاب به خطاها و جرايم قرار خواهد داد . 
با عنايت به موارد مذكور بايد عوامل ديگري را نيز در ارتكاب به جرم كودكان در نظر گرفت . همانگونه كه مشخص گرديد ، كودك به هيچوجه در كودكي جرم را نشناخته و كاري را كه لقب جرم و بزهكاري بر آن متصور است ، درك نمي‌كند اما با توجه به علايق و روحياتش دست به كارهايي مي‌زند كه در نظرش منطقي و يا كم اهميت بوده ولي همان حالات و رفتار به نوعي مقدمه ي بزهكاري و اعمال ضد اجتماعي تلقي مي‌شود . همانگونه كه بيان گرديد ، اگر چنين اعمالي از سوي والدين و يا سرپرستان كودك ناديده انگاشته شود ، به تدريج تبديل به معضل اجتماعي خواهد شد و رفتار فرد قالب بزرگي گر فته و با قدرت هر چه تمامتر جامعه را تكان خواهد داد . 

به عبارتي كار خلاف ابتدايي و سهل را مي‌توان به بهمني تشبيه كرد كه از بالاي كوه سرازير مي‌شود و هر اندازه كه به پايين و عمق نزديكتر مي گردد ، به همان ميزان بركثرت، ضخامت ، قدرت وتاثير گذاريش افزوده مي شود . حال آن كه بهمن ابتداي امر از روي ندانم كاري و يا ناخواسته در اثر سوت زدن و يا شليك گلوله اي و يا فرياد كشيدن در كوه و انعكاس موج صوتي در روي برفهاي سبك و بي پايه  و شكافته شدن آن ها از يكديگر ايجاد مي شود و به تدريج چنان قدرتي مي‌يابد كه مي‌تواند دودمان خيلي از انسانها را زير ورو كند . جرم نيز در كودكان دقيقا به اين موضوع شباهت دارد . زماني كه والدين ناخواسته و از روي ندانم كاري در برابر عمل خلاف فرزند خويش مي‌خندند و آن را به شوخي مي‌گيرند ، با همين عمل خود فرزندانشان را به قعر فلاكت مي‌فرستند . چه بسا والديني ديه مي‌شود كه به طور مثال با مشاهده ي شوخي دو فرزند با يكديگر كه يكي از فرزندان براي اين كه برادر و يا خواهر خودش را اذيت كند ، كتابش را مخفي مي‌نمايد و با حالت جدي و حق به جانب در برابر كودك مضطرب و نگران كه كتابش را گم كرده ادعاي بي اطلاعي مي‌نمايد . والدين در برابر مشاهده ي اين عمل به جاي آن كه كودك خاطي را كه كتاب برادر و يا خواهرش را مخفي كرده موردسرزنش قرار داده و او را متوجه عمل خلافش نمايند ، در برابر شوخ طبيعي و زرنگي  و شيطنت او مي‌خندند و عمل وي را شيطنت كودكانه قلمداد مي‌نمايند .اما اين كودك با عمل خويش دو كار ضد اجتماعي را مرتكب مي‌شود و والدين او را در كارش تشويق مي‌نمايند و همين تشويق باعث مي‌شود كه كودك تصور كند كارش خلاف نيست و با تكرار آن سبب جلب نظر ديگران و علاقمند شدن آنان به وي مي‌شود اين دو جرم و رفتار ضد اجتماعي به ترتيب زير مي باشند :

1_ كودك ياد مي‌گيرد كه در برابر حق و حقوق ديگران چندان مسووليتي ندارد وحرمتي نگذاشتن به حقوق و آسايش ديگران در او عملي عادي جلوه مي‌كند . 
2_ كودك ياد مي‌گيرد كه اگر كاري براي شوخي باشد و يا نفع شخصي بوده و بتواند براي مدتي روحيه ي او را ارضا نمايد ، عملش جرم به حساب نمي‌آيد . 
با توجه به تحليل فوق مي توان بيان داشت كه همين دو ديدگاه عمده ، باعث مي‌شود كه كودك در سنين بالا نيز در برابر مسووليتها احساس وظيفه نكرده و از انجام وظايف محوله شانه خالي نمايد از طرفي خود را در برابر ديگر اعضاي جامعه مسوول ندانسته و جامعه را پيكره اي واحد قلمداد نكرده و خود را بخشي يا عضوي از آن محسوب ننمايد . از طرفي روحيه ي خود پرستي و نفع طلبي در او افزايش يافته و هر كاري را كه برايش توجيه پذير بوده و ارزش داشته باشد و با تحليلهاي شخصي وي منطبق باشد ، آن را انجام دهد. 
با مشاهده ي نمونه ي ساده ولي عميق مي‌توان دريافت كه بيماري عظيم و طاقت فرساي اجتماعي به نام بزهكاري از موضوعي ساده شكل گرفته و به غول عظيمي بدل شده است . البته ناگفته پيداست عوامل ديگري نيز در تشديد اين بيماري دخيل مي‌باشند . به طوري كه در بروز جنگ كودكان براي بقاي خود دست به كارهاي خلافي مي‌زنند . براي اين كه گرسنه نمانده و نميرند ، حتي دست به دزدي و غارت اموال نزديكترين فرد خانواده ي خود مي‌زنند . همين رفتار و تكرار باعث مي شود كه بزهكاري در روحيه ي كودك افزايش يابد و از اين جهت بروز جنگهاي خانمانسوز يكي ديگر از عوامل بزهكاري در جوامع است . ميزان كودكان و يا افراد بزهكار و مجرم در كشورهايي كه در آن ها در مقاطع مختلف جنگ داخلي ويا بين المللي اتفاق افتاده بيش از كشورهايي است كه در سعادت و آسايش و امنيت زندگي كرده اند . 
درجريان جنگهاي اول و دوم جهاني ميزان بزهكاري و جرايم در كشورهاي مختلف اروپايي ، ژاپن و آمريكا چنان بالا رفت كه در جريان جنگ و حتي بعداز آن دولتمردان كشورهاي يادشده بر آن شدند كه قوانين شديدي را براي جلوگيري از ارتكاب جرايم وضع نمايند . 
حتي طبق آمارهاي رسمي مشخص گرديده است كه ميزان جرم و ارتكاب به آن در ميان كودكان در بعد از جنگ دوم جهاني در آمريكا ، ژاپن ، سوئد فنلاند آلمان و اتحاد جماهير شوروي سابق چندين برابر بيشتر از ميزان جرايمي بوده كه بزرگترها مرتكب آن شده بودند . ناگفته نماند كه تاثيرات مخرب جنگ تنها بر كشورهاي در حال جنگ حاكم نبوده ، حتي بر كشورهاي همجوار و همسايه نيز اثر مي‌نمايد  به طوري كه در كشور سوئيس كه امروزه به عنوان كشور با ثبات و امنيت شناخته مي شود و در آن هيچ جنگ و جدالي صورت نگرفته و حتي در اثناي جنگ جهاني دوم نيز به عنوان كشور بي طرف به شمار مي‌رفت . ميزان ارتكاب جرم در افراد كمتر از 21 سال در سال 1936 حدود  23% بوده است . اين ميزان در سال 1938 به 24/5% افزايش پيدا كرده و در سال 1940 به 27/5% و در سال 1942 به بالاترين ميزان خود يعني 37/7%رسيده بود اما خوشبختانه امروزه اين ميزان در حد بسيار پايين ترين قرار دارد . 
بورت دانشمند معروف و جرم شناس برجسته ادعا دارد كه :
« رفتارهاي اوليه و توام با خطا در كودكان از ديدگاه اولين و حتي اكثريت مردم حالت ضد اجتماعي ندارد و زماني كه چنين خطاهايي در برابر قانون قرار مي‌گيرند و قانون در جلوگيري از انجام مجدد خطا دخالت مي‌كند ، آن زمان مفهوم رفتار ضد اجتماعي و بزهكاري بر همگان آشكار مي‌شود . حال آن كه هر عمل خلاف حقوق و منافع  بر حق ديگران به عنوان عمل ضد اجتماعي بايد شناخته شود و نبايستي از كنار آن به سادگي عبور كرد » او در ادامه ي توضيحاتش ابراز مي‌دارد كه والدين موظف هستند كه كارهاي فرزندانشان را تحت كنترل گرفته و رفتارهاي نادرست كودك را با القاب قابل فهم كودك اعم از « اين كار را اگر براي تو انجام مي دادند ، خوشت مي‌آمد ؟ » ، « آيا خود دوست داري كسي در حق تو نيت بدي داشته باشد ؟ » ، « اين كار شخصيت تو را در پيش همه از بين برده و از ميزان علاقه ديگران نسبت به تو خواهد كاست » و ... توضيح دهند و متوجه خطاهايشان نمايند . 
زماني كه كودكي به همراه والدينش وارد مغازه اي شد  و به دور از نگاه والدين و يا صاحب مغازه حبه اي انگور و يا دانه اي شفتالو بر مي‌دارد، بايد او را متوجه كرد كه از بيش از درخواست و قدرت خود و فراتر از حدود و اجازه نبايد چيزي را بدون اطلاع و يا اجازه ي كسي برداشت . در اين مرحله والدين وظيفه دارند ، كودك خود را موظف نمايند كه خود به مغازه دار اعلام نمايد كه آن حبه انگور يا شفتالو را برداشته و با پرداخت بهاي آن فرا بگيرد كه هر چيزي ارزش داشته و براي احترام به حقوق و زحمات ديگران بايد بهاي آن را پرداخت . اين عمل هم كودك را متوجه خطاي خويش ساخته و هم زمينه را براي درك و شناخت مشاغل و احترام به زحمت و كاركرد ديگران و وارد شدن به جامعه براي ابراز وجود وايراد خواسته ي خود و كسب آن فراهم مي‌آورد .
سن 14 سالگي مناسب ترين سن براي ارتكاب به بزهكاري و جرم واژه ي « كودك »از ديدگاه حقوقي به مقطع سني خاصي اطلاق مي شود كه كودك هنوز به سن رشد و بالغ بودن نرسيده باشد و عموما سنين 18-11 را در بر مي‌گيرد . سن چهارده سالگي يكي از حساس ترين و در عين حال قابل توجه ترين مقطع سني است كه بايد هر فردي اعم از والدين و مسوولين كشوري و متوليان امور آموزش و پرورش بدان توجه نمايند . مقطع سني 14 سالگي نه تنها در انگلستان كه در بسياري از كشورهاي اروپايي و حتي كشورهاي عقب نگهداشته شده به عنوان مهمترين و حساس ترين مقطع سني به شمار مي‌رود كه در آن سنين ميزان بزهكاري و ارتكاب به جرم بيشتر از ساير سنين كودكي مشاهده مي شود . 
كودكاني كه بتوانند به سهولت و با هدايت والدين و اولياي مدرسه چنين مقطع سني را پشت سر بگذارند ، به يقين در آينده و در سنين بالاتر نيز به گناه ، جرم و بزهكاري روي نخواهند آورد و اگر نيز جرمي از آنها سر بزند ناخواسته و به دور از مقصود و از نظرشان خواهد بود . به همين خاطر است كه سن 14 سالگي در ميان روان شناسان وجرم شناسان به عنوان دوره ي « گذر از مشكلات » يا مرحله ي « عبور از بحران » ناميده مي‌شود . 
همه مي‌دانيم كه در دوران كودكي و مخصوصا در آستانه ي بلوغ هميشه از خود پرسيده ايم كه به راستي من كيستم ؟بايد شبيه چه كسي باشم ؟ در نگاه ديگران چگونه بايد باشم ؟ و امثال اين سؤالات را بارها از خود كرده وخواسته ايم به نوعي مقبول نظر ديگران واقع گرديم . همين مرحله اي را كه ما پشت سر گذاشته ايم ، به يقين فرزندانمان نيز همين مرحله را سپري خواهند كردو مشابه همين پرسشها را از خودشان خواهند كرد . به همين خاطر گفته مي شود كه دوران بلوغ يكي از حساس ترين دوران زيست بشر به شمار مي رود .
كودك در اين سن شخصيت خودش را مي‌شناسد ، براي خود الگو مي‌پذيرد و جهت اين كه بتواند موجوديت خود را به نحو احسن نشان دهد و به نحوي از انحاء جايگاه مقبولي در ميان مردم و حداقل در محيط خود پيدا كند ، دست به ابتكار عمل و اقداماتي مي زند كه اگر اين ابتكار عملها و اقدامات با هدايت توام نباشد ، مسلما كودك راهي را برخواهد گزيد كه مقبول نبوده و به نهايت راه به گمراهي كشيده خواهد شد . 

در واقع مي‌توان اذعان داشت كه دوره ي بلوغ يكی از حساس ترين دوراني است كه اگر كودك به سلامت از آن بگذرد ، در آينده چندان مشكلي نخواهد داشت . در دوران بلوغ كودك هميشه حالتي پرخاشگرانه دارد و براي اين كه موجوديت خود را به نحوي نشان دهد ، وارد مباحثات والدين و يا ديگران شده و ابراز عقيده مي‌كند . 
غالبا ابراز عقايد كودك در اين مقطع سني حالت مخالف و منفي را دارد و حتي در بسياري از موارد بر رفتارها و اعمال والدين ايراد مي‌گيرد . در برابر ممنوعيتها و يا اصرارهاي والدين حالت دفاعي از خود نشان مي‌دهد . رفتارهايي مشابه اين در كودك چهارده ساله و يا تازه به بلوغ رسيده كاملا طبيعي است . زيرا او در مرحله اي حركت مي‌كند كه از دوران خام و ناپختگي به سمت پختگي خردسال بناميم و با وي رفتاري كودكانه داشته باشيم و نه به آن حد بالغ شده و آگاه و با تجربه است كه بتوان از او انتظارات بزرگترها را داشت . كودك در اين دوره  حالت تعادل ندارد و رفتارهايش به دليل همين عدم تعادل روحي و فكري است كه ناهمگون و مدام در حال تغيير ديده مي شود . كودك در اين مرحله بيش از هر زمان به والدين نيازمند مي‌شود . از 
كودك است . ساترلند يكي ديگر از جرم شناسان نيز اعتقاد دارد كه وقتي كودك در مدت ارتباطات عاطفي و رفتاري خود دچار مشكمل شده و نتواند آنچه را كه به عنوان مهر و محبت به ديگران معطوف مي‌دارد ، به ميزان اندكي آن را دوباره باز پس گيرد ، يقينا ماهيت و رابطه اي عاطفي را آنگونه كه هست ، نمي‌تواند دريافته ودرك كند . غالب كودكان بزهكار در مسايل عاطفي دچار مشكل مي‌باشند . 
با بيان نظرات انديشمندان و ارائه ي آمار و ارقام به اين نتيجه مي‌رسيم كه ريشه ي بسياري از رفتارهاي بزهكارانه وجرم در كنشها و واكنشاي دوران كودكي نهفته است و مادامي كه والدين و در سنين كودكي آنچه را كه بايد براي كودك خود به ارمغان بياورند و ياد دهند ، از آن عاجز بوده و يا غفلت بورزند و محبتي را كه براي كودك براي دلبستگي وي به محيط خانواده لازم است از او دريغ نمايند ، نمي‌توان اميدوار بود كه كودك در سن بلوغ به آن درجه اي از موفقيت در عبور از مرحله ي بحران خواهد رسيد كه مورد انتظار مي‌باشد . گرچه سن بلوغ و 14 سالگي مهمترين و سازنده ترين مقطع سني براي شخصيت يابي و حفظ كردن از بحرانهاي فكري و عملي است ؛ ولي آماده سازي كودك براي كسب موفقيت در اين دوره نيز به دوران كودكي و خردسالي مربوط مي‌شود . 
انواع بزهكاريها و جرايم كودكان 
ايوي بننت با تحقيق در ادبيات 60 ساله ي جرم و بزهكاري گروه بندي خاص و در عين حال متفاوتي را معين نموده و آن ها را به عنوان انواع جرايم كودكان به ترتيب زير توضيح داده است :
1_ به طور عموم شايعترين دلايل ارتكاب به جرم در كودكان با تكيه با تحقيقات رواني – اجتماعي و جامعه شناسي به عمل آمده نشان مي‌دهد كه كودكان عقب مانده ي ذهني و يا فقير از لحاظ اقتصادي دست به جرم و بزهكاري مي‌زنند و درصد عمده اي از جرايم و بزهكاري به اين گروه از كودكان اختصاص دارد . اين گروه از كودكان در طول زندگي غالبا از شرايط زندگي بسيار نامطلوب و پاييني برخوردار بوده و جايگاه خاص اجتماعي خودشان را نيز هميشه در حال تزلزل مي‌بيند و به جهت آشفتگيهاي روحي و رواني قادر به سازگاري با اجتماع نبوده و بيشتر خانواده هاي اين گروه  از كودكان فقير ومحروم مي‌باشند . به عبارتي روشن تر بايد گفت كه اين گروه از كودكان از بدو تولد خود در مقايسه با كودكان هم سن و سال خود از لحاظ ذهني ، جسمي و اجتماعي بسيار بد اقبال مي‌باشند . اين كودكان به دليل داشتن نقاط ضعف زيادي در زندگي فردي و اجتماعي متاسفانه در برابر مشكلات و تاثيرات محيطي بسيار ضعيف و ناتوان بوده و نمي‌توانند خوب را از بد به خوبي تشخيص دهند و اگر مثالي توام با قباحت نباشد ، تنها به مانند حيوان زندگي مي‌نمايند و براي ارتزاق و زنده مانده به هر كاري دست مي‌زنند . 
2_ گروه ديگري از كودكان بزهكار و مجرم ، دسته اي هستند كه عليرغم ارتكاب به جرم ، هنوز راه اميدي به بازگشت آنان به جامعه ي سالم وجود دارد و مي‌توان بر روي آن ها كار كرده و به اجتماع باز گرداند . اين گروه از كودكان در جامعه به مانند ساير كودكان هم سن و سال خود ديده شده و در شرايط عادي به زندگي خود ادامه مي‌دهند و حتي حالات رفتاري ورواني غير متعادلي را نيز از خود نشان نمي‌دهند و به مانند يك كودك متعادل داراي استعدادهاي معمولي خود هستند . اما به مثابه شرايط زيستي و يا تربيتي از امكانات تعليم و تعلم محروم بوده و از آموزشهاي اجتماعي نيز فقير به شمار مي روند . زماني كه در محيطي پرورش يافته و در تغييرات و تحولات موجود در آن محيط با ارزشهاي تعريف شده براي خودشان مناسب داشته باشند ، آن زمان خودشان را بسي پخته تر ومتعادل تر نشان مي‌دهند و به سرعت پاسخ مي‌دهند اما زماني كه شرايط محيطي با ارزشها و خواسته هاي آنان مغايرت داشته باشند ، آن زمان واكنشهاي شديدي را از خود نشان مي‌دهند . اين نوع كودكان عليرغم اين كه در شرايط معمولي صاحب ساختار وجودي و شخصيتي متعارفي هستند ، ليكن خواسته هايشان پيش از هر چيزي برايشان اهميت دارد و همين خودخواهي و عدم تميز خوب از بد آنان را به گمراهي و ارتكاب به جرم سوق دهد . 

3_ گروهي از كودكان هستند كه عليرغم رشد و تربيت درست در دوران قبل از بلوغ ، باز در دوران نوجواني و يا بلوغ دست به ارتكاب به جرم ويا بزهكاري مي‌زنند . اين گروه از كودكان در حقيقت در دوران خردسالي نقصاني نداشته اند . بلكه دچار بحران ها و مشكلات روحي و رواني و تغييرات جسماني دوران بلوغ شده و نتوانسته اند خودشان را با آن هماهنگ سازند و در عين حال رهبر و يا ياوري در گذر از دوره ي بحران برايشان وجود نداشته است . اين گروه از كودكان خواه ناخواه در دوران بلوغ خواسته ها و نيازهايي راداشته اند كه اين خواسته ها بدون پاسخ مانده و يا اين كه اهميتي به آن ها داده نشده است و كودك براي رفع نياز خود به سراغ گروههاي دوستي رفته و در نتيجه تحت تاثير رفتارها و الائات نادرست دوستان ناباب قرار گرفته و منحرف شده اند . اگر اين كودكان تحت آموزشها و تعاليم منطقي قرار گيرند به سرعت خودشان را با شرايط معمولي تطبيق داده و به عنوان فرد سالم مي‌توانند به اجتماع بازگردند . زيرا به دليل برخورداري از تربيت درست در دوران خردسالي و شرايط زندگي و محيطي مناسب ، داراي استعداد بازگشت به جامعه مي‌باشند . 
4_ گروهي از كودكان هستند كه به عنوان « كودكان پرورش يافته در شرايط نامساعد خانوادگي » محسوب مي‌گردند . اين گروه از كودكان مجرم و بزهكار به دليل داشتن محيط ناسالم خانوادگي و كسب آموزشهاي نادرست تربيتي و آموزشي ناخواسته در مسير انواع انحرافات قرار مي‌گيرند . كودك پرورش يافته در اين نوع محيط هاي خانوادگي گر چه در دوران بلوغ با مقايسه ي رفتارهاي خود و سايرين متوجه برخي از نامتعادليها و رفتارهاي نادرست مي‌شود ولي چون در محيط خود كسي را به عنوان تنبيه كننده يا سرزنش كننده نمي‌يابد و يا عامل بازدارند اي را مشاهده نمي‌كند ، لذا كارهاي خلاف انجام گرفته را بدون عقوبت ديده و به آن عادت مي‌يابد و با تاثيرات اخلاقي و رفتاري بزرگترها به اعمال خلاف بزرگتر و شديدتري نيز روي مي‌آورد . بر اساس اظهارات خلاف بزرگتر و شديدتري نيز روي مي‌آورد . بر اساس اظهارات جرم شناس معروف « لوي » ، اين گروه از كودكان قرباني مقاصد و اهداف سوء والدين خود مي‌شوند و راههاي ارتكاب به جرم را به مانند زيان مادري فرا مي‌گيرند . 
5_ برخي از كودكان به طور مستقيم در معرض ارتكاب به جرم قرار نمي‌گيرند و به عنوان كودكان درجه ي دوم از لحاظ ناسازگاري با اجتماع و مرتكبين به رفتارهاي ضد اجتماعي به شمار مي‌روند . اين نوع كودكان به جرم واكنشهاي رفتاري روحي و يا جسمي را كه نشات گرفته از حس انتقام در آن هاست ، از خود نشان مي‌دهند غالب كودكاني كه دچار بيماريهاي آشكاري مانند صرع ، جنون مقطعي ، نارسايي در جسم و يا حالات غير معمول در قيافه و يا دچار بيماري التهابات مغزي هستند، ناخواسته دست به اعمالي مي زنند كه در بطن اين جرايم حالات ضد اجتماعي صرف وجود ندارد . كودك با مشاهده يك تمسخر ديگران و يا بي توجهي جامعه نسبت به خود، روحيه ي انتقامجويي يافته و براي اين كه فشار روحي خود را كاهش داده باشند و يا قدرت خودشان را جدال براي خود تثبيت شده بدانند و بتوانند عقده خويش را از رفتارهاي مشاهده شده خالي نمايند ، دست به اعمال خلاف و يا بزهكاري مي زنند . اين گروه از كودكان غالبا دست به سرقت زده و به ندرت در آن ها ارتكاب به جنايت ديده شده است . 
6_ قسمت اعظمي از كودكان بزهكار را كودكان فقير تشكيل مي‌دهند . اگر به آمار موجود توجه نموده باشيم ، غالب كودكاني كه از بدو تولد دچار محروميت شده و هميشه خواسته هاي جسمي و روحي آنان سركوب شده و يا بي پاسخ مانده است و از لحاظ مالي و اقتصادي هميشه خود و خانواده اش  در مضيقه بوده اند ، دست به جرم زده و به بزهكاري روي آورده اند . در اين گروه از كودكان غالبا جرايم درجه دوم ديده مي‌شود و اگر جامعه از اين نوع كودكان حمايت لازم را به عمل نياورد و تربيتهاي لازم را حداقل در دوران كودكي و بلوغ شروع نكند ، يقينا اين گروه از كودكان با پا نهادن به سنين بالا دست به جرايم بزرگتري خواهند زد .
7_ گروه كودكان دچار بيماريهاي رواني يكي ديگر ازگروههاي بزهكار هستند كه تشخيص حدود و مرزهاي خصوصيات بزهكاري آنان بسي دشوار مي باشد . زيرا اين گروه از كودكان به دليل برخورداري از ظاهري ساده و صاف ، به هيچ عنوان نمي‌توانند به صورت فرد مجرم ديده شود و حتي تخمين انسانها را نيز قريب به يقين نمي‌سازند با اين حال اعمال جرمي و يا بزهكاري اين گروه از كودكان به قصد آزار و اذيت نبوده و ناشي از فعل و انفعالات انجام گرفته در مغز و روح آن هاست كه به يكباره دست به جرم مي زنند و بيشتر مواقع خود متوجه شدت و حدت و يا تاثيرات عظيم جنايت و يا جرمي كه بدان دست بازيده اند ، نمي‌شوند . برخي از روان شناسان رفتارهاي نابخردانه و ضد اجتماعي اين گروه از كودكان را ناشي از خواسته ها و تاثير رواني خود پرستي و نفع خواهي فردي مي‌شمارند ولي اين خود پرستي بسان خود پرستي انسان عادي نمي‌تواند باشد . ز يرا اين گروه از كودكان خود در شناخت شخصيت و منيت دچار اختلال پنداري و تصوري هستند . 
8_ يكي از رايج ترين و بيشترين گروه مجرمين و بزهكاران كودك ، گروهي است كه از نظر اخلاقي دچار ضعف و يا مشكل مي‌باشند . اين گروه در ديدگاه جرم شناسان و روان شناسان به عنوان كودكان روان بيمار و يا بيمار جاني شناخته مي‌شوند . كودكان جاي گرفته در اين گروه از نظر روحي و رواني بيمار به شمار رفته و جاي اميد بسيار ناچيزي به بازگرداندن اين نوع كودكان به اجتماع وجود دارد . در اين نوع كودكان به اجتماع وجود دارد . در اين نوع كودكان ارزشهاي اخلاقي بسيار ضعيف بوده و يا اصلا وجود ندارد و متاسفانه مجرمين و بزهكاران در اين گروه بسيار وقيح مي باشند و با اعتراف راحت به جرايم خود هيچ احساس ناراحتي و يا عذاب وجدان نيز ندارند . در يك كلام مي‌توان گفت كه اين گروه از كودكان به معناي اهم و اخص خود ضد اجتماعي كامل هستند و از ارتكاب جرم و بزهكاري خود نه تنها احساس شرمساري و ندامت نمي‌كنند ، بلكه بر آن پافشاري كرده و در هر فرصتي به جرايم جديدي دست مي‌يازند . اغلب افراد هم جنس باز ، خود آزارنده ، ديگر آزارها ، بي توجه به نواميس مردم و آن هايي كه جرايم در آن ها عادي تلقي مي‌گردد ، در جرگه ي اين گروه به حساب مي‌آيند . 
9_ گروه ديگري از كودكان بزهكار، آن دسته از كودكاني هستند كه به دليل ناراحتيهاي رواني و برداشتهاي غلط فردي دچار انحراف مي‌شوند . به طور مثال مي‌توان كودكاني كه پيوسته از سوي والدين و يا خواهران و برادران خود مورد تحقير قرار گرفته و يا دچار بي مهري شديد و تبعيض قرار مي گيرند ، در اين گروه به حساب مي‌آيند . در واقع اين نوع كودكان به نوعي براي تثبيت موقعيت و شخصيت خود و جهت ابراز وجود دست به جرم و بزهكاري مي‌زنند .
آنان به دليل اين كه به طور پيوسته تحت تعليمات معلمان و سرپرستان گوناگوني با شيوه ها واسلوبهاي متفاوتي قرار گرفته اند ، هميشه دچار سردرگمي بوده و همين حالت در ذهن و فكرشان ادامه مي يابد تا اين كه به صورت عادت ديده مي‌شود . به خاطر وجود همين روحيه ، كودكاني ساكت به بار مي آيند. در آن ها گريستن كمتر به چشم خورده و به مانند مرده اي به شكل زنده ديده مي شوند . لبخندشان كمرنگ و نگاههايشان سرد و بي روح است . اگر از دوران كودكي مورد تداوي و درمان قرار نگيرند ، اين نوع كودكان در بزرگسالي دچار مشكلات روحي و رواني زيادي شده و براي اجتماع و بيماريهاي زيادي در آن ها ظاهر مي شود . گاهي هم چنان حالاتي مي‌يابند كه گويي بيمار هستند ولي چيزشان نيست . اين نوع كودكان كنترل خوبي بر رفتارهاي خودنداشته و كم جربزه و كم جرات بار مي‌آيند و در بازيهاي دسته جمعي نيز ناكارآمد مي باشند كار سپرده شده به آن ها عموما توام با اشكال و ايراد است .
كودكاني كه به دلايل مختلفي اعم از جدايي والدين از يكديگر و يا مرگ مادر، دچار محروميت مهر مادي مي شوند، غالبا كودكاني هستند كه وضعيت آن ها بسي وهم انگيز است . چهره ي اينگونه كودكان سرد و اخموست و نگاههايش انگار بي حركت و يا نگران است مدام به دوردستها نگريسته و به جايي خيره مي شوند .دراين نوع كودكان خیال پردازي زياد به چشم مي خورد و از نظر تمركز حواس و يا قدرت حافظه دچار مشكل مي‌باشند . گريه هاي اين نوع كودكان بيشتر به فرياد و دعوا شباهت دارد و در هنگام لجاجت به نوعي رفتار مي‌نمايند كه گويي كودك هستند يعني به ناخواه رفتاري از خود نشان مي‌دهند كه مربوط به رفتارهاي دوران كودكي و بودن در كنار مادر است . 
اگر موارد ذكر شده را به طور خلاصه بيان كرده باشيم ، به اين نتيجه مي رسيم كه كودك فاقد مهر مادري در ايجاد ارتباط با محيط اطراف خود و ساير انسانها حساس و بيمار از نظر ذهني و رواني به حساب مي‌آيند . به همين خاطر بايد به روابط مادر و كودك بيش از هر چيزي اهميت داده شود تا كودكان پرورش يافته در آينده دچار مشكلات خاصي نشده و اجتماع را با خود دچار معضل نسازند . به عبارتي مي‌توان گفت كه كودكان فاقد مهر مادري و يا محروم از روابط درست ميان مادر و كودك غالبا مستعدتر از هر فردي براي بزهكاري مي‌باشند. 

در كشورهاي پيشرفته و در ممالكي كه حتي شيوه هاي آموزشي بسي تكامل يافته تر و پيشرفته تر از ساير ممالك جهان مي باشد ، همين ضايعه در آن ها نيز صدق مي‌كند وجود برنامه هاي آموزشي و تربيتي كامل و منطبق با اصول نيز تا كنون نتوانسته نيازهاي واقعي و باطني كودكان را به مهر مادر و روابط آن ها با مادرشان تامين نمايد و بر اساس داده هاي سازمان يونيسف ، 63% از كودكان بزهكار غالبا كودكاني هستند كه از مهر مادر دور بده و يا در پرورشگاهها و مهد كودكها بزرگ شده اند . 27% از كودكان بزهكار و مجرم غير قابل درمان از آن جمله هستند كه تحت هيچ شرايطي تربيتي درستي قرار نگرفته و به عنوان انگلهاي اجتماع بار آمده اند . اين نوع كودكان يا بي سرپرست بوده اند و يا اين كه سر راهي بوده و خود نيز نمي‌دانند به چه كسي تعلق دارند . 10% بقيه را كودكاني شامل هستند كه ناخواسته و تحت فشار دست به بزهكاري زده و كودكاني شكست خورده و يا تحت ظلم به شمار مي‌روند كه در بين اين گروه مي‌توان به يتيمان ناشي از بروز جنگها و يا اغتشاشات داخلي و يا بازماندگان از زلزله و سيل نيز اشاره كرد . در سال 1973 در انگلستان حدود 307 كودك بزهكار تحت بررسي قرار گرفتند كه مشخص شد ، آنان يا فاقد مادر بوده اند و يا اين كه از مهر و محبت مادري محروم شده و يا به وسيله ي مادرانه رضاعي و يا دايه هاي مختلف بزرگ شده اند . جالب اين كه غالب كودكان بزهكار از خانواده هاي مرفه و متوسط بوده و به دليل عدم برخورداري از تربيت و آموزشهاي لازم كه از طريق مادر به سهولت انتقال مي‌يابد ، نسبت به مسايل اجتماعي ، قيد و بندهاي آن ، آداب و سنن ، قانون و قانونمندي و امثال اين ها بي اعتنا بودند . 

جدا ماندن از مادر و پيدايش ساختار شخصيتي بزهكارانه 
باول باي اعتقاد دارد كه اگر كودك در پنج سال نخست زندگي از رابطه اي مستقيم و مهر مادرانه به دور مانده باشد ، در آن كودك سنگ زيربنايي بزهكاري بر روي هم چيده مي‌شود و كودك ناخواسته از شخصيت بزهكارانه برخوردار مي‌گردد . باول باي در تحقيقات خود به اين نتيجه رسيده است كه نخستين اثر مخرب شخصيتي در اين نوع كودكان به صورت انتقام گيري از اجتماع و يا حداقل از محيط خود به نوعي سركوب كردن چنان حسي متظاهر مي‌شود و كودك ناخواسته دست به دزدي در خانه و يا مدرسه مي‌زند . او در دنباله ادعاهاي خود مي‌افزايد كه با بررسي كودكان بزهكار به اين نتيجه رسيده است كه 40% از كودكان بزهكار كه جرم آنها دزدي بوده است ، از مهر مادري محروم بوده اند . 
زماني خود شخصيتا پيرامون همين قضيه به تحقيق و بررسي پرداختم ، متوجه گرديدم كه 47/6% از نوجوانان بزهكار به دلايلي در پنج سال نخست زندگيشان از مادر بوده اند و يا رابطه تنگاتنگي نداشته اند.  2% از بزهكاران نيز ما حصل خانواده هايي بودند كه والدين از هم جدا شده و يا مادر وفات يافته بود . در بررسي آماري و معين ساختن درصد بزهكاري در كودكان به اين استنتاج رسيدم كه 60% از كودكان بزهكار غالبا افرادي هستند كه به نوعي از مهر و محبت مادر دور بوده اند و يا در شناخت مهر واقعي محروم مانده اند . اريكسون انديشمند و روان شناس كودك اعتراف مي‌نمايد كه كودك در مدت هيجده ماهگي خود شخصيت خويش را بازيافته و ساختار شخصيتي آينده اش را رقم مي‌زند . هر نوع حالات « اعتماد و يا عدم اعتماد » در اين مقطع سني در او مي‌تواند موثر بوده و شخصيت آتي وي را شكل دهد . اگر مادر در اين دوره از زندگي كودك بتواند به نيازهاي مادي – معنوي و احساسي – عاطفي كودك پاسخگو باشد و رابطه اي خود را با فرزندش برقرار نمايد، در كودك حس اعتماد متقابل و گذشت و فداكاري پديد مي‌آيد . كود ك وظيفه ي خويش را به خوبي شناخته و يقين پيدا مي‌كند كه نيازهايش را چگونه بايد مطرح سازد تا پاسخ بگيرد . كودك در بيان احساس واقعي اگر پاسخ مثبتي از مادر دريافت نمايد و در صورت بيان احساس كذايي و بهانه جويي برخورد منطقي و توام با محبت مادر را درك كند ، آن زمان در مي‌يابد كه كار خوب با بد چه تفاوتي داشته و چگونه بايد با مسايل كنار بيايد تا به خواسته اش برسد . در واقع مهر مادر هميشه باعث مي شود كه كودك خود را « خوب » احساس نمايد . او با گريستن و پناه بردن به مادر و استقبال مادر از وي به اين  نتيجه مي‌رسد كه او را دوست دارند و تكيه گاهي دارد و نبايد بترسد . او جسارت برخورد با ساير عوامل محيطي را در خود حس كرده و با اطمينان از حمايت مادر به شجاعانه با مسايل برخورد مي‌نمايد . اين حالات روحي باعث مي شود كه كودك در آينده وضعيت خويش را در اجتماع يافته و مسووليت هايش را به خوبي درك نمايد . شخصيت مثبت اجتماعي از همان دوران در وجودش رشد يافته و ترقي مي‌كند . كودكي كه باورش بشود مورد مهر و علاقه است و اعتمادي به كارها  و برداشتهاي خود داشته باشد ، يقين حاصل مي‌كند كه در نگاه ديگران داراي ارزش بوده و به همين جهت تلاش مي‌كند كه چنين موقعيتي را حفظ نمايد و بر ميزان احترام و ارج و قربت خود بيفزايد . 
مادراني كه كودكان خود را محروم از محبت و سرپرستي خويش مي‌نمايند ، كودكشان را از حق و حقوق مسلم اجتماعي محروم ساخته و آنان را انسانهايي بي اعتماد و فاقد شخصيت مثبت بار مي آورند و نه تنها در حق كودك كه در حق جامعه نيز دچار جنايت و خيانت مي‌شوند. 

بر اساس عقيده ي اريكسون ، كودك در مقطع سني 18 ماهگي شخصيت واقعي خود را مي‌يابد . اين مادر است كه او را در چنان مقطعي بزهكار بار آورده و يا سالم به جامعه تحويل مي‌دهد . زماني كه كودك وضعيت خود را يافته شخصيت خويش را درك مي‌كند ، خود را براي رسيدن و گام نهادن به دوره ي بعدي حاضر مي‌بيند و اگر در اين مقطع نيز با تربيت و سرپرستي منطقي مواجه بوده و رشد نمايد ، مسلما دوران بلوغ و جواني را نيز با موفقيت به پايان خواهد رساند . 
اما زماني كه كودك با بي تفاوتي مادر مواجه شده و آنچه كه نيازش است بدان توجه نگردد ، به ناچار دچار روحيات ناخواسته اي شده و كودكي بي اعتماد بار آمده و در آينده شخصيتي متزلزل يافته و بزهكاري در آن به سهولت رشد مي‌يابد . 
آخرين دوره ي دوران كودكي
دوران مربوط به اجتماعي شدن كودك و تشكيل گروههاي دوستي به دليل اين كه آخرين مراحل زندگي كودكانه با شروع بلوغ همسان و شتابان قرار گرفته و به دوران كودكي پا مي‌گذارد كه نخستين تجربيات خودش را در اجتماعي شدن لمس مي‌نمايد . در اصطلاح روان شناسي به اين دوره نام « عصر گروه گرايي » نهاده و كودك رغبت ويژه اي براي گروه بندي و تيم گرايي در خود احساس مي‌نمايد . ناگفته نماند كه گروههاي دوستي در ميان كودكان در ابتداي نوجواني و بلوغ و پايان دوران كودكي يكي از طبيعي ترين اشكال اجتماع است كه كودكان مراحل اجتماعي شدن را از همان مرحله تجربه كرده و فرا مي‌گيرند . 
گروه دوستي در واقع اجتماعي غير انتفاعي ، خصوصي ، غير وابسته ، فاقد هر گونه حمايتهاي مادي و تشكلي فاقد اهداف مهم اجتماعي به شمار مي‌رود . كودكاني كه در ميان خود  اهداف مشتركي داشته باشند و از برخي لحاظ اعم از فكري و عملي با يكديگر هماهنگي پيدا بكنند ، دست به تشكيل گروه زنده و اجتماع اوليه را شكل مي‌دهند . گروههاي دوستي و يا تيمي براي بازيهاي رقابتي و يا تشكلهاي دوستانه براي دفاع از منافع خود و يا تهاجم به گروههاي ديگر و يا تشكيل گروههاي همكاري در مدرسه و يا محله از جمله ي اين تشكلهاست . تشكلهاي گروهي به دليل اين كه فاقد هر نوع منافع بنيادي و يا سود جويي افراطي است ، لذا چنان خطري نداشته و نه تنها مي‌تواند عاملي در رشد شخصيت كودك را در مسير احساس وظيفه ويا انجام وظيفه به خوبي پرورش و تربيت مي‌دهد . روح تعاون و همكاري را در كودك ايجاد نموده و او در مي‌يابد كه در برابر همنوع خود چه بايد بكند و از چه تفكري برخوردار باشد . غالب كودكاني كه در گروههاي دوستي و تيمي شركت مي‌جويند ، مسايل را به خوبي درك كرده و از احساس اطمينان شخصيتي و هم چنين اعتماد به نفس خوبي برخوردار مي‌گردند وظايف خويش را به خوبي انجام دهند تا در تيم و گروه به موقعيت و محبوبيتهاي قابل توجهي نايل آيند . همين روند شخصيت كودك را به تدريج در بزرگسالي نيز تقويت بخشيده و او اجتماع را به خوبي درك كرده و مسايل مادي و معنوي خويش را در مي‌يابد . كودك با حضور در گروههاي دوستي جايگاه اجتماعي خويش را تشخيص مي‌دهد و از حالات رواني عجيبي از جمله : انزوا ، خجالتي شدن ، كمرويي ، عدم اعتماد به نفس ، ديگر اتكايي و امثال اين ها رنج نمي‌برد . او درك مي‌كند كه براي تثبيت موقعيت خويش بايد تلاش كند و راههاي بهتر روابط اجتماعي را نيز مي‌آموزد . در واقع گروههاي  دوستي بهترين مكان و آموزشگاه عملي براي رشد شخصيت كودك در بزرگسالي است . 
ناگفته پيداست كه گروههاي تيمي و يا دوستي نيز در عين حالي كه بسيار مفيد هستند و نتايج خوبي را به دست مي‌دهند ، همين گروهها در صورت تشكيل يافتن از دوستان ناباب مي تواند مضرات زيادي را براي كودك ببار بياورد . به طور مثال زماني كه كودك از دوران ابتدايي كودكي پا به سن بلوغ مي گذارد ، ناخواسته در پي دوستاني بر مي‌آيد كه با آن ها هماهنگ و هم پيمان گردد . اگر افراد موجود در محيط كودك از جمله ي كودكاني باشند كه به بزهكاري روي آورده اند و يا داراي خصايص فكري و رفتاري ناشايستي باشند ، مسلما كودك سالم را نيز با خود هماهنگ كرده و با تلقيناتشان او هم از راه بدر خواهند كرد . گر چه كودك در ابتدا سعي خواهد با آن ها هماهنگ نشود ولي اگر جايگاه و گروه ديگري را پيدا نكند ، براي ارضاي نياز دروني خويش به سوي آن ها گام برداشته و جهت تثبيت موقعيت و محبوبيت خويش با دوستان ناباب هماهنگ خواهد شد و راه بزهكاري را پيش خواهد گرفت . در نتيجه مي‌توان گفت كه گروههاي دوستي و تيمي يكي از نيازهاي طبيعي كودك در گذر از دوران كودكي به نوجواني است و همين پديده مي‌تواند كودك را به خوبي بار آورده و تربيت نمايد تا در آينده در اجتماع مشكلي برايش پيش نيايد . ولي به همين سان اگر گروههاي دوستي ناسالم باشند . براي كودك مسايل ومطالبي را ياد خواهند داد كه در آينده شخصيت و موقعيت كودك را متزلزل خواهد ساخت . لذا مي‌توان نتيجه گرفت كه محيط  و شرايط در شكل گيري گروههاي دوستي كودك بسيار مهم بوده و بايد مواظب بود تا كودك در محيطي پرورش يابد و بزرگ شود كه نخستين تجربه اجتماعيش را با انسانهاي سالم پشت سر بگذارد . 

دوران نوجواني و بلوغ
اجتماعي شدن در دوران نوجواني و بلوغ 
در رابطه با دوران بلوغ و نوجواني ،هولينگ شيد مي‌گويد : « دوران بلوغ مرحله اي از تكامل انساني است كه جامعه انساني ، فرد در حال رشد را كه به تازگي دوران كودكي را پشت سر گذاشته ، ليكن به آن موقعيتي نرسيده كه بسان بزگترها به وي اعتماد بوده باشد ، گفته مي‌شود  »
فردي كه از دوران كودكي پافراتر نهاده و نشانه هاي بلوغ را در خود مشاهده نمايد ، از نظر روحي و رواني باورش مي‌شود كه تغييرات عمده اي در وجود او شكل گرفته و شباهتهاي زيادي به انسانهاي بالغ يافته است و از اين رو خودش را در موقعيتي از اجتماع تلقي مي‌كند كه بايستي به وي اهميت داده شود و از او مشاوره شود و نظراتش مهم تلقي گردند . همين تصورات ذهني در كودك تازه به دوران رسيده باعث مي‌شود كه وي انتظارات زيادي از محيط خانواده و يا زندگي خويش داشته باشد و بعضا توقعات او چنان افراطي جلوه مي كند كه ديگران در برابرش عكس العمل نشان مي‌دهند كه اين رفتار در نظر فرد بلوغ يافته به نوعي تحقير و سركوب خواسته هاي وي معني مي‌شود . 
فرد بلوغ يافته در سن بلوغ در صدد يافتن موقعيت مناسب اجتماعي بر آمده و در دوران خود احساس نياز شديدي به اين موضوع درك مي‌كند . براي اين كه بلوغ و كارداني و تجربه خويش را ثابت نمايد و ديگران را به اين باور برساند كه او بزرگ شده و مي‌تواند از پس كارهايي برايد كه بزرگان به آن ها دست مي‌يازند ، حتي به ابتكارات و يا كارهاي متهورانه اي نيز دست مي زند . در بحثهايي شركت مي‌كند كه براي بزرگان بسيار خطرناك جلوه مي‌كند ، در مسايل سياسي ابراز عقيده مي كند ، در گرفتن  مسؤوليت ها و وظايف پيشگام مي گردد ، كارهايي را كه ديگران و بزرگترها انجام آن را موكول به مشاوره و يا بحث و مذاكره مي‌نمايند ، فرد تازه به دوران رسيده خود را پيشتر از هر كسي آماده ي انجام كارها معرفي مي كند و ... و به همين جهت او در صدد آن بر مي‌آيد كه به نوعي موقعيت خويش را تثبيت كرده و ديگران را به اين باور برساند كه مي‌توانند بر روي او حساب باز كنند و يا مسؤوليت هايي را برايش در نظر بگيرند . 
فرد تازه به دوران رسيده نه تنها در مسايل مترتب بر كسب موقعيت اجتماعي كه در مسايل عاطفي و جنسي نيز تغييرات محسوسي را از خود نشان مي‌دهند . فرد تازه به دوران رسيده مي‌خواهد ثابت نمايد كه ديگر بزرگ شده است و مي‌تواند از پس نيازهاي جنسي بر آيد . دختر به بلوغ رسيده حتي به مردان بزرگتر از خود نيز توجه مي‌نمايند و براي اين كه ثابت نمايند بزرگ شده اند و مي‌توانند نقطه ثقل توجهات و نظرات مردان باشند ، به آرايش ، طنازي و جلب زيادي اهميت مي‌دهند و از اين كه مرداني در هر سن به آن ها توجه نموده و نگاههاي تمنا آميزي دارند ، احساس غرور مي‌نمايند و اين غرور در واقع عطش آنان را به بزرگ شدن و بزرگ بيني و كسب موقعيت مناسب اجتماعي سيراب مي‌نمايد . همين حالت در پسران تازه به دوران رسيده نيز صادق است . پسر بلوغ يافته از هر نگاهي از سوي جنس مخالف تحريك مي شود . صحبت كردن ، توجه نمودن ، كار سپردن و يا حتي لبخند معمولي زدن به او در نظرش توجه زياد عاطفي و جنسي تلقي مي‌شود . چنين فردي ناخواسته به سوي عشقهاي سياه و يا كوري روي مي‌آورد كه غالبا توهمات هستند . در چنين مرحله اي است كه نوجوان در معرض خطر قرار مي‌گيرد . نوجوان بلوغ يافته مي‌تواند در چنين مرحله ي خطرناكي به سادگي در منجلاب فساد بيفتد و يا سرمايه اي خود را از دست بدهد كه جبران آن مشكل مي‌باشد . در چنين مرحله اي اگر والدين به كودك خود توجه نداشته باشند و به وي اجازه ندهند كه در محيط خانه نقش خود را ايفاء نمايد و يا نيازهاي عاطفي و روانيوي را سركوب نمايند ، كودك جايگاه ديگري را جستجو خواهد كرد تا عطش خويش را برطرف نمايد . به طور مثال وقتي پسر يا دختر تازه به دوران رسيده در ميان اعضاي خانواده وارد بحثهاي بزرگان مي‌شود ، نبايد او را سركوب كرده و يا بي اعتنايي به حرفهايش گوش داد . بهتر است والدين در اين مقطع سني به آن ها اين اجازه را بدهند كه نظراتشان را بيان دارند و حتي در كارهاي مختلفي از آن ها مشورت خواهي بنمايند . والديني كه به كودكان بلوغ يافته ي خود اهميت داده و نقش آنان را در محيط خانواده تثبيت مي‌نمايند ، باعث مي‌شوند كه فرزندانشان در آينده در جامعه وظايف خود را به خوبي دانسته و براي كسب موقعيت و يا مناصب دست به هر چاپلوسي و يا كلاهبرداري بر عليه دوستانشان بزنند . زماني كه كودك بلوغ يافته مثل والدين به كودك خردسال نصيحت مي‌كند و يا در قبال عملكردش او را سرزنش مي‌نمايد، نبايد والدين  رفتار فرد بلوغ يافته را توام با خشونت دانسته و در برابر ديدگان كودك خردسال نمي‌بايست او را سرزنش نمايند . بلكه به او حق بدهند و كودك خردسال را متوجه نمايند كه او ( خواهر يا برادر ) بزرگ اوست و بايد به حرفهايش اهميت داشته شود در چنين حالتي كودك بلوغ يافته اطمينان و فراغت بالي در محيط خانواده احساس كرده ومراحل تمريني مختلف تكامل و رشد شخصيتي خويش را در آنجا سپري خواهد كرد و محيطي بهتر و سالمتر از خانواده براي رشد كودك تازه به دوران رسيده نيست . 
سن ما بين 14-11 مهمترين و حساس ترين دوران براي هر كودك است . در بررسيهاي به عمل كشف گرديده كه كودكان بلوغ يافته در روستاها بهتر از كودكان شهري رشد يافته و موقعيت اجتماعي خويش را درك مي‌نمايند دليل اين در رفتاري است كه والدين روستايي با كودك خود اعمال مي‌دارند در روستاها غالبا پسر يا دختري  كه در او نشانه هاي رشد و بلوغ ظاهر مي‌شود، سريعا انتقال وظايف و يا سپردن موقعتيهاي مختلف كاري به كودك بالغ شكل مي‌گيرد و همين برخورد باعث مي‌شود كه فرد بلوغ يافته خود را در اوج توجه والدين و ديگران بداند و براي تثبيت و دائمي تر كردن اين موقعيت از پس هر وظيفه اي برآيد و موفقيتهاي وي زمينه را براي رشد شخصيت وي فراهم مي‌آورد . شايد به همين دليل هم هست كه دختران و پسران روستايي خيلي زودتر از همسن و سالان خود در شهرها تن به ازدواج مي‌دهند و در زندگي خانوادگي نيز بسي موفق وكارآمدتر هستند . در بررسيهاي آماري مشخص گرديده كه از هر 100 ازدواج انجام گرفته بررسيهاي آماري مشخص گرديده كه از هر 100 ازدواج انجام گرفته در ميان افراد روستايي ، تنها 1% منجر به طلاق مي‌گردد ولي همين آمار در شهرها بسي تكان دهنده و تاسف بارتر است . زيرا از هر 100 چاره جلوه مي‌كند و بزهكاري از همين نقطه آغاز مي‌شود .
عدم تناسخ رشد كودك با تامينه نيازهاي او يكي ديگر از عوامل گرايش كودك به بزهكاري است . 
اعطاي آزادي عمل زياد به كودك و عدم كنترل رفتارها و خواسته هاي او از سوي والدين مي‌تواند كودك را در ارتكاب به جرايم و بزهكاري مستعدتر سازبد . بر عكس اين ، كنترل شديد و عدم توجه به مقاطع مختلف سني و نيازهاي كودك و تحقير و دور نگهداشتن كودك از سايرين و دوستان هم سن و سال نيز او را در برابر خانواده قرار داده و زمينه براي بز هكاري فراهم مي‌آيد . 
فقدان امكانات معقول زندگي از نظر اقتصادي وامكانات مالي در خانواده و بي مسؤوليتي والدين در تربيت كودك نيز مي‌تواند او را به سرعت در مسير بزهكاري قرار دهد . از طرفي اگر يكي از والدين خود مرتكب عمل خلافي بوده باشد و يا در معرض ديد كودك عمل بزهكارانه و يا خلافي را مرتكب شود ، باعث مي‌شود كه جرم و عمل به آن در نگاه كودك عادي تلقي شده و او نيز به جرم و بزهكاري روي آورد . 
وجود الگوهاي غلط در زندگي كودك و تبعيت از شخصيتهاي ناشايست مي‌تواند كودك را در مسير بزهكاري هدايت نمايد . 
هر سال چنين ادعا مي‌شود كه حداقل يكصد هزار كودك به شمار بزهكاران اضافه مي شود . اين بدان معناست كه جامعه انساني با 100000 خطر و بروز بحران مواجه است . در چنين شرايطي چه بايد كرد ؟ بر اساس درك چنين مشكلي مي‌بايست اقدامات شايسته اي انجام پذيرد . به طور مثال بايد از سوي مدارس و انجمنهاي محلي تعداد كودكان بي سرپرست شناسايي شده و به مراكز پرورش و كنترل سپرده شوند اگر كودكان به دلايلي از خانه و كاشانه ي خود گريخته و به نام كودكان فراري در جامعه مي مانند بايد تمامي آن ها شناخته شده و در مراكز بازپروري روحي و رواني و يا كانونهاي اصلاح تربيت شوند و زمينه ي تحصيلات آنان فراهم آمده و به جامعه بازگردانده شوند . 
كودكاني كه در محيط هاي ناشايست خانوادگي و در كنترل والديني بي مسؤوليت و لا قيد پرورش مي‌يابند ، بايد از آن ها جدا شده و به درستي پرورش يابند . 
مسؤولين كشوري بايد ز مينه هاي بروز بزهكاري را از بين برده و نسبت به نيازهاي اوليه انساني در جامعه توجه نمايند و فاصله ميان سطح رفاه طبقات مختلف را از بين برده وزمينه ي مساعد رشد و سلامتي روحي وجسمي كودكان را فراهم آورند تا بز هكاري از ريشه بخشكد . 
مسؤولين رسانه هاي گروهي و بنگاههاي سخن پراكني و راديو و تلويزيونها گر چه منافع شخصي خود را بر هر چيزي ترجيح مي دهند ولي دولتمردان بايستي قوانيني را وضع نمايند تا آنان خارج از محدوده و فراتر از مرزهاي اخلاقي و انساني الگوهاي غلطي را به قشر كودك ، نوجوان و جوان ارائه ندهند . زيرا وجود الگوهاي ناشايست خود زمينه را براي ارتكاب به جرم و تغذيه ي فكري از طريق آن ها فراهم مي‌آورد .
هماهنگي و همگامي والدين با رشد فكري و جسمي كودك و جوان باعث مي‌شود كه كودك هيچگاه خود را از والدين دور نديده و رابطه ي صميمي ميان آن ها فراهم مي‌آيد . با توجه به اين كه بد خلق ترين ومعاندترين كودك نيز باز و الدين خود را بهتر از هر كسي و صميمي تر و وفادارتر از هر فردي مي‌شمارد ، لذا به جاي گرايش يافتن به گروههاي دوستي و يا عوامل ديگر ، ترجيحا با والدين انس و الفت خواهد گرفت و زمينه را براي بزهكاري و سوق يافتن به سوي اعمال خلاف سد خواهد شد. 
تغيير قوانين موجود در كانونهاي اصلاح وتربيت و پرورشگاهها و حمايت جدي از كودكان بي سرپرست و بهره گيري از قضات و دادياران برجسته و آشنا به مسايل روان شناسي در محاكمات و دادگاههاي كودك و جوان مي‌تواند راه را بر ادامه ي بزهكاري و يا شروع آن مسدود  سازد . 
 بالا بردن سطح دانش و تحصيلات در خانواده و مشغول داشتن كودكان به الگوهاي برتر علمي و فني و متمايل نمودن آنان به فعاليتهاي ماندگار علمي اعم از ابداع آثار ادبي ، تاريخي ، علمي ، فني و .. مي‌تواند كودك را از گرداب مهيب بزهكاري و گمراهي نجات دهد. 
توجه و دقت به دوستان و همپالكيهاي كودك و جوان و ايجاد رابطه با آنان و نظارت بر رفتار كودك و دوستان باعث مي شود كه كودك از گمراهي رهايي يابد . اگر دوستان كودك و يا جوان احساس نمايند كه كنترل و نظارتي مهربانانه از سوي والدين صورت مي‌گيرد ، در صورت خلافكار بودن ، دست از كودك شما برخواهند داشت و در صورت مفيد بودن ، از وجود شما نيز بهره مند خواهند شد. 
در نهايت با اميد به اين كه كودكان ، نوجوانان و جوانان ما كه در دارالتاديبها و يا كانونهاي اصلاح و يا زندان ها به دلايل ناخواسته اي اسير بند حبس هستند ، بار ديگر به جامعه بازگشته و بدون داشتن مهر ننگ بر پيشاني به فعاليت انساني و معقول خود بپردازند و حمايتهاي شايسته و بايسته ي دولت از آن ها ميسر مي‌گردد ، به اعتقاد خود به طور مكرر تاكيد نموده و ابراز مي‌دارم كه : « در ميان جامعه انساني هيچ موجودي به ذات و فطرت گناهكار و مجرم آفريده نشده است و وجود ندارد . آنچه را كه ما به عنوان مجرم و يا بزهكار مي شناسيم ، قربانياني هستند كه به واسطه ي دخالت عوامل فيزيكي ، ژنتيكي ، محيطي و رواني در مسير بزهكاري سقوط كرده اند . از اين رو اينان بيشتر از هر كسي نيازمند توجه و حمايت بوده و مادامي كه حمايت و نظارت از آن ها را دريغ ننموده ايم ، مشكلي جوامع انساني را مشغول خود نخواهد ساخت و گرنه با بي توجهي به نيازهاي بر حق كودكانمان ناخواسته آن ها را در بزهكاري پرتحركتر ساخته و با دست خود به قربانگاه جرايم خواهيم فرستاد . 
فصل 3- خانواده زمينه ساز شرافت يا انحراف 
ولادت و فطرت 
در گذشته طرز فكري از سوي برخي از دانشمندان و محققان عرضه شده بود كه بر اساس آن قائل بودند بعضي از افراد ذاتا جاني و منحرف بدنيا مي‌آيند . در راس اين گروه در قرن اخير لومبروز قرار داشت كه پزشكي عاليمقام و محققي پرتلاش بود او در كتاب انسان جنايتكار بصراحت اعتراف كرده است كه در سرشت و خيره بعضي از انسانها جنايت نهفته است و چنين انساني پس از ولادت و رشد در وضع و موقعيتي قرار مي‌گيرد كه نمي‌تواند جنايت نكند. 
تحقيقات دانشمنداني ديگر خلاف آن را ثابت كرده است ولي اين نكته موردتاييد همگان قرار گرفته است كه برخي از كودكان فاسد و شرور و جاني بار مي‌آيند بدان خاطر كه در محيط ناسالمي رشد و پرورش يافته اند . اسلام آئين مقدس ما نيز قائل است هيچ طفلي ذاتا فاسد و تبهكار بدنيا نمي‌آيد . بلكه بر عكس فطرت او پاك و سالم و بر مبناي سلامت ، امانت و صداقت است . ولي اگر كودك در محيط آلوده اي رشد و پرورش يابد شرائط جرم و بزه در وجود او تكون مي‌يابد و او آلوده و  شرور خواهد شد و در اين امر خانواده بيش از ديگر مراكز اجتماعي در كودك نقش دارد . 
ريشه هاي رفتار 
بدين سان ريشه هاي رفتار كودك را بيش از آنكه در ذات و سرشت طفل جستجو كنيم بايد از محيط تربيتي او بجوئيم . اين امر بدان خاطر است كه كودك در خانواده شاهد زشتي ها ، زيبائي ها ، محبت ها  ، خشونت ها ، درگيري ها و  حتي مرگ و ميرها ، خوردن و خفتن ، غم و شادي ، و تحت تاثير القاآت وتذكرات و امر و نهي والدين و ديگر اعضاي خانواده است . اين ملاحظات و مسموعات فكر و روان او راشكل مي‌دهد ، انگيزه هائي سازنده و يا ويرانگر در او پديد مي‌آورد و او را به رفتارهائي خاص و ويژه و اميد دارد . 
خانواده آموزشگاه رفتار و كردار كودك است . مهر و وفا ، لبخند و ترشروئي ، شرافت و انحراف كودك از خانواده آموخته مي شود و او به علت ضعف عقلاني ، عدم استقلال فكري و اقتصادي نمي‌تواند از تاثيرات آن دور و بر كنار بماند . تمايلاتي كه كودك امروز از خانواده خود نشان مي‌دهد در پايه گذاري هاي بعدي زندگي اجتماعي او و روش بعدي حياتش نقشي فوق العاده دارد . كودك از آنجا درس ادب بر اساس عشق و محبت باشد يا خصومت و نفرت و در كل او از تربيت خانوادگي تاثير مي‌گيرد .
انگيزه شناسي جرم 
در مورد عصيان و انحراف نسل و در انگيزه شناسي جرم نيز بحث از خانواده است . معمولا  در جستجوي يافتن علل و عوامل انحراف و ريشه يابي دردها ، ناسازگاري ها و ضايعات از مسائل بسياري نام مي‌برند كه خانواده در راس آنها قرار دارد  . كودك تجارب اوليه خود را از آنجا بدست مي‌آورد ، بعدها آن را با ديگر تجارب اجتماعي مي‌آميزد و هوش و عقل اندك و محدود خود را هم در آن نفوذ مي دهد تا نوعي خاص از سلوك و رفتار طرح ريزي و عرضه و ارائه شوند . 
خانواده را مركز اخلاقي جامعه داشته اند . نوع تربيت و برخورد ، روابط و پيوند افراد موجد وحدت و منش اجتماعي است . هم چنين خانواده را مركزي سرنوشت ساز در جنبه انحراف و عصيان ذكر كده اند از آن جهت كه كودك پستي ها و دنائت ها را در آنجا تجربه كرده و آموخته است . اگر او فاسد است يكي بدان خاطر است كه محيط خانواده روحيات و اعمال او را بنا نهاده و والدين منش اجتماعي او را آن گونه ساخته اند . اصولا همه كودكان همه يافته هاي خود را از خانواده دارند و بعدها زمينه هاي اوليه را در اجتماعات ديگر رشد و تقويت مي‌كنند. 
نقش الگوئي والدين 
كودك مدل رفتار خود را از نمونه افرادي انتخاب خواهد كرد كه در محيط زندگي او در دور و بر او بسر مي‌برند و ا و در اين انتخاب فقط تحت تاثير تقليد خويش است . عقل و خرد او بميزان كافي رشد نكرده اند تا او بتواند آنها را مورد سنجش و ارزيابي قرار دهد و بهترين را برگز يند . در ضمن بايد گفت تعليمات و آگاهي هاي او هم بدرجه اي نيست كه بتواند به گزينش ملاك و معياري اقدام نمايد . 
كودكي با چنين وضع عقلاني و با چنين درجه از آگاهي در برابر نقش هاي متعدداخلاقي ، فرهنگي ، اقتصادي ، مهر و عاطفه و رفتار و كردار والدين قرار مي‌گيرد و مي‌خواهد شيوه زندگي خود را از آنان بياموزد و بر اساس نيك و بد رفتارشان گام بردارد و به پيش رود . طبيعي است كه همه آنچه را كه كودك مي‌بيند براي او درس و مدل است و والدين از نخستين مدل هاي مورد تقليد كودك مي‌شوند. 
صفات اجتماعي كودك از آنجا كسب مي‌شود و از طريق ملاحظه همبستگي ها ، انس ها ، درگيري هاي والدين در مي‌يابد كه چگونه باشد و اين سعادتي است و يا در مواردي مرضي است كه دامنگير همه كودكان از خانواده هاي فقير و ثروتمند خواهد شد . كانون خانواده از اين ديد كانون بسيار مجهزي است و كودك نمي‌تواند از تاثيرپذيري هاي خانواده دور و بر كنار بماند. 
راز اثر بخشي هاي خانواده 
در مورد راز اثر بخشي هاي خانواده در كودك از مسائل بسياري مي‌توان سخت گفت . از جمله اينكه خانواده از يكسو مركز مهر و عاطفه و محبت و احسان است ،همان امري كه آدمي را حتي در سنين بزرگسالي عبد و بنده خود مي‌سازد .
( الانسان عبيد الاحسان) – و از سوي ديگر مركز انضباط و اجراي قانون و عدالت و در مواردي قهر وخشم است بهنگامي كه مهر و قهر در هم آميزند بيشتري حد اثر بخشي از ملاحظه خواهيم كرد . 
از جهت ديگر كودك موجودي ضعيف و سراسر احتياج است ، والدين موجوداتي نيرومندتر و برآورنده حاجات ونيازمندي هاي كودكند و اين خود موجب پيدايش ملاحظات و قبول بده و بستانهاست . تماس دائم كودك با والدين مخصوصا در سالهاي اوليه كه سنين تكون و تشكيل شخصيت است بر اين مساله و امر دامن ميزند و  كودك ر ا به صورت دربست در اختيار والدين قرار مي‌دهد و او روزي بخود مي‌آيد كه در مي‌يابد لااقل 70 درصد اخلاق و رفتارش از وادين بدست آمده است . 
و بالاخره جهت ديگري را هم در اين تاثير گذاري مي‌توان برشمرد و آن اينكه محيط خانواده محيطي اجتناب ناپذير است . كودك ناگزير است در آنجا زندگي و رشد كند . با والدين و اعضاي خانواده در ارتباط باشد . اين ارتباط تا چند سال صورت انحصاري دارد .او ناگزير است رفتار و كردار خود را بر اساس مدلي بسازد كه براي او طراحي كرده اند . او والدين خود را مي‌يابد كه هر چه بخواهند به او مي‌دهند و يا از و مي‌ستانند ، هر عملي را كه بخواهند انجام مي‌دهند او ناگزير است كه آنها را مقتداي خود بشناسد و سخن آنان را وحي منزل بپندارد.
زمينه سازي شرافت 
بر اين اساس كودك با فطرت پاك و سالم است – زمينه هاي خودآشنائي را در اندرون خود دارد ، با دنيائي از استعدادها و ذخاير پاي به عرصه وجود مي‌گذارد . تنها والدين او هستند كه به كندن معدن و يا نبشتن قبر استعدادش مي‌پردازند . مواد خام را از درون وجود او بيرون كشيده وآن را پرورده مي‌سازند . 

خانواده درس آموز بسياري از ملكات و فضايل و موجد بسياري از عادات  و رفتارهاي ارزنده است . جريان رشد و سير ارتقائي كودك را تسهيل مي‌كند و موجبات سازندگي طفل را از حيث  فراهم مي‌آورد . اگر بناست جوانمردي و عدالت ، منطق و نوعدوستي را در كودكان پديد آورده و رشد دهيم ناگزير بايد به سراغ خانواده ، آنهم در دوران شيرخوارگي و خردسالي كودك برويم . از نظر ما اگر محيط رشد و پرورش كودك سالم باشد براي جامعه اين اميدواري وجود دارد كه عضوي سالم را براي حيات آينده خود منتظر باشند . 
خانواده همان گونه كه مي‌تواند عامل پديد آورنده و مستعدكننده انحرافات و جرائم اطفال باشد ، همان طور هم مي‌تواند عاملي موثر در جلوگيري از بروز آن باشد ، خانواده مي‌تواند سنگر باشد وحفظ كند و يا محيط باز و بي بندوبار باشد و كشتن و نابودي پديد آورد و بدين خاطر از نقش آن نمي‌توان و نبايد غافل بود . 
زمينه سازي جرم 
با اين حساب خانواده مي‌تواند زمينه ساز جرم و بزهكاري كودكان باشد امروزه دانشمندان محققي چون كوهن معتقدند توسعه روزافزون جرم و بزهكاري نوجوانان در آمريكا نتيجه تحولي است كه در خانواده آمريكايي پديد آمده است . جرم شناسان از عوامل اجتماعي جرم ، محيط خانواده را مهم ذكر مي‌كنند اگر چه مدرسه ، كوچه ، خيابان ، سينماو نظاير آن هم در جرم سازي نقشي مهم و فوق العاده دارند . اين امر بدان خاطر است كه تماس و ارتباط محيطي كودك با خانواده بيش از ديگر محيط ها و نقش آن در تكوين شخصيت طفل و شكل دادن رفتار از ديگر موارد زيادتر است .

امروزه در سطح دانشمندان و صاحب نظران شما كسي را نمي‌شناسيد كه از نقش و اهميت خانواده غافل باشد و يا اثر آن را در انحراف كودكان و نوجوانان انكار كند . البته نوع جرائم اطفال و نوجوانان از جرائم بزرگسالان ومجرمان مي‌بينند براي آنها درسي است و خانواده نابسامان خود زمينه ساز جرم و انحراف است . اگر كودكي در چنين خانواده اي امروز سر از جرم دنيا نبايد بدان خرسند و شادمان بود زيرا او تا پايان عمر فرصت ارتكاب جرم را دارد !
عوامل موثر در زمينه سازي ها 
در زمينه سازي شرافت يا انحرافات كودكان عوامل بسياري دخالت دارند كه ذكر همه آنها در اين فصل امكان پذير نيست . ما در طي فصول ديگر اين كتاب از تاثير خانواده در زمينه جرم و انحراف مباحثي را به تفصيل عرضه خواهيم داشت ولي در اين قسمت فقط به ذكر كلياتي از عوامل موثر در سلامت يا نا بهنجاري آنها بحث به ميان خواهيم آورد . 
1_ از هم گسستگي خانواده :تحقيقات درباره كودكان و نوجوانان بزهكار نشان مي‌دهد كه غالب آنان از خانواده هاي متلاشي و از هم گسسته بوده اند . متلاشي و از هم گستگي پيوند خانواده بر اساس آمار در مناطق مختلف جهان 30 تا 80 درصد مجرميت هاي اطفال را سبب شده است . تحقيقات ديگر نشان داده است بسياري از  آنها كه در سنين جواني و حتي ميانسالي مرتكب لغزش و انحراف شده اند از كساني بوده اند كه در دوران كودكي بخشي از عمر خود را در خانواده هاي از هم گسسته گذرانده اند . 
2_ قصورها و تقصيرها : تحقيقات كولي ، جامعه شناس معروف غر بي نشان داده است كه 24% از بزهكاري هاي كودكان ثمره تربيت غلط و بسيار خشن و يا بسيار ملايم است و اين مساله اي است كه ممكن است والدين نسبت به آن آگاه نبوده و با اتخاذ چنان شيوه اي تصور كنند دارند به كودك خدمت مي‌كنند . اكثر محروميت ها در اثر قصور خانواده به وجود مي‌آيد ولي اين سخن بدان معني نيست كه پدران ومادران مقصر نيستند . 
گاهي آنان مقصرند از آن بابت كه كودكان را قرباني هوسمندي ها ، غرورها ، خودخواهي ها و لجبازي هاي خود مي‌خواهند و تنها براي اينكه خواسته و ادعاي آنان راست در آيد تن به هر عمل مفسده آموزي مي‌دهند . غفلت و جهالت والدين يك مساله است و تقصير و كوتاه آمدن عمدي آن ها مساله اي ديگر . اگر در مورد اول عفو و گذشت خدائي را منتظر باشيم براي مورد دوم دليل اميدي روشن نخواهيم داشت . 
بهر حال بسياري از كودكان بعلت قصورها ، جهل ها ، غفلت ها و تقصيرهاي خانواده خود دچار سقوط و انحراف مي‌شوند ، با اينكه مي‌توانند افراد سالم و شريف باشند كساني خواهند شد كژخو ، چاپلوس ، فاسد و تبهكار ، سركش و بي بند و بار ، بدو پايبندي به ضوابط و مقررات جامعه و در كل مزاحم مردم . 
3_ تدابير تربيتي: در مواردي لغزش و انحراف كودكان و مخصوصا نوجوانان و نوبالغان مربوط به نوع انضباط ، شيوه تربيت ، و تدابيري است كه والدين در راه سازندگي و تربيت فرزندان آن را به كار مي‌برند . اعمال خشونت ها ، فرار و ولگردي ها ، تن دادن به مفاسد و آلودگي ها ، خرابكاري ها و شرارت هاي كودكان و نوجوانان تا حدود زيادي مربوط است به نوع تدابيري كه والدين كودك در محيط خانواده اعمال مي‌نمايند .
در خانواده اي كه پدران ومادران از وظيفه تربيتي خود شانه خالي كرده اند ، در محيطي كه درگيري با كودك و نزاع و شرمنده كردن او بعنوان امري عادي وجود دارد ، در محيطي كه به جاي مهر قهر است و بجاي محبت متعادل و متوازن كمبود محبت و يا عدم تعادل و توازن است چه انتظاري از كودك مي‌توان داشت . 
اين خطاست كه والدين تقصير بزهكاري يا دشواري رفتار فرزندان خود را تنها به حساب شرارت شان گذارده و يا ديگران را در اين رابطه مقصر بدانند ، به نظر ما بي برنامگي خود را در تربيت كودك عامل موثر ذكر نمايند . آري ، از نظر ما محيط خانواده مي‌تواند بهترين و يا بدترين محيط باشد هم زمينه ساز رشد باشد هم عامل انحطاط
4_ نوع روابط خانواده : نوع روابط پدران ومادران با يكديگر و طرز برخورد وموضع گيري ها در قبال كودك خود مي‌تواند از عوامل لغزش و سقوط بحساب آيد . تحقيقات روانپزشكان درباره روحيات و رفتار افراد متعادل و نابهنجار نشان داده است كه اغلب خشونت ها ، عصبيت ها ، تندمزاجي ها و حتي اختلالات و ابتلاآت رواني كودكان و نوجوانان بعلت وجود خانواده نابسامان آنها بوده است . 
عالمي اظهار داشته است اغلب منحرفان و لغزشكاران بجاي اينكه پسيكوپات باشند ، سوسيوپات هستند ، بعبارت ديگر به جاي اينكه از بيماري و اختلالات رواني رنج ببرند از زمينه اي اجتماعي و جرياناتي كه ريشه در جمع و رابطه دارند رنج مي‌برند . اين امر مخصوصا زماني صادق تر است كه كودك در سالهاي اوليه تجارب و حيات خود در خانواده باشد و از روابط نادرست و حتي بدآموز متاثر گردد ، حتي همسري والدين كه بعدا در اين رابطه بيشتر بحث خواهيم كرد . 
5_ فساد و آلودگي والدين : درهمه جاي جهان مردان و زناني داريم كه از راههاي ناشرافتمندانه و انحراف آلود به زندگي ، و بهتر بگوئيم به دواي زندگي سرگرمند . پدران و مادراني داريم كه دزدند ، جاني اند ، معتادند ، دچار آلودگي هاي غريزي اند ، خود فساد مي‌كنند وحتي برخي از آنان فرزندان خود را به فساد مي‌كشانند ، ما از اين خانواده چه انتظاري مي‌توانيم داشته باشيم . آيا منتظريم كه آنان فرزنداني چون گل و عطر و ميوه به جامعه تحويل دهند ؟ آيا انتظار داريم كه آنان زمينه هاي سالم و استواري براي كودكان پديد آورند و فرزنداني درست و ارزنده بپرورانند؟
آري ، اگر محيط تربيت محيطي ناسالم و جنائي باشد ، اگر در خانواده اي رفتاري ضد اجتماعي وجود داشته باشد انتظار داشتن نسلي سالم و پرورده انتظاري بيهوده است ، تحقيقات پژوهشگران ايتاليائي نشان داده است افرادي كه از والدين فاسد و آلوده بار آمده اند سر از فساد در آورده اند . اصولا هر طفلي آئينه محيط خانوادگي خويش است . اگر الگوي آنها افرادي سالم باشند كودك هم آنچنان است و اگر فاسد باشند طفل بر هماان اساس پرورده خواهد شد . داستان فساد و معصيت والدين ، تقلب و دروغ آنان ، امري نيست كه بسادگي قابل گذشت باشد . 
6_ اثر اعضاي خانواده : ما تا به حال بحث در خانواده داشته و در آن از پدر ومادر سخن گفته ايم ، از والدين فاسد و فاقد اخلاق اسلامي بحث كرده ايم . ولي از اين امر غافل نيستيم كه در زمينه سازي شرافت يا انحراف كودكان ديگر اعضاي خانواده نيز موثرند مثل برادر و خواهر ارشد ، پدر بزرگ و مادر بزرگ ، عمو و عمه و دائي و خاله ، مستخدم و  نوكر و كلفت و راننده و اصولا هر كسي كه در محيط خانواده زندگي مي‌كند و با كودك مانوس و در معاشرت است . 
در مواردي ضرر و صدمه روحي وارده بر كودك از سوي اينان است كه والدين كاملا در آن بي خبر و غافلند . نقش سازندگي يا ويراني بناي اخلاقي كودك توسط اطرافيان و در مواردي جبر فكري ورواني كودك به همانندي آنان امري نيست كه از نظرها دور و غافل بماند . بخصوص كه در سالهاي اول زندگي كودك روابط بيشماري بين كودك با برادران و خواهران برقرار مي‌شود و در هم مي‌آميزد و ويژگي اخلاقي و مشي معيني را سبب مي‌شود . 
فصل 4- اهميت سالهاي اوليه زندگي 
فرزند در خانواده 
كودك عنصر اصلي خوشبختي زوجين و موجب احساس سعادت آنها و نيز سبب دوام و ثبات خانواده است و هم موجبي است براي جلوگيري از درهم پاشيدگي خانواده و متاركه و طلاق ها . چه بسيارند كانونهائي كه در شرف تزلزل و ازهم پاشيدگي هستند ولي زن و مرد تنها بخاطر كودك يا كودكان خود باصطلاح دندان بر جگر گذاشته و آشفتگي ها را تحمل مي‌كنند و بانتظار گشوده شدن روزنه هاي اميد هستند . بر اين اساس فرزند مي‌تواند عامل معني دار شدن ازدواج و سبب شدت پيوند زن و شوهر شود گو اينكه بر اساس تجارب گاهي وجود فرزند سبب پيدايش بسياري ازدرگيري هاست . 
اما نكته اي كه در اين بحث قابل ذكر است اين است كه طفل موجودي زنده و در حال رشد است و نمي‌تواند بطور مستقل به زندگي ادامه داده و به رفع نيازهايش بپردازد . خداوند پيش از ولادت او محبتش را در دل پدر ومادر افكنده و آنها را چون دو خدمتگزار راستين به حمايت و به نگهباني او واداشته است. 
فرمان اسلام اين است كه كودك تحت حمايت و سرپرستي والدين زندگي كرده به رشد و ارتقايش ادامه دهد . پدران ومادران تا 21 سال وظيفه مراقبت دائم از فرزند و حمايت از رشد و تكامل او دارند . ولي در طول اين مدت نسبتا طولاني تكيه به 7 سال اول بيشتر است از آن بابت كه اين مرحله از مهمترين دوران زندگي كودك و از مراحل شكل پذيري و تكون شخصيت است . البته اين دوره نيز به مراحل ريزتري تقسيم مي‌شود و در هر مرحله نوعي تصميم گيري خاص وظيفه است . 
اهميت دوران كودكي :
گفتيم كه دوران كودكي دوران شكل پذيري و تكون شخصيت است . پايه هائي كه در اين مرحله از زندگي براي كودك گذرانده مي شود مي‌تواند بنائي از انسانيت و اخلاق بسازد كه تا ثريا كج مي‌رود و يا هم چنان راست و استوار كودك را به سر منزل مقصود مي رساند . 
اين دوره از حيات مخصوصا 7 سال اول و به ويژه پنجسال اول زندگي دوراني سرنوشت ساز است زيرا بر اساس تعبيرات اسلامي آموزش هاي آن كالنقش في الحجر است ، تعليمات آن چون روح در جان و كالبد و خون كود ك مي‌دود ، شكل دادن شخصيت او چون كار حجاري ومجسمه سازي است . ذهن كودك را چون لوحه اي سفيد در نظر گرفته اند كه فقط قلم تجربه والدين بر روي آن چيزي مي‌نگارد و او با وسايل و ابزاري پرورش مي‌يابد كه شما در اختيارش مي‌گذاريد . ر يشه بسياري از اعمال خير و يا شقاوت آميز فرد مربوط به دوران كودكي و ناشي از بدآموزي ها ، سهل انگاري ها و موضع گيري هاي غلط والدين است . مشاجرات و ناسازگاري والدين در اين مرحله ، درگيري ها و اختلافات بدرفتاري ها ، جدائي هاي آنان براي كودك درس آموز است . 
سالهاي اوليه زندگي از مهمترين دوران ها و اثر آن تا پايان عمر است ، مفاهيم اوليه زندگي ، اطلاعات و معلومات كودك در اين دوره ، همانند بذرهائي هستند كه در ذهن كودك كاشته شده و بعدها به صورت نهال در آمده و رشد مي‌كند و ميوه و ثمره اي تلخ يا شيرين از خود بر جاي مي‌گذارد و اين ها همه در شكل گيري زندگي طفل و تعيين سرنوشت او موثر است . 

سالهاي اوليه زندگي مهمترين دوره و مرحله براي پرورش استعداد شرافت و يا بزهكاري است . تمام صفات و عاداتي كه در اين مرحله اخذ مي‌شوند همانهائي هستند كه در بزرگسالي مورد استفاده قرار مي‌گيرند و سلامت يا انحراف دوران طفوليت مقدمه اي براي دوران بزرگسالي است بويژه در آنچه كه به عواطف او مربوط مي‌شود . 
ضرورت تربيت 
بر اين اساس ضروري است به امر تربيت كودك هر چه زودتر اقدام گردد . آغاز تربيت او را اگر از سالهاي قبل تكون و تشكيل جنين بحساب نياوريم لا اقل بايد در مرحله جنيني به آن توجه كنيم . و اگر باز هم والدين كودك در آن مرحله به كودك توجه نكرده اند حتما بايد از همان آغاز تولد بدان توجه نمايند .
كودك خود از همان روزهاي اول زندگي از راه نگاه كردن ، شنيدن ، لمس كردن بسياري از مسائل موردنياز را مي‌آموزد و يا از افراد تقليد مي‌كند . خود در اين رابطه به جنب و جوش دهي اوكافي نيستند . كودك بايد تحت هدايت و ارشاد ، آموزش و جهت دهي والدين باشد زيرا كه تربيت امري هدفدار و انديشيده است . 
توجه به تربيت كودك بايد در خردسالي باشد زيرا در اين دوره كودك بيش از ديگر دوره ها به محرهاي طبيعي و فرصت لازم براي يادگيري و كاوش و بازي نياز دارد، اولا بداند كه چگونه خود را با ديگران هماهنگ سازد و ثانيا آگاه باشد به چه طريق مي‌تواند با مشكلات روبرو شده و آنها را حل نمايد .  اين توجه در تربيت ضروري است از آن جهت كه اولا اساس رفتار در دوران كودكي نهاده مي‌شود و ثانيا در بزرگسالي مواجه با دشواري ها و مشكلاتي در اين راه نخواهند بود . لقمان حكيم در اين رابطه مي‌گويد : يا بني ان تادبت صغيرا انتفعت به كبيرا در خردسالي ادب بياموزي در بزرگسالي از آن بهره مند خواهي شد . 
آموزش هاي لازم در اين مرحله 
اينكه كودك در اين مرحله چه چيزهائي بايد بياموزد پاسخ اين است همه چيزهائي كه به نحوي براي زندگي حال و آينده اومفيد و در سازندگي و رشد او موثر است و اين امر شامل آموزشهاي مربوط به شناخت اشياء و پديده ها ، آگاهي از آداب و رسوم مربوط به معاشرت ها وموضع گيريها ، و آمد و شدها ، زمينه هائي براي كسب استقلال در خواب و استراحت و لباس پوشيدن ، تعاليم مذهبي ، زمينه هائي براي دفاع از خود و حيثيت خود و ...
اين آموزش ها صورت رسمي و قانوني ندارند و اگر اهمالي در آموزش پديد ‌آيد كودك شما مورد بازخواست وتنبيه و تشدد نيست . هم چنين ميزان آموزش ها بايد به حدي باشد كه براي كودك خستگي و خوردگي پديد نياورد و بر رنج فكري او نيفزايد و لي بايد بصورت مستمر ، در قالب داستانها، بازي ها و معاشرتها باشدوا ين خود شيوه اي است با ارزش بدون اينكه سبب رنج و خستگي شود .  در سنين اوليه آموزش هاي اخلاقي و ايجاد عادات مناسب اخلاقي فوق العاده موثر است . طفل بايد در فضائي رشد كند كه اولا بر مهر و گرمي استوار باشد و ثانيا شرايط استعدادي و رواني و عاطفي كودك در آن ملحوظ و موردنظر باشد . در كل فراموش نكنيم كه پستي ها ، رذالت ها ، شرافت ها و كرامت ها از خانواده ها منشاء مي‌گيرند و اين امر در سنين اوليه رشد و زندگي كودك بسيار موثر است . 
آثار محروميت ها و بدآموزي ها 
طبع كودك حساس و روان او زودرنج است . او نمي‌تواند معني ندارم و نمي‌دانم را بفهمد. خواسته هايش را بگونه اي برآورده مي‌خواهد . يا نبايد چشم او چيزي جاذب را ببيند و يا اگر ديد آن را بدست آورد . بدين نظر نارسائي ها و محروميت هائي كه براي كودك در سالهاي اوليه پديد مي‌آيد در ذهن و روحش اثر گذارده و بسادگي قابل جبران نخواهد بود .
اين امر درباره همه كودكان صادق است مخصوصا آها كه نازپرورده و برخوردار از حمايت عاطفي شديد والدين و اطرافيان خود بوده اند  چنين كودكاني اگر دچار محروميت شوند گمان خواهند كرد كه بر آنها ظلم و ستم روا داشته شده وحق شان ادا نشده است بهمين نظر عقده شان بيشتر و انتقام شان در موارد قدرتمندي و توانائي بسيار سهمگين است . 
هم چنين رفتار والدين و اطرافيان در مواردي براي آنان بدآموز باشد ، سرمشق هاي بد و فاسد خانواده ، مسموميت جو عاطفي خانواده براي كودك ارزان تمام نخواهد شد و زمينه را براي انحراف و تبهكاري و اتخاذ موضع ضد اجتماعي فراهم خواهد كرد تار و پود وجدان كودك پر از امر و نهي ، ملاطفت ها ، ديده ها ، شنيده ها و كلا يافته هاست . بدين سان اگر كودكي سر از جرم و دادگاه در آورد به زحمت مي‌توان منشاء جرمي غير از خانواده براي او معين كرد  حتي اگر كودكي در محيط خارج خانواده بدآموزي هائي داشته باشد كه به بزهكاري و انحراف منجر شود باز هم خانواده را بايد مقصر دانست از آن بابت كه سهل انگاري و مسامحه والدين در امر مراقبت كودك سبب اين لغزش شده است . 
اهميت تجارب اوليه 
تحقيقات روانپزشكان ، جامعه شناسان جنائي و روانشاسان تربيتي نشان مي‌دهد كه تجارب دوارن طفوليت در پيشامدهاي ناگوار زندگي افراد در طول مدت عمر موثر است و اين تجارب در شخصيت دوران بزرگسالي نمود پيدا مي‌كند . بسياري از جنايتكاران و منحرفان كساني هستند كه تجربه تلخي از زندگي خود در مراحل اوليه عمر و بخصوص در 6 سال اول زندگي داشته اند . 
تحقيقات حدود شصت محقق در سال هاي 1940-1937 در بررسي ريشه واكنش هاي جواناني كه از سال هاي اوليه زندگي شان نابساماني هايي پيدا كرده اند به ما مي گويد اكثر افرادي كه مرتكب لغزش و انحراف شده اند در دوران خردسالي با اشكالاتي در رابطه با خانواده مواجه بوده اند . فرويد روانكاو معروف در مطالعات علمي خود به اين نتيجه رسيد كه سازنده انسان تجارب دوران كودكي اوست و هوسهاي اين دوران حيات بزرگسالي را تحت تاثير قرار مي‌دهد . تحقيقات ديگران نشان داده است غالب تصادفات و صدماتي كه براي افراد پديد مي‌آيد و امنيت و كفايت شخصي افراد را در مخاطره مي اندازد مربوط به تجارب دوران كودكي است و بالاخره اغلب افراد غيرعادي در دوران كودكي خود در رابطه با خانواده مساله اي داشته اند .
آري ، سالهاي اوليه زندگي از اين بابت هم مهم است و تكامل شخصيتي و سازماني افراد نمي‌تواند از دوران كودكي او جدا باشد . مشكلات زندگي و مسائل آن در مراحل مختلف حيات انعكاسي از تضادها و تجربه هاي تلخ و كشمكش ها و تضادهاي سنين اولهي است و فروغ يا تاريكي حيات اغلب به اين مرحله مربوط مي‌شود . 
تربيت در خارج خانواده
تربيت اوليه بمناسبت ضرورت و اهميت خود ضروري است در محيط خانواده و مخصوصا زير دست پدر ومادر واقعي كودك باشد . هيچكس نمي‌تواند چون مادري واقعي و پدري واقعي انجام وظيفه كند . اين كار شدني نيست از ان بابت كه طفل در رحم مادر بوده و با ويژگيهاي خوني و هورموني او و هم به صداي تپش قلبش انس گرفته است . وجود او چون پاره اي از پيكر مادر است و درخون او آثاري از خون پدر است .
اين نكته براي يادآوري اين مساله است كه كودك ممكن است در شيرخوارگاهها ، پرورشگاهها ، پانسيون هاي شبانروزي زنده بماند و حتي از لحاظ جسمي رشد كند ولي هرگز چنين فردي طبيعي و عادي نخواهد شد. پرستاران و مسؤولان پانسيون ها و پرورشگاهها اگر در سايه آگاهي و معلومات خود بتوانند نقش خود را به نحوي شايسته ايفا كنند تازه مي توانند دايه اي خوب براي كودك باشند ، آنها هرگز مادر نخواهند شد . 
بهترين كانون براي رشد وپرورش كودك در 7 سال اول خانواده و بدترين كانون در شرايط معادل و مساوي پرورشگاه و يا پانسيون هاست . رشد اوليه و عميق كودك در پناه يك محيط محبت آميز خانوادگي و در سايه مهر عميق و نافذ مادر بدست مي‌آيد و در محيط بيرون خانه محبت ها تصنعي و براي دريافت اجرت حقوق است و بهمين نظر محدود و به شرايط متعددي وابسته ودر همه حال براي كودك ناكافي است . 
از جهت ديگر طفل در خانواده بر اساس فرهنگ آن ساخته و پرداخته مي شود و در پانسيون ها و پرورشگاهها بر اساس فرهنگ آن اماكن و اين خود موجب جدائي فرهنگي بين خانواده و كودك است و در مواردي هم اين كار سبب فنا و فراموشي فرهنگ خانواده محصول تربيت پرورشگاه و خانواده را مي‌توان به محصول مرغ ماشيني و اصلي تشبيه كرد كه دو چيز متفاوت و جداي از يكديگرند . 
شرايط نامناسب خانواده 
آري ، ممكن است كودك كه در خانواده پرورش يابد ولي شرايط محيط خانوادگي آنچنان نامساعد و نامناسب باشد كه آدمي ناگزير به پرورشگاه و پانسيون صد آفرين بگويد . و آن محيط خانواده اي كه آشفته و نابسامان ، اركان حيات و انضباط آن متزلزل و اوضاع آن در شرف از هم پاشيدن است . 
خانواده اي كه در آن والدين كودك معتاد ، آلوده به فحشائ و الكل و قمار ، در حرفه سرقت و جنايت ، دچار اختلالات رواني ، درحال درگيري و اختلاف ، و دائما در مشاجره و جنگ و ستيز و فحش و ناسزاگوئي باشند خانواده نيست ، بلكه جنگلي است كه محصول آن ميوه هاي كال و نارس وجنبندگان آن وحشي يا درنده اند . 
آنها كه در محيط خانوادگي نامناسب پرورش مي‌يابند از تربيت شايسته و درست محرومند و بسياري از مسائل ومشكلات آنها تشديد شده وحيات ذهني و عاطفي و اجتماعي چنين كودكاني در معرض خطر جدي است . ما چه انتظاري از كودكاني مي‌توانيم داشته باشيم كه پدر دارند ولي در حقيقت يتيم اند ، ما در دارند ولي از مهر و عواطف او محرومند ، امكان دارند و از آن بي بهره اند ، استعداد و ذخيره ارزنده دروني دارند ولي زناده بگورند . 
طفلي كه در خانواده درست و امين پرورش نيابد بعدها قادر نخواهند بود شريف و شرافتمندانه زندگي كند و خود را با هنجارهاي انديشيده جامعه تطابق دهد . اين چنين كودكان ممكن است امروز را به هر صورت بگذرانند ولي فرداي شان در معرض خطرات و نابساماني هاست نمي‌توانند فردي عادي و بهنجار باشند و به كمال لايق خود دست يابند . 
لياقت والدين 
امر تشكيل خانواده براي مقاصد متعددي است كه از جمله آن دستيابي به آرامش و سكون و فرو نشاندن آتش غريزه است . دستيابي به مودت و رحمت ، تكميل و تكامل و انس ، توليد و ايفاي نسل و ... مي‌تواند از ديگر اهداف تشكيل خانواده بحساب آيد . ولي اين سخن بدان معني نيست كه امر توليد فرزند امري واجب و تخطي از آن حرام باشد .
فرزندداري امانت داري خداوند است و آنكس كه لياقت حفظ و پرورش اين امانت را ندارد توليد مثل نكند . رواياتي متعدد از ائمه هدي عليهم السلام در اين زمينه وجود دارد  . 
والدين كودك با توليد او اين وظيفه را پيدا مي‌كنند كه شرايط مساعد مناسبي براي رشد كودك فراهم نمايند و براي تامين امنيت و شرايط حيات او در بنيانگذاري يك شخصيت سالم و افكندن او در مسيري مناسب بكوشند . آنها مسؤول نيك و بد كودك كند و كار تربيت شان به جائي نكشد كه آدمي آرزو كند اي كاش اين طفل هرگز بدنيا نيامده بود .
برخي از كودكان كه زار و افسرده اند ف بيحال و بي رمقند ، مرتع سوء استافده غيرند ، در معرض طوفانهاي حيات و درحال افتادن اند، براي زندگي خود دست به هر آويزه اي دراز مي‌كنند ، گاهي عفت و شرف خود را مورد معامله قرار مي‌دهند و زماني در حياتي ننگين ميلولند چه افتخاري؟ و چه مزيتي براي زنده ماندن آنها؟ آيا وظيفه والدين تربيت و تحويل چنين عناصر به جامعه انساني است ؟ و آيا والدين در قبال چنين وضعي مسؤول نيستند ؟...
فصل 5- خانواده نابسامان
بناي حيات خانواده 
بناي حيات خانواده لااقل بر اساس طرز فكر اسلام مبتني بر عشق و محبت و انس و الفت و تعاون و همكاري است . ولي متاسفانه همه خانواده ها اين چنين نيستند . چه بسيارند زن و شوهري كه در آغاز حيات ، با چنين انديشه ها و حتي وعده ها و وعيدها زندگي خود را آغاز مي‌كنند ولي پس از اندك مدتي راه و روش خود را عوض كرده و با يكديگر بناي ناسازگاري را مي گذارند .
ناسازگاري و نابهنجاري به هر علتي كه پديد آمد موجبي است براي تزلزل خانواده ، از هم گسيختگي آن ، و يا انحراف آن از مسير تعادل و توازن و در اين رابطه دودي بر مي‌خيزد كه نه تنها چشم زن و شوهر را مي سوزاند ، بلكه پيش از همه كودكان خانواده را دچار مخمصه كرده و شعاع حركت آن تا چشم آشنايان و بستگان در مرحله نهائي به چشم افراد اجتماع هم خواهد رسيد . 
انواع خانواده 
واقعيت اين است هر خانواده اي را نمي‌توان بمعناي اخلاقي و يا مذهبي كلمه خانواه خواند و قبلا لازم است دسته بندي ديگري (غير از آنچه در فصل همين كتاب داشته ايم) عرضه وا رائه كنيم . خانواده را از ديدي مي‌توان بدو دسته بهنجار و نابهنجار تقسيم كرد . 
خانواده اي را بهنجار گوئيم كه بناي تشكيل و ادامه حياتش مبتني ضوابط شرع و عقل و روابط زوجين و فرزندان در مرز وظايف تعيين شده است حقوق هر يك اعضاء در يك خانواده مراعات شده و حق و شخصيت هيچيك اعضاء در آن مهمل گذارده نشود . طبيعي است كه در چنين خانواده اي آنچه به چشم مي‌خورد حيات است ، سعادت است ، سكون و آرامش است ، مودت و رحمت است ثمراتي كه از اين خانواده پديد مي‌آيند همه شاداب ، ساخته و پرورده و همه با روشنائي چشمند . 
خانواده اي را نابهنجار خوانيم كه تشكيل و ادامه حياتش بر اساس ضوابط مذكور نباشد . طبيعي است كه در چنين خانواده اي دائما جنگ و ستيز است درگيري و اختلاف است ، سردي درروابط و فرار از وظايف است .حقوق افراد رعايت نمي‌شود و فرزندان آن هم چون ميوه هاي تلخ و زيانبخش اند ، نه نفعي براي خود دارند و نه مي‌توانند خير و سعادتي را متوجه ديگران دارند .
از گروه خانواده هاي نابهنجار مي‌توان خانواده هاي نابسامات را معرفي كرد كه آثار و عوارض آن برخود و فرزندان فوق العاده شديد و ناميمون است و ما در اين كتاب بررسي جوانب و ابعاد آن را وجهه همت خود قرار داده ايم . 
معرفي خانواده نابسامان 
خانواده اي را نابسامان مي‌خوانيم كه در آن والدين كودك و يا زن و شوهر از عهده وظايف ناشي از نقش خود برنيايند و يا موقعيت آن نقش از ديدي به مخاطره افتاده باشد . برخي گفته اند خانواده اي را نابسامان مي‌خوانند كه بر اثر غيبت ، بيماري مزمن ، ترك خانواده ،جدائي ، طلاق از هم پاشيده شده و نظمي انديشيده بر آن حاكم نباشد . 
اين معني و مفهوم البته در فرهنگ هاي مختلف متفاوت است و هر جامعه اي بمقتضاي جهان بيني و برداشت خود از آن برداشتي ويژه خود دارد ولي در كل يك امر بري همگان مسلم است كه خانوواده نابسامان خانواده واقعي نيست . بلكه شبه خانواده است . از آن بايت كه در آن وظايف و تكاليف درست انجام نمي‌گيرد و هر كس در شان و موقعيت نقش خود قرار ندارد . 
دامنه بحث و بررسي آن بسيار وسيع است آنچنان كه نمي‌توان آن را در طبقه بندي خاصي گنجاند . ولي مي‌توان گفت كه زمينه لغزش و انحراف در آن فراهم ، برخي از اعضاي آن بمناسبت عملكرد برخي ديگر دچار گرفتاري و اسارت شده ، شرايط حيات بسيار ناگوار و امكان رشد و انجام وظيفه بسيار اندك است . 

ملاك ها و نشانه ها 
اينكه چه ملاك و نشانه اي براي خانواده نابسامان است مي‌توان وجود يك يا چند شرط زير را در اين رابطه ذكر كرد و آن را ملاك براي نابساماني دانست . البته قبلا اين نكته را متذكر مي‌شويم كه همه خانواده هاي نابسامان محكوم و گردانندگان آن مقصر نيستند ، بلكه سخن از عوارض و آثار چنين خانواده هاست مخصوصا براي كودكان كه بايد آن را از بين برده و آثارش را زدود . به هر حال خانواده اي را نابسامان گوئيم كه در آن يكي از اين ويژگي هاي زير موجود باشد . 
1	- پدر ، مادر يا هر دوي آنها از دنيا رفته و مرده باشند . 
2	- پدر و مادر زنده اند ولي در بين آنها جدائي ، متاركه و يا طلاق است . 
3	- پدر و مادر دارند ولي دچار كمبود محبت ، افراط در آن و يا تبعيض اند . 
4	- غيبت پدر و مادر از كودك بسيار و كودك در واقع از فيض ديدارشان بحد كفايت محروم است.
5	- خانواده نامشروع و كودك مواجه با طرد و رد است . 
6	- جنسيت كودك ، زيبائي ، هوش و جنبه هاي عقلاني او مورد تاييد نيست . 
7	- در خانواده جنگ و دعوا و سرو و صدا و فحش و ناسزاگوئي است .
8	- والدين آن افرادي توخالي و بدون روابط و كنش متقابل يا سازنده اند . 
9	- والدين كودك افرادي منحرف ، معتاد ، دچار حبس و شتم  و مورد طرد اجتماعند.
10	- خانواده جاهل ، غافل ، در امر تربيت ناموفق و يا بي برنامه است . 
11	- خانواده اي است تحت حكومت ناپدري ، نامادري و يا كودك در آن فرزند خوانده و مهمان است . 
12	- خانواده اي كه دچار مشكل اقتصادي ، رفاه بسيار ، بي نظمي و بي برنامگي است . 
13	- محيط و منطقه آن جرم خيز و يا محيط مسكوني نامساعد  و رفتارها در آن محيط بدآموز است . 
14	- در خانواده تنها يك فرزند است و او هم نازپرورده و يا تحت كنترل شديد است و يا تنها پسر و تنها دختر خانواده است . 
15	- والدين در اسلوب زندگي و تربيت با هم اختلاف دارند و كودك درگير اين تضاد و نابساماني است . 
عوامل نابسامان كننده 
اينكه چه عاملي نابسامان كننده است بر اساس مواردي كه از ملاكها برشمرده ايم مي‌توانيم به آن ها پي برد و در عين حال آنچه با رعايت اختصار مي‌تواند قابل ذكر باشد شامل اين موارد :
عامل مرگ، عامل عدم مراقبت، جهالت و غفلت، اشتباه در شيوه عمل، خشونت، اهمال كاري، حسادت، رفاه جوئي، لذت طلبي، كثرت عائله، مداخله ناروا، سلطه جوئي، اختلاف فكري يا مذهبي، مشكلات مالي، عدم كفايت در درآمد، بيكاري، بيغمي، كار بسيار، اشتغال مادران در خارج خانواده، اعتياد و الكليسيم، طبقه پائين زندگي، محيط ومنطقه، فرهنگ غلط، وجود تضاد و اختلاف، بحران ها، و دهها مساله  از اين قبيل و طبيعي است كه اگر انديشه زدودن نابساماني ها از خانواده ها باشد ضروي است كه درباره مسائل فوق بايد انديشيد . 

آثار وعوارض آن بر كودك 
نابساماني خانواده موج نگران كننده اي را پديد مي‌آورد كه توان و قدرت آن نه تنها خانواده ، زن و شوهر فرزندان ، بلكه همه جامعه را مي‌لر زاند . البته صدمه اي را كه براي اعضاي خانواده پديد مي‌آيد قابل رؤيت و بررسي است و خطري كه متوجه جامعه مي‌سازد كمتر آشكار و عيان است . آنچه را كه ما مي‌خواهيم مورد بررسي قرار دهيم عوارض آن بر روي كودكان خانواده است . 
نابساماني خانواده بر اساس اظهار نظر محققان زمينه را براي اختلال در شخصيت و رفتار فراهم مي‌آورد، سبب بروز بزهكاري ها ، جرم ها و جنايت هاست . 
كودكاني كه از چنين خانواده ها پديد مي‌آيند افرادي مي‌شوند ، ناتوان در اجرا و ايفاي نقش فردي واجتماعي ، بدبين و بدگمان ، عيبجوئي كار هميشگي آنهاست ، همانند موجود و ماده اي مي‌شوند كه زود مي‌گندند ، تحقيقات برت نشان داده است كه 50% از چنين كودكان بعدها سر از بزهكاري در آورده اند ، اغلب آنها اختلالات عاطفي دارند ، در برابر بحرانها بي مقاومتند ، مشكلات شان در زمينه ناسازگاري بسيار و فوق العاده است . برخي از آنها دچار نوعي رجعت بدوران كودكي مي‌شوند ، به شست مكيدن ، شب ادراري ، نازخواهي ، لكنت زبان گرفتار مي‌شوند .
رفتار چنين كودكان نادرست و اختلال منش در آنان بسيار است ، بر خلاف معيارها و اصول و ضوابط اخلاقي به پيش مي‌روند ، به تربيت  و زندگي رغبتي نشان نمي‌دهند ، زندگي شان آلوده و منحرفانه است و اميد اينكه اينان راه صلاح در پيش گيرند بسيار اندك است . 

تاثير آن بر دختران 
نابساماني خانواده در دختران و پسران خانواده اثر دارد ولي تاثير نامناسب آن بر دختران بمراتب بيشتر از پسراناست . اين امر بدان خاطر است كه دختران بيش از پسران داراي طبيعتي انفعالي هستند ، به محبت و توجه بيشتر نياز دارند ، مقاومت عاطفي شان در برابر امور كمتر است . زود بر مي رنجند و زود دلسرد مي‌شوند ، و خيلي زود تسليم حوادث مي شوند .
اين نكته هشداري است براي پدران ومادران تا دريابند فرزندان آنها در معرض چه خطرات فوق العاده اي هستند . با توجه به اينكه حساسيت ها درباره دختران زيادتر است و بايد هم اين چنين باشد در اين امر آنها را مورد نظر داشته باشند . اگر پسري از خانواده دچار ضايعات نابساماني شود فاجعه است ولي اگر اين ضايعه براي دختران پيش آيد فاجعه عظيم تر خواهد بود ، زيرا او در آينده اي نزديك بايد مادر شود و مادران گرفتار چه خير ونفعي را مي‌توانند متوجه نسل خود و جامعه نمايند و يا كي مادر بزهكار و آلوده چه ارزشي براي جامعه خود مي‌تواند بيافريند . 
عوارض آن براي جامعه 
گفتيم كه نابسماني بظاهر خطر و زياني متوجه زوجين و فرزندان مي سازد  ولي جامعه هم از موج آن دور و بر كنار نيست . بهنگامي كه فردي به هر علتي سر از انحراف و جرم در مي‌آورد اين مساله مطرح مي‌شود كه او انحرافش را در كجا پياده مي‌كند؟ لغزش او برچه كساني وارد مي شود؟ جز اين است كه او در جامعه خود بزهكاري مي‌كند ؟ و جز اين است كه از محل در آمدهاي عمومي براي اصلاح و سازندگي او يا دستگيري و كيفر او بايد اقدام گردد؟
خانواده نابسامان با اهمال و قصور و يا با گناه و تقصير خود فرزندان جامعه را به سوي فساد و تباهي سوق مي‌دهند و براي مردم مشكل و دشواري مي‌آفرينند . ريشه بسياري از بدبختي ها و نابسامانيهاي اجتماعي را بايداز خانواه ها جستجو كرد  تقلب ها ، تزويرها ، دروغ ها و رياها از آنجا بر مي‌خيزند و اين خود درسي براي خانواده ها است . اگر در خانواده اي بجاي انسان عقربي برخيزد او دست و پاي چه كسي را خواهد گزيد؟ و اگر در جنگل چنين خانواده اي درنده بيرون آمد اجسادو اعضاي چه كساني طعمه او خواهد بود ؟ جز مردم جامعه ؟ و اين خود براي بيان عوارض نابساماني خانواده و تاثيرش بر جامعه كفايت خواهد كرد  .
نابساماني و جرم سازي 
و اين هم روي ديگر سكه و بيان ديگري از قضيه نابساماني است . مي‌خواهيم بگوئيم خانواده هاي نابسامان جرم سازند و براي اينكه در اين باره سندي ارائه داده باشيم مي‌گوئيم : تحقيقات پرفسور هوبر در مطالعاتي كه روي 400 بزهكار صغير در محيط شهري بعمل آمده نشان داده است كه 88 درصد آنها متعلق به خانواده هاي از هم گسيخته ( كه جلوه اي از نابساماني است) بوده اند . 
در مطالعه اي كه روي كودكان دارالتاديب ها ( زندان كودكان و نوجوانان ) انجام شده به اين نتيجه رسيده اند كه در ميان اين گروه 16% كساني بوده اند كه والدينشان بعلت طلاق از هم جدا شده اند. 
28	- 17% آنها با ناپدري يا نامادري زندگي مي‌كرده اند . 
29	- 15% فرزندان نامشروع بوده اند . 
30	- 9% كساني بوده اند كه پدر يا مادرشان فوت شده 
31	- 8 % فرزند خوانده بودند . 
تحقيق لوتو نور نشان داده است كه از بين 422 نفر محكوم به اعمال شاقه 81% آنها قسمتي از دوران نوجواني را در خانواده هاي از هم گسيخته (پسر برده بودند تحقيقات كولي هم به همين نتيجه منجر شد . تحقيقاتي و ايوان ني نشان داده است 24% از دانش آموزان يك مدرسه متوسطه كه از خطرناكترين تبهكاران بوده اند از خانواده نابسامان برخاسته اند . 
بر اين اساس در ارزيابي اجتماعي اين مساله مسلم است كه فرزندان خانواده هاي نابسامان در عرصه بزهكاري حريفان ورزيده اي هستند . اغلب آنها افرادي فاسد الاخلاق ، خرابكار، خطرآفرين ، ولگرد ، و در صدد حادثه آفريني ها هستند . 
ويژگي هاي چنين كودكان 
اين كودكان گفتيم كه اغلب بزهكار ومنحرفند اما درباره ويژگي هاي رفتارشان گفته اند كه اغلب اينان داراي صفات و خصائص ذيلند :
32	- رفتار تهاجمي و غير انساني دارند . 
33	- براي بزهكاري هائي چون سرقت آمادگي دارند .
34	- رفتارشان عصبي است .
35	- بي انضباط ، عياش و ولگردند . 
36	- دچار نوعي عقب ماندگي هوشي هستند .
37	- سلطه جو هستند مخصوصا بر ضعيفان 
38	- در طريق عناد و مبارزه طلبي مي‌باشند . 
39	- حاضرند در بازي منحرفان شركت كنند 
40	- آماده ايجاد آشفتگي و بهم ريختن اند . 
41	- عقده حقارت دمار از روزگارشان برآورده است . 
42	- در برابر رذالت ها بي باكند . 
43	- خشمگين و كينه توز و سخت انتقامند . 
فصل 10 – سردي در خانواده 
مهر و سلوك در خانواده 
اگر بنا شود لانه كبوتري هم سالم بماندو بتواند كانوني براي پروش جوجه ها باشد ضروري است در آن جوجه ها از گرمي و حمايت كبوتر نر وماده برخوردار باشند و اين ضرورتي غير قابل انكار است . اين امر درباره كانون خانواده انساني بيشتر مورد توجه و عنايت است كه از آن بابت كه عواطف براي انسان كارساز و اغلب داراي صورت اكتسابي و ناشي از نوع تماس ها و برخوردهاست . 
كودك در محيط گرم خانواده احساس صفا و امنيت مي‌كند و ضمنا در چنين محيطي است كه درس رحم و وفا و ادب و صفا از ديگران مي‌آموزد . ايثار و تقوي ، گذشت و تعاون در چنين خانواده هائي شكل مي‌گيرد . و هم بسياري از رفتارهاي نارواي كودكان در سايه مهرورزي ها و سلوك صميمانه والدين از بين مي روند و يا فرصت ظهور و بروز پيدا نمي‌كنند .
عاصيان و يا افراد طاغوتی سركش در جوامع مختلف اندك نيستند ولي اگر درمورد ريشه پيدايش آنها نيكو تامل كنيم در مي‌يابيم آنان كساني بوده اند كه بودند كه عدم كرمي خود مصيبت آفرين است و اين هشداري براي والدين است . 

نياز به مناسبات گرم 
اين تصوري نارواست كه برخي از والدين در ذهن خود آن را پرورانده ود رعرصه عمل هم بدان اقدام مي‌كنند كه همه نيازهاي كودكان را در غذا و لباس وپوشاك و مسكن و بهداشت بدن خلاصه مي‌بينند . اين چنين تصور براي حيات حيواني صادق است نه براي انسان  .
آدمي به هنگام از موارد فوق حاضر است استفاده كند و از آن لذت برد كه در شرايط مساعد و مورد قبولي باشد . از جمله آن شرايط بهره مندي از نوازش گرم و صميمانه والدين ، محبت و مهرورزي آنهاست كه در حسن اخلاق خوشرفتاري و سلامت روحيه آنان موثر است و در بزرگي آنان را بكار مي‌آيد . 
اگر والدين كودك در پرتوعشق و محبت با هم گرم و صميم بوده و قلبي سرشار از محبت و عنايت داشته باشند ، كودك نه تنها نسبت به آنها حسود نخواهد بود بلكه از آن شادمان وخرسند شده وسعي خواهد كرد در حيات خود صميم و با عاطفه باشد كودكان ما نياز دارند كه والدين با نوازش و بوسيدن شان كانون خانوادگي و شرايط حيات را براي آنها گرم و دلفريب ساخته و زمينه ساز اطمينان و اعتماد آنان نسبت به زندگي باشند و امنيت آنان را از هر حيث فراهم سازند . 
آنها نياز دارند توسط والدين خود محبوب بوده و هم آنان را دوست بدارند . در آغوش آنان احساس سرافرازي و شادماني كرده وا ز تشويش ها و نگراني ها دور و بركنار بمانند . تامين چنين خصوصيتي سبب خواهد شد كه مناسبت گرم و صميمانه اي بين آنان بوجود آمده و كودك بتواند نقش شايسته اي را در روابط بعدي ايفا نمايد . 
شرايط محيط خانه 
محيط خانواده ممكن است براي كودكان امن و يا ناامن باشد كه در صورت دوم آن خانواده را نابسامان مي‌خوانيم زيرا ميوه اي كه از آن بوجود مي‌آيد بسيار تلخ و ناگوار است . 
والدين بايد بكوشند محيط خانواده را گرم و صميمانه پديد آورند كه در شور و گرمي به سوي آنها جلب خواهد شد . مراقبت والدين از كودك در محيط خانه امري نيست كه بدون انديشه و حساب پديد آيد. پدران ومادران در اين رابطه بايد طرح و نقشه اي انديشيده باشند و بخشي از اوقات و عمر خود را در اين رابطه سرمايه بگذارند . 
پدران و مادران مي‌توانند با تهيه اشياء موردعلاقه ، با بازي با آنان ، با ايجاد هيجان در آنان كاري كنند كه او محيط خانواده را دوست داشته باشند ، به آن دلگرم باشد ، احساس نزديكي با آنان كند ، حرف و سخن خود را با آنان در ميان بگذارد از آنها مدد بخواهد كه امر خود در پيشگيري از بروز خطرات بسياري به آنان كمك خواهد كرد . 
اصولا فضاي عاطفي و گرمي كانون ، خود نقش مهمي را در زمينه سازي براي رشد كودك ايفا خواهد كرد ، موجبات دوست داشتن را در آنان بر مي انگيزاند و سبب آن خواهد شد كه طفل با قدمهاي آرام و ثابت در جهت ارتقا و تكامل به پيش رود . 
محيط سرد و ويژگي آن 
از عواملي كه زمينه را براي نابساماني خانواده فراهم مي‌كند وجود كانون سرد و بي رمق است . اينكه ما چه كانونهائي را سرد و بي رمق مي‌خوانيم پاسخ اين است كانوني كه در آن :
46	- از گرمي والدين نسبت به فرزندان تحت هر عنوان خبري نيست وحتي تغذيه كودك از شير مصنوعي است نه پستان مادر . 
47	- مادر سرگرم كار در خارج است و رسيدگي نسبت به فرزندان توسط دايه ، بستگان و گاهي ديگر اعضاي خانواده است . 
48	- وضع غذا و استراحت در آن نامنظم است و متاسفانه از عزت نفس هم خبري نيست . 
49	- امكان بيرون ريختن احساسات ، تصريح و شادي در آن كم است زيرا والدين حال و حوصله كافي ندارند . 
50	- وظايف خانوادگي بنحوي صحيح انجام نمي‌شود و نظم و انضباطي در محيط خانواده حاكم نيست . 
51	- كودك از مراقبت مادر و حمايت و انضباط پدر محروم است و مي‌تواند خود را در كنار او ببيند . 
52	- در خانه خشونت بيش از مهر است ، و استبداد بيش از بي حساب راي و نظر ديگران است . 
علل سردي كانون 
سردي كانون كه متاسفانه در خانواده هاي بسيار فقير و يا بسيار مرفه يا بچشم مي‌خورد بخاطر علل و دلايلي بوجود مي‌آيد كه برخي از آنها عبارتند از :
1_ عدم دلگرمي زوجين به يكديگر : گاهي ازدواجي مصلحتي تن در مي‌دهند و اين امر سبب مي‌شود كه نتوانند يكديگر را دوست بدارند و حيات خود را بر گرمي و الفت بنا نهند . در نتيجه نسبت به هم سردند و بي رمق و مادراني نداريم كه نسبت به فرزندان كم مهر باشند ولي براي اينگونه خانواده ها اين حالت وجود دارد و بعبارت ساده تر بايد گفت كودكان چوب پدر و مادر خود را در اين راه مي‌خورند .
2_ اشتغال مادران : گاهي مادران براي كسب در آمد و تحصيل معاش كمك به زندگي خانواده و همكاري با شوهر تن به كار و شغل مي‌دهند اين امر گاهي سبب تغيير خلق و خوي زن مي‌شود بدان خاطر كه يا راه و رسم اداري را در پيش مي‌گيرد و يا خستگي  ناشي روازانه حال وحوصله اي براي او باقي نمي گذارند مادر در خانواده شاغل نباشد گرفتاري چندان ملموس نخواهد بود . مادران شاغل به زحمت مي توانند گرم كننده ، ياري كننده و آسان گير باشند ، در نتيجه كودك خود و بي ملجا و پناه خواهد ديد و از سرچشمه محبت خود را سيراب نخواهد يافت . 
3_ غلبه ياس در خانواده : گاهي كانون خانوادگي سرد است از آن بابت كه محيط اميدي براي طفل وجود ندارد، خردسال است و نياز دارد از خوراكي و آجيلي بهره گيرد، ولي از آن خبري نيست ، از مدرسه به خانه مي‌آيد ، باز هم با سفره خالي و بي رونقي روبروست ، مادرش ظهر در خانه نيست ، پدرش نيست ، بيايد در حال درگيري و اعمال خشونت است ، بدگماني و ناراحتي بر همه غالب است ، و بالاخره طفل خانه را محيط اميد خود نمي‌يابد وآنچنان جاذبه اي در آن نيست كه به سوي آن كشيده شود .
4_ زندگي در كنار ديگران : گاهي محيط خانه سرد است از آن بابت كه كودك در دست و در كنار مادر خود نيست . او را بدست دايه سپرده اند ، برادر يا خواهر ارشد سرپرستي او را به عهده دارد ، او را به نزد ديگران سپرده اند و خود به سفر رفته اند ، كودك در كنار ناپدري يا نامادري است ، با توجه به اينكه پدر يا مادر اصلي او زنده است و گاهگاهي هم به ملاقات او مي‌آيد ، والدين از هم جدا شده اند و متاركه كرده اند و كودك در كنار ديگران است . 
5_ زندگي محدود و غريبانه : گاهي محيط خانواده سرد است از آن بابت كه كودك در خانه تنهاست . از مدرسه برگشته و بايد ساعتها در خانه تنها بماند تا پدر يا مادرش برگرد . يا در خانه همبازي ندارد .اطرافيان و همسايگان او هم از كساني نيستند كه با اين كودك و خانواده اش معاشرت داشته باشند . ممكن است خانواده در منطقه اي متروك و ترس و وحشت بر آن غالب باشد و طفل آن محل را براي خود نا امن احساس مي‌كند . خانواده او خانواده اي بسته است با ديگران معاشرت ندارند ، وسايل سرگرمي از نوع اسباب بازي و راديو و تلويزيون هم در آن نيست و ... 
6_ موارد ديگر : و بالاخره موارد ديگري هم وجود دارند كه بر اساس آن مي‌توان خانه را محيطي سرد بحساب آورد و براي طفل نگران كننده است مثل خانواده اي كه در آن زندگي والدين در گرو اختلافات است ، كانون در زمستان سرد در تابستان گرم  ، و براي كودك ناراحت كننده است ، از كار روزانه خسته است و بايد در مزرعه يا مغازه براي خانواده كار كند و بعد هم در خانواده براي او سرگرمي و نشاطي نيست ، در خانه شاهد آه وناله و بيماري پدر يا مادر است ، در خانه از زمزمه محبت خبري نيست ، بي احتياطي و بي قيدي والدين زندگي كودك را دستخوش عوارض مي‌سازد ، در خانه بدگماني و سوء ظن وجوددارد ، نيروي مقاومت والدين در برابر وسوسه ها اندك است ، كودك خردسال خانواده است و همه به او زور مي‌گويند ، و ... 
احساس كودك از چنين محيط 
محيط سرد براي كودك محيطي بر روي است ، در آن احساس امنيت شادابي ندارد ، احساس مي‌كند چنان محيطي براي او لذتبخش نيست ، از فروغ عاطفه در آنجا براي او خبري نيست ،احساس مي‌كند در چنان محيطي بدبخت است و از آن رنج مي‌برد . 
كودك در محيط سرد خانواده احساس مي‌كند غريب است و اين غربت را ناشي از پدر ومادر مي‌داند كه به علت فقر ، نابساماني ، خستگي او را از چنان فيضي دور داشته اند . گاهي اينان مي‌دانند پدر دارند ولي احساس شان اين است كه يتيم اند زيرا پدر ومادر به آنها نمي‌رسند و آنها را گرم نمي‌گيرند.
و بالاخره گاهي احساس شان اين است كه موجوداتي زائدند ، وجود آنها مايه بدبختي و رنج ديگران است . حتي ديده شد كودكاني زودرنج و حساس آرزو كرده اند كه اي كاش زنده نبودند چنين سردي و بي مهري را احساس نمي‌كردند . ديده شد كه بدبيني ، بدگماني آنها را از زندگي بيزار كرده و از شناخت و حل مسائل ساده و كوچك وامانده اند و نتوانسته اند از آنچه كه در خانه مي‌گذرد لذت ببرند .
خطر محيط سرد 
محيط سرد خانوادگي محيطي عارضه آفرين است و كودكان را براي دستيابي به گرمي و آسايش بيشتر به سوي مراكزي مي‌كشاند كه معلوم نيست همه گاه به صلاح شان باشد . نيروي مقاومت شان در برابر وسوسه ها اندك مي‌شود و در تماس با بزهكاران و منحرفان آمادگي دارند كه جذب شوند . 
طفلي كه در محيط سرد بدنيا آيد و رشد كند دچار افسردگي و اضطراب است ، بخود فروررفته و نگران است خانه براي آنها سردخانه اي است ، طبعا به سوي مراكزي كشانده مي‌شوند كه در آنجا مهر و محبتي باشد واين خود رمز بسياري از فسادها و آلودگي هاست . 
پاره تحقيقات درباره كودكاني اين چنين نشان دادها ست كه اينان :
68	- دچار تنهائي شديدند ، در مسير رشد سيري قهقرائي دارند، منزوي و گوشه گير بار مي‌آيند ، دائما در اضطراب و تشويش بسر مي‌برند ، از لحاظ عاطفي احساس محروميت دارند ،خود را افرادي مطرودو تنبيه شده بحساب مي‌آورند ، از شخصيت متعادل برخوردار نيستند ، يا در  وحدت بين ابعاد شخصيت شان خلل است يا دچار نا بساماني و انفكاك شخصيت اند . 
محيط سردچون موريانه اي بناي زندگي شان را مي خورد، بناي سعادت شان را فرو مي ريزد ، شوق خوشبختي و اميد را در آنان زائل مي‌سازد ، در رشد اخلاقي و اجتماعي شان خللي است ، درجه آمادگي براي انحراف در آنان بالا مي‌برد، رشد عقلي وعاطفي شان وحتي سلامت جسماني آنان در خطر است . 
والدين سرد و بي تفاوت عدم حساسيت خود را ازراه محيط تربيت و تقليد به كودكان مي‌دهند و كودك آنچه را كه از پدران ومادران در اين زمينه مي‌بيند به ديگران سرايت مي‌دهد . هم چنين محيط سرد و نامساعد خانواده جاي نامساعد است براي شكوفا شدن ناسازگاري ها ، نابهنجاري ها ، كه به سادگي از بين رفتني نيستند ، و در كل چنين خانواده اي نابسامان است و سبب بروز بسياري از آشفتگي هاي عقلي وعاطفي . 
وظيفه مادران 
در ايجاد محيط گرم براي زندگي كودك و جاذب كردن كانون زن و شوهر هر دو وظيفه مندند ولي وظيفه و نقش مادر و هم رسالت او در اين امر سنگين تر است . 
اين يك گناه است كه مادري بعلت عدم علاقمندي به محيط زندگي تن به شغل و كاري دهد و اشتغال را به عوان يك تفنن براي خودپذيرا گردد و چه گناهي بزرگتر براي مادري است كه بخش مهم اوقات خود را صرف مسافرت و ديد و بازديدها ، شب نشيني ، و خداي نخواسته پارتي ها و آلودگي ها كند و امر سعادت فرزندان را مهمل گذارد . 
حتي در مواردي كه به خاطر ضرورتي مادران تنه به كار و شغل مي‌دهند بايد به اين نكته توجه كنند كه اشتغال آنان نبايد مانع از رسيدگي به بعد خانواده و فرزندان باشد و مي‌دانيم كه درچنين صورتي وظيفه بس سنگين و مشكل مي‌شود زيرا  زحمت  چنين مادراني دو برابر و طبعا اجرا آنان چند برابر است . 
اگر بنا شود جامعه اي بهشت وار پديد آيد قطعا چنان بهشتي تحت قدم مادران است . مادر است كه مي‌تواند در عين فقر و ناداري و گرفتاري موجبات دلگرمي كودك را به خانه فراهم كرده و كانون خانوادگي را كانون انس و الفت نمايد . او با آراستن خانه ، زيبا نگهداشتن آن وحتي با تزيين ساده و فقيرانه ، يا بازي با كودك موجبات دلبستگي وراحت او را فراهم آورد و او را نسبت به زندگي شد راغب گرداند .
فصل 40 – ازدواج مجدد والدين 
مساله ازدواج مجدد 
طلاقي است كه به هر علت پديد آمده و يا مرگي است كه گريبان همسرتان را گرفته و اينكه او در سراي ديگر است . اين مسائل بيش يا كم ، دير يا نزديك براي افراد پديد مي‌آيد . اگر طلاقي است بالاخره با تصميم و اراده اي واقع شده و شما ممكن است آن را آزادانه قبول كرده و يا مجبور به پذيرش آن شده باشيد . اگر مرگي است شما را در انتخاب آن چاره اي نبود . فرد عاقل در آنجا كه راه و روش چاره جوئي باز است به چاره جوئي مي پردازد و در آنجا كه راه بازگشت بسته است سعي دارد از كانال ديگري حركت كند و هدف خود را تعقيب نمايد . 
اينك شمائيد و فرزندان تان و يا تنهائيد و بيكس . اين هر دو ايجاب مي‌كند كه خود را از وضعي كه در آنيد رهائي بخشيد و براي آينده خود و فرزند بينديشيد . آري ، اگر مساله در اين حد باشد كه آدمي مطمئن است پس از بروز اين حادثه غير منتظره فردا خواهد مرد . در چنان صورت به دردسرش نمي‌ارزد كه آدمي به دنبال همسر و تشكيل خانواده جديد بپردازد . ولي مساله براي همه افراد از اين قبيل نيست . ما اغلب مي‌خواهيم زنده بمانيم ، آنهم نه تنها براي يكسال و دو سال ، بلكه براي چندين سال ، عقل بما اجازه نمي‌دهد كه در اين مدت تنها بمانيم . 
از سوي ديگر اگر صاحب فرزند باشيم آنهم براي ما مساله اي است . سرو سامان دادن زندگي كودك امري نيست كه ما بتنهائي از عهده آن برآئيم ، حتما نياز به مصاحب و ياوري داريم و مخصوصا فرزندان ما براي دستيابي به تعادل حيات به چنان وضعي نياز دارند . و اين هر دو مساله ايجاب مي‌كند كه ما تن به ازدواج مجدد دهيم .
ضرورت آن براي پدر 
پس از جدائي يا مرگ همسر تشكيل خانواده و ازدواج مجدد براي مرد ضروری و براي پدراني كه صاحب فرزند يا فرزنداني هستند ضروری تر است  مردان باصطلاح عاماينه افراد بيرونند ، بايد اوقات را در خارج خانه بگذرانند و براي كسب نان و گرداند چرخ حيات سياسي ، اقتصادي ، فرهنگي يا اجتماعي جامعه گام بردارند . در بازگشت به خانه نياز دارند به فردي نياز دارند كه در نقش مادري اداي وظيفه كند و كودك تصور روشني از علاقمندي و محبت او را درذهن داشته و بپروراند . بدون وجود همسر چگونه مي‌توان به امور كودكان رسيد و زندگي آنها را سرو سامان داد و چگونه مي‌توان براي هميشه كودك را بدست اين و آن سپرد . 
در اين ازدواج براي اينكه خانواده نابسامان نباشد ضروري است در صورت طلاق مجددا با همسر خود آشتي كنيد و از جرم و لغزش يكديگر درگذريد مگر شما دوست نداريد كه خداوند از گناه تان در گذرد ؟ اين امر فرزند شمارا خوشحال و كانون تان را در اسرع وقت گرم خواهد كرد . 
اگر مساله مرگ همسر مطرح است بهتر است با كسي از بستگان و آشنايان ازدواج كنيد كه كودك شما با او مانوس و يا لااقل آشناست و اين توصيه بدان خاطر است كه شما كمي فرصت كنيد و به فرزندان خود هم بينديشيد و براي آنها هم موجب سعادتي را فراهم كنيد . فرزندان شما نياز به محبت و مراقبت دارند و طبعا كسي بايد سرپرستي آنان را بر عهده گيرد كه بتواند از عهده اين وظيفه برآيد  .
لزوم‌آن براي مادر 
اگر مساله طلاقي يا مرگي مطرح باشد زن هم نمي تواند و نبايد تنها بماند و يا فقط با فرزند خود زندگي كند .لازم است كه او هم براي زندگي حال و آينده اش فكر كند . اين خطاست كه اگر زمينه اي براي ازدواج فراهم شد ، زن از آن بگريزد و بحساب اينكه در ازدواج پيشين خيري نديده است اين يك را هم طرد كند .  
ازدواج زن هم براي آسايش رواني و تامين شرايط زندگي و محيط سالم و امنيت رواني او ضروري است و هم براي فرزندي كه در كنار اوست و نيازمند به عامل انضباط و مظهر عدل و قانون است . زن البته در اين راه بايد گام بردارد ولي نبايد عجلنه كند كه شتابكاري در اين راه گاهي ممكن است پشيماني ببار آورد . تعيين مدت عده براي زن پس از طلاق از نظر اسلام فرصت خوبي است براي بازسازي رواني و عاطفي ، انديشيدن ، فروريختن هيجانات واضطرابات ، و امكان اين امر كه در اين مدت نيكو بينديشد و براي آينده مجهز باشد . 
باز هم توصيه اين است كه زن غرور و خودپسندي خود را براي ساعتي ناديده بگيرد و براي حفظ سلامت و مصلحت فرزند و هم سعادت خود پيشنهاد ازدواج به همسر قبلي خود دهد . چه اشكالي دارد كه زن براي حفظ سعادت فرزندو اصلا براي رضاي خدا خود را كوچك كند و شخصيت خودرا ناديده بگيرد ؟ آيا گمان مي كنيد اين امر مايه شكست است ؟ ما قطع داريم چنين چيزي نيست و آنها كه شما را از اين امر منع مي‌كنند دوست شما و فرزندتان نيستند . شما با تن دادن به ازدواج مجدد با همسر قبلي خود بناي ويران خانواده را بازسازي كرده و ريشه نابساماني را خشك كرده ايد و اين انسانيت است ، اخلاق است ، و مخصوصا براي شما يك فضيلت است . 
شرط پذيرش كودك 
چنانچه اين گونه ازدواج وتجديد پيمان با همسر قبلي براي شما و فرزندتان مصلحت نبود و خواستيد با فردي جديد قرارداد ازدواج را امضائ كنيد به چند نكته مهم بايد توجه داشته باشيد:
1_ از عشقهاي سطحي ، شتابزده ، و نينديشيده جدا بپرهيزيد كه ممكن است فرجام ناگوار ديگري را نصيب تان سازد . بناي زندگي جديد بايد حساب شده تر و با در نظر داشتن جوانب و ابعاد آن باشد . 
2_ در امر ازدواج يك طرف قضيه شما هستيد ولي طرف ديگر قضيه فرزند شماست  . او را از ياد نبريد .
3_ شرط پذيرش كودك بايد در قرارداد شما بصورت رسمي مطرح گردد زيرا كه كودك پاره وجود و پيكر شماست وشما درباره اومسؤوليد . 
4_ به همسرتان بينديشيد كه آيا او مي تواند در نقش پدري يا مادري نيكو انجام وظيفه كند يا نه ؟ آيا تنها به شما مي‌انديشيد يا در رابطه با فرزندتان هم احساس مسؤوليتي دارد ؟
5_ با همه قراردادها و صلاحديدها باز هم ضروري است كودك تان را تدريجا با فرد تازه وارد آشنا كنيد تا زمينه براي انس و علاقه آنها با يكديگر فراهم شود . 
6_ اين نكته را فراموش نكنيد هيچكس براي فرزند ديگران پدر يا مادر نمي‌شود و هيچكس نمي‌تواند درچنان پستي انجام وظيفه كند جز معصوم ) ع(. مخصوصا كه كودك با همه محبتي كه از همسر شما مي‌بيند باز هم ناراضي است و چشم اميد او به تنها آشناي زندگي و ياروفادارش باز است كه شما هستيد .
احساس كودك در برابر همسر جديد :
در نظر كودك فرق است بين دو مردي كه يكي ازآغاز زندگي با او آشنا بوده و او زماني چشم گشوده است كه او در كنار خود ديده است با آنكس كه جديدا وارد زندگي كودك شده و در نظر او مانوس است . همسر شما اگر ملك يا فرشته اي هم باشد براي كودك شده و در نظر او مانوس است . همسر شما اگر ملك يا فرشته اي هم باشد براي كودك ناآشنا و نامانوس است . طفل نمي‌تواند به اين زودي و هم به اين سادگي با او انس گيرد و رابطه الفت و آشنائي با او برقرار سازد براي انس بيش از مدت انس او با پدر يا مادر خود زمان نياز دارد. برخورد او با همسر جديد شما ضربه اي ناگهاني و شديد براي كودك است كه تحمل او برايش ناگوار و هم براي او بسيار سخت است كه او را بعنوان پدر يا مادر جديد براي خود بپذيرد . اصولا صرف عنوان ناپدري يا نامادري كافي است كه كودك را به ستوه آورده و زمينه را براي تحقير و شكنجه رواني او از هر حيث فراهم سازد . 
گاهي براي كودك اين تصور حاصل مي‌شود كه وجود اين فرد جديد در خانه هم چون وجود  يك خائن و جاني است ، زيرا جاي پدر يا مادر او را غصب كرده ويا پدر ومادر او را به تصرف خود در آورده است بهمين نظر نمي‌تواند نسبت به او ديدي روشن و مثبت داشته باشد . فاجعه نابهنگامي است كه بجاي مهر از او خشم و خصومت و بجاي نوازش از او خشونت ببيند در آنصورت احساس او از زندگي احساس فردي مايوس است آنچنان كه حتي آرزوي مرگ مي‌كند . 
منع ها و حسادتهاي كودكان :
ازدواج مجدد شما با همه آساني بسيار دشوار است و با همه تسهيلاتي كه در زندگي تان براي آن قائليد از نظر كودك دشواري هائي پديد مي‌آيد كه گاهي تحمل آن براي شما ممكن است بسيار سخت و ناگوار باشد . براي فرزندان دو مانع بزرگ وجود دارد كه نمي‌گذارند پدر يا مادرشان ازدواج مجدد داشته باشند :
حسادت و وفاداري نسبت به والدين كه اين هر دو در ارتباط با يكديگرند .
كودك در برابر همسر جديد شما ممكن است حسادتي توام با نفرت داشته باشد و حاضر نشود او را بپذيرد . اين حسادت بدان خاطر است كه ترس دارد محبت شما تحت قبضه او قرار گيرد  از سوي ديگر او نسبت به پدر يا مادرش وفادار است هم نمي‌تواند جاي او را در خانه خالي ببيند و هم دوست ندارد فردي ديگر در خانه بجاي او بنشيند . 
البته افسانه هاي مربوط به شرارت ناپدري و نامادري ممكن است به اين حسادت و نفرت دامن بزند و شدت آن بيفزايد و يا امنيت رواني او را آنچنان به خطر اندازد كه حاضر به قبول و پذيرش فردي چنين نشود . البته اگر فرد جديد نتواند در نقش مورد انتظار كودك اداي وظيفه نمايد بر باردشمني ها و حسادت ها افزوده خواهد شد . 
شما مي‌توانيد بامذاكره با كودك ، با اخلاق و رفتار خود ، با جهت دادن و هدايت همسر كه با كودك به فلان صورت رفتار كند ، اين احساس را به محبت و علاقه تبديل كند و كودك را تدريجا عادت دهيد كه وضع و شرايط جديد را نپذيرد و البته اين كار شدني است . به او اطمينان دهيد كه احساس او بيمورد است و همسر جديد شما او را دوست دارد . 
درگيري ها در زندگي جديد 
گفتيم كه ازدواج شما ضربه اي رواني براي كودك است و براي او تحمل و پذيرش آن بسيار دشوار است . اثر اين ضربه رواني بحدي است كه در مواردي ممكن است كودك را از زندگي سير كند و يا در مواردي او را به گريز از كانون خانوادگي و جستجوي پناهگاه جديد وادارد و اين مساله اي است كه لااقل در سنين نوجواني و بلوغ بسياري از آنها مي‌بينيم . 
ذهن كودك مدتها سرگرم و بررسي و تحليل قضيه است ، مي‌خواهد از عوارض و عواقب آن سردرآورد ، ابعاد نابساماني حيات خود را بكاود و ببيند چگونه مي‌تواند راهي براي نجات خودتهيه ديده و يا بگونه اي خود را سكونت و آرامش بخشد . اين امر خود براي مدتهاي دراز جهت اشتغال ذهني او كافي است . 
كودك مدتها در اين فكر است كه چه عاملي سبب گرفتاري و بدبختي او شده است ؟ چرا والدين او از هم جدا شده اند ؟ چرا پدر يا مادر او از دنيا رفته ؟ اگر چه كاري را انجام مي دادند او از اين عوارض در امان مي‌ماند ؟ چه كسي در اين ، سهل انگاري ومسامحه تقصير داشته ؟ اينكه چه بايدكرد ؟ فرداي او چگونه خواهد بود ؟ و ...
حال اگر در آن گير و دار و در اين احساس بدبختي و رنج ، مشكل ديگري هم براي او پديد آيد جدا خود را خواهد باخت . يكي از جلوه هاي اين مشكل ، درگيري و اختلاف پدر يا مادر با همسر جديد است . اگر او شاهد طلاق والدين و درگيري و نزاع آنان بوده اينامر يادآور آن خاطره و براي كودك دردناك است و اگر مساله مرگ و فوني مطرح بوده باز هم خاطر ناشي از نابساماني آن براي او دردناك و يادآور درد بي مادري يا بي پدري است .
اين درگيري براي كودك احساس درد و رنج و نابساماني را پديد آورده و وضع آشفته رواني او را بيش از پيش مشوش خواهد ساخت بار تحمل ناپدري يا نامادري از يكسو ،نابساماني فكري او از سوي ديگر ، درگيري جديد در خانواده از جهت سوم وضع رواني كودك را كاملا مختلف و روزگار مختلف و روزگار كودك را سياه مي‌كند . و پدر يا مادر به اين نكته ظريف بايد هشيار باشند . 
انحراف و بزهكاري :
ازدواج جديد براي كودكان مخصوصا تا سنين 6 سالگي قابل قبول و قابل تحمل است . تجربه نشان داده است به هر ميزان كه بر سن كودك افزوده مي‌شود امر تحمل آن بسيار دشوار و در سنين نوجواني و بلوغ در حد قريب به محال مي‌شود در اين مساله بعد حساسيت فرزندان به سوي مادر بيشتر متوجه است تا به سوي پدران . بچه ها از ازدواج مادران بيشتر ناراحت مي‌شوند تا ازدواج پدران . 
پاره اي از تجارب روزمر ه نشان داده اند كه ازدواج مادران در سنين نوجواني فرزندشان با منع ها و مانع سازي ها همراه بوده است . و آنان در نقش رقيبي در برابر همسر جديد ايستاده و ازدواج او را با مادر خود دور از شان خانواده خويش دانسته اند . حتي برخي از اينان كوشيدند كه درگيري و نزاع پديدآورنده و از اين طريق خشم خود را اعلام دارند. 
هم چنين ديده شد آنها كه در جلوگيري والدين در امر ازدواج موفق شده اند نتوانسته اند وضع جديد را تحمل كرده وناگزير سر از ولگردي و فرار در آورده اند يا خانه خود را ترك كرده و به خانه خويشاوندان پناه برده اند . ما در اين زمينه به مواردي بسيار از انحرافات ولغزشها در رديف سرقت ، جنايت، اعتياد ، خرابكاري نوجوانان برخورده ايم كه ريشه آن همين امر بو.ده است . و يا در محيط زندگي به ولگردي پرداخته اند كه حاصل آن نيز تبهكاري و انحراف بوده است . 
به همين نظر اگر قصد ازدواج و تشكيل خانواده اي براي پدر يا مادر مطرح باشد بهتر است كه آن را در سنين خردسالي كودك با حفظ شرايط مذكور محقق نمايند و بدانند هر چه بر سن فرزندان افزوده شود دشواري ها در اين رابطه بيشتر خواهد بود . البته زمينه سازي فكري پدر يا مادر براي كودك درامر ازدواج خود مي‌تواند تخفيف دهنده عامل جرم و انحراف باشد بويژه كه به كودك بقبولانند . اين امر در رابطه با حفظ مصلحت ومنافع آنهاست . 
 – كودك ووالدين آلوده 
اهميت خانواده 
در طول فصول اين كتاب خانواده را از مهمترين نهاد و از نيرومندترين ارگان اجتماعي معرفي كرديم . هر چه درباره اهميت آن بحث شود مي‌ارزد زيرا پايه هاي خوشبختي وبدبختي انسان در آنجا گذارده مي‌شود ، انسانيت و اخلاق آدمي در محيط خانواده شكل مي‌گيرد ، عواطف نيك وبد در آنجا پي ريزي مي شود . 
ارزش خانواده بهنگامي روشن تر مي‌شود كه ما با مردي بي خانواده و قومي كه حيات سر راهي و ولگردي دارند آشنا شويم در آنصورت خواهيم ديد چه ارزش وقوامي خانواده به انسان مي‌دهدو كانون خانوادگي چه جايگاه ارزنده و سكون بخشي براي آدمي است . 
وقتي سخن از خانواده به ميان مي‌آيد بحث از محيطي است كه در آن و كانون مهر و انضباط ، دو انسان با دو مسؤوليت و شيوه رفتار وخلق وخوي جداگانه آغوش گشوده و فرزند را در كنار خود گرفته اند . سخن از دامنهاي پاكي است كه نسلي را در خود مي‌پروراند وآنها را براي حيات شرافتمندانه آماده مي‌سازد . طبيعي است كه اگر اين دو عنصر ، يعني پدر ومادر در مسير صواب باشند خانواده براي طفل سعادت آفرين است و اگر اين دو آلوده باشند كودك جز نگونبختي و سيه روزي بدست نخواهد آورد . 
والدين گنهكار
پدر و مادر دو عنصر ارزنده اي هستند كه وظيفه اساسي شان سالم سازي محيط حيات كودك وزمينه سازي رشد آنهاست . حال اگراينان خلاف وظيفه اي را كه برعهده دارند عمل و با روش زندگي و موضع گيري خودسبب ركود و سقوط كودكان شوند و به رشد اوصدمه بزنند طبعا آنان گنهكار وخانواده اي اين چنين خانواده اي نابسامان است . 
ما پدران ومادراني رامي‌شناسيم كه خانه را محل فساد و‌آلودگي و كانوني براي بدآموزي كودكان كرده اندو امنيت رواني و فطرت سالم كودك را دچار مخاطره كرده اند ،اخلاق و انسانيت را در خود و فرزندان خود كشته اند و فرزندان را قربانيان جنايت خود ساخته اند  . 
اينگونه پدران ومادران ، گاهي براي لذت طلبي ، زماني براي آسايش خواهي و در مواردي براي هوسمندي و بي بندوباري خود حيات  حال و آينده فرد زندان را ناديده گرفته و حتي موجبات سقوط او را فراهم مي‌آورند . تصور آنها در تن دادن به آلودگي اين است كه مي خواهند آزاد باشند وآزادي را نبودن مانع و طرد قيود تصور كرده اند ،در حاليكه آزادي عبارت از حق انجام هر امري است كه قانون آن را روا داشته است و ضوابط مكتب آن راتائيد مي‌كند . 
والدين بي بند و بار ، آلوده منحرف و لغزشكار ، خوشگذران و عياش هم از نظر مذهب گنهكارند كه خلاف ضوابط شرع به پيش مي‌روند و هم از نظر اخلاق و وجدان كه مهماني را به خانه خود آورده واز او بد پذيرائي كرده اند . كودك مهماني مظلوم است ، پدري و مادري دست به دست هم آورده و او را به اين سراي آورده اند واينكه با او از سر بي مهري در آمده و بر او ستم مي‌رانند . سرنوشت او را به بازي گرفته و بدام سقوطش مي‌اندازند .
سرگرمي هاي زيانبخش خانواده 
خانواده آلوده خانواده اي است كه بر خلاف ضوابط شرع و جامعه مورد قبولش حركت كند و در مسيري افتد كه انحراف ناميده مي‌شود و لغزش است . بسياري از لغزشهائي كه در خانواده صورت مي‌گيرد جنبه سرگرمي و تفريح دارد و اگر والدين لحظه اي تعمق كنند كه اين سرگرمي ها موجب پديد آمدن چه فجايع و ضايعاتي براي خودشان وهم براي فرزندان است شايد دست از آن بكشند و روش درست تري را درپيش گيرند . 
بخشي از سرگرميهاي آلوده اي كه زيانبخش ترند و سبب ويراني و از هم پاشيدگي و زوال تربيت فرزندان مي‌شود بقرار زيرند :
1_ قمار در خانواده : قمار يغماگري دسترنج ديگران در قالب بازي و ضوابط و قراردادهاي مربوط به آن است ، بفرموده علامه طباطبائي در تفسير الميزان ( ذيل آيه 90 از سوره مائده) قمار دست كمي از شراب ندارد، زيرا ما حاصل سعي و كوشش آدمي را در راه كسب مال آنهم در طول مدت چندين سال و هم آبروي او را در كمترين مدت از بين مي‌برد وعرض آدمي را به مخاطره مي‌اندازد . 
آن را آفت خانواده و آفت اجتماع دانسته اند ، حيات فردي و اجتماعي را مخاطره مي اندازد ،در بين افراد كينه و دشمني پديد مي‌آورد ، هيجان ناشي از برد و باخت جان و قلب و روان آدمي را در معرض مخاطره قرار مي‌دهد و حتي گاهي سبب سكته مي‌شود . 
معمولا قمار با مصرف الكل و فحشاء همراه است كه آن خود خطري ديگر است . تن به الكل مي‌دهند تا درد و رنج پديد آمده را فراموش كنند تن به فحشا و آلودگي مي‌دهند تا لحظه اي بصورتي خود را آرامش و سكون بخشند و اين دو بنوبه خود پديد آورنده فجايعي بسيار و دشواري هائي ناگوار است . 
والدين آلوده به قمار حال و حوصله كافي ندارند ، نمي‌توانند با يكديگر گرم و صميمي باشند و نمي‌توانند براي فرزندان خود برنامه تربيت بريزند و كلا هيجان ناشي از قمار نمي گذارند كه آنان حال و وضعي متعادل داشته باشند ودر كل سرگرمي با قمار علاوه بر آنكه سرگرمي آلوده كننده اي است سرگرمي خائنانه اي هم به حساب مي‌آيد زيرا كه در آن بحق تربيت كودك خيانت مي‌شود . 
2_ الكليسم و اعتياد : گاهي سرگرمي هاي خانواده در حد مصرف الكل ، تن دادن به افيون و ترياك و مصرف مواد مخدر است . ما در همين كتاب گفته ايم كه اعتياد موجب چه صدمه ها و سقوط هائي است و در اينجا مي‌افزائيم كه تن دادن به چنين امورزي زمينه را براي فساد و نابساماني و تبديل محيط خانواده به كانوني سرد وگاهي هم جنگل فراهم مي‌آورد . 
بيشتر جنايات عمدي ، وحشيگري ها و فسادها و فحشاء ها بر اثر اعتياد و الكل پديد مي‌آيد . ضمن اينكه اين امر نسل را فاسد ، امنيت خانواده و فرزندان را مختل ، پيوندها را متلاشي وزمينه را براي ارتكاب جرم وسقوط فراهم مي‌سازد .
مبتلايان به الكل و اعتياد قواعد اجتماعي را زير پا مي‌گذارند ، نسبت به نسل و سرنوشت فرزندان بي تفاوت مي شوند از تهيه مايحتاج زندگي وامي مانند ،اهل لهو و فجور مي شوند و سرانجام هستي خود را باخته و از دست مي‌دهند . فرجام چنين اموري تنهايي ، ولگردي ، جنايت  ، آدم كشي وگاهي هم خودكشي است ، در چنين صورتي چه اميدي به فرزندان و صلاح وتربيت آنان تواند بود.
3_ آلودگي و فساد : خوشگذراني و عياشي ، تن دادن به آلودگي هاي جنسي ، هوسمندي ها و ذواقيت خود از امور متلاشي كننده خانواده و ويران كننده آن است . براي ارضاي ذوق و هوس تن به آلودگي جنسي از نظراسلامي حرام و مخصوصا داراي عوارضي خطر آفرين است .  آنكس كه بهاي خانواده را با ارتكاب چنين رفتاري تا به اين حد تنزل مي‌دهد چگونه مي‌تواند انسان و در مسير صواب باشد . آنكس كه غايت لذت را در معاشرت با زن يا مردي بيگانه و درروابط نامشروع مي‌يابد چگونه خواهد توانست لذت حيات خانواده و تربيت نسل را احساس كند ؟
اثرات آلودگي بر كودكان 
بهنگامي كه والدين سرگرم فسق و فجور باشند و به اصطلاح به سرگرمي ها و تفريحاتي بپردازند كه مورد تائيد عقل وشرع نيست طبعا تكليف فرزندان معلوم است . از هم اكنون مي‌توان گفت كه طفل آگاه نسبت به اين مسائل و بيدار نسبت به وقايع و جريانات در آينده اي دور يا نزديك چه خواهد شد . 
ما از هم اكنون مي‌گوئيم وجود اعتيادات وسرگرمي هاي آلوده در محيط خانواده از عوامل ويران كننده و متلاشي كننده بناي خانواده و تربيت است عوارضي را متوجه كودك خواهد كرد كه برخي از آنها بدينقرارند . 
1_ بدآموزي و انحراف : كودكي كه شاهد آلودگي ها و انحرافات والدين خويش است از آنها درس خطر آفرين و ويران كننده . والدين با عمل انحرافي خود الگوي بد براي كودك خود مي‌شوند . حتي اگر كودك در سني باشد كه از اين مسائل سر در نياورد ، لااقل تماشاي آن براي او خطرناك است . زيرا از صحنه ها عكسبرداري مي‌كند . و اين عكس ها بعدا براي ا و دردسر مي‌آفرينند . 
خانه اي كه در آن آمد و شد براي افراد ناباب و معاشرات آلوده باشد خانه خوبي نيست ، زمينه ساز انحرافات فكري و اخلاقي براي كودكاني است كه در آنجا زندگي مي‌كنند . كيفيت عمل انحرافي و والدين و تمايلات آلوده آنان خود مي‌تواند نقش انحرافي موثر درباره فرزندان ايفا كند . تحقيقي در كشور انگليس نشان داده است كه اثر انحراف پدر ومادر تا پنج نسل در فرزندان ايفا كد . تحقيقي در كشور انگليس نشان داده است كه اثر انحراف پدر ومادر تا پنج نسل در فرزندان مشاهده شده و بيش از 45% زناني كه مادراني آلوده داشته اند تن به آلودگي مي‌دادند و بيش از 60 درصد مردان آنها امر انحراف و تبهكاري را از طريق محيطي به نسل سرايت داده اند . 
2_ شركت در فساد : گاهي آتش آلودگي دامن كودكان راهم فرا مي‌گيرد و آنها را مي‌سوزاند ما كودكاني را مي شناسيم كه بعلت ابتلاي والدين به اعتياد معتاد شده اند ، حتي الكل نوشيده و بدمستي كرده اند و حتي تن به فحشاء داده و خودفروشي نموده اند و يا اداي آن لغزشي را در آورده اند . 
فساد و آلودگي والدين هر چند مخفي باشد باز ازديد كودكان مخفي نيست و از نظر آنها پنهان نمي‌ماند . روحيه و حالات و رفتار والدين بگونه اي است كه بالاخره كودكان از آن سر در مي‌آورند . و چه بسيارند كودكاني كه ريشه ومنشاء جرم و انحراف خود را از والدين خويش گرفته و راه آنها را ادامه داده اند . 
در مجلس رقص و شراب و قمار اگر كودك حضور داشته باشد شريك قافله است ،اگر او را به اين مجلس راه ندهند مي‌كوشند از راز آن سردر آورد و حتي مساله را كمي بزرگتر و پردامنه تر از آنچه كه هست بيابد و ببيند واين امر ناخودآگاه سوق دهنده كودك به عمل و يا اداي عمل را در آوردن است . 
3_ احساس شرمساري : كودكاني كه در محيط مدرسه ، يا در اجتماعات به قبح چنين اعمالي پي برده اند و يا قبلا از پدر و مادر خويش در اين رابطه چيزي شنيده وازعمل آلودگي تلقي ناروائي دارند در نزد خود از وجود چنين پدر ومادري احساس شرمساري دارند و خجالت مي‌كشند كه آن را نزد كسي بازگو كنند . 
اين احساس بدان خاطر است كه هنوز وجدان آنها سالم است و فطرت شان نسبه دست نخورده است . تنزل سطح اخلاقي و انحطاط بميزاني نيست كه او را در خودغرق كرده باشد و اين احساس خوبي است كه بايد پرورش يابد و قتي كودكي از عمل والدينش احساس شرم كند آيا چنان پدر و مادري ديگر براي او ارزش و اعتباري دارند ؟ آيا والدين باز هم مي‌توانند اقتدار و سنديت خود را در نزد چنين كودكي حفظ كنند و آيا مي‌توانند باز هم به كودك پند دهند كه شريف و اصيل باشد و پاكدامن بماند . 
4_ سوء تربيت : و بالاخره فرزندي كه شاهد چنين نابساماني هاست و آلودگي هاي والدين را لمس و احساس مي‌كند تدريجا بدان ها خو مي‌گيرد و ناخودآگاه وضع خود را با آنان تطابق مي دهد و اين همان فاجعه اي است كه تربيت ازآن با تاسفي شديد ياد مي شود . 
از سوي ديگر آلودگي والدين ، اعتياد ووابستگي آنها به مواد و الكل و افيون ، دلدادگي هاي آنها به عشق هاي بي بار و رونق ، هيجان آنها در اصرار بر غالبيت باعث مي‌شود آن گرمي و چسبندگي لازم در محيط خانواده از بين برود همزيستي مسالمت آميز در خانواده جاي پائي نداشته باشد ،انضباط و قاعده كه لازمه اداره حيات خانوادگي است به خطر افتد ، فرزندان در محيطي سرد و بي فروغ باشند و فاسد و آلوده بارآيند . 
در اثر بي بند و باري والدين و سوء تربيت چه آلودگي ها ، چه هتك حيثيت ها ، چه بياري ها و اختلالات ، چه فرزندان نابسامان چه خانواده هاي متلاشي ، چه بي شرافتي ها ، چه اهانت ها و تحقيرها ، چه جرائم و مفاسد ، چه ضرب و شتم ها ، چه آدمكشي ها و خودكشي ها پديد مي‌آيند ؟ واينها همه ناشي از آلودگي والدين وسوء تربيت است . 
تشديد عوارض 
عوارض ناشي از آلودگي هاي خانواده بسي فراتر از آن است كه به شرح و بررسي آن پرداخته ايم . با اينحال مي‌خواهيم بگوئيم اين عوارض در مواردي شديدتر و ناگوارتر است . از جمله زماني كه دامنه آلودگي دامن مادر را هم فراگيرد و مادر اين موجود ملكوتي و آسماني را هم به سقوط و انحطاط بكشاند . 
از مطالعه در آيات مربوط به مريم ( ع ) مادر عيسي ( ع ) در قرآن معلوم مي شود كه والدين بدكاره فرزندان بدكار پديد مي‌آورندو مريم مادري پاك دامن بود عيسي ( ع) از او پديد آمد . و هم پدر و مادر مريم پاك بودند و او پاك بوجود آمد ، وقتي مادر آلوده دامن ومنحرف باشد اميد و دنياي كودك بر باد رفته است ، روابط عاطفي و محبت آميز بين مادر و فرزند به حداقل رسيده و كودك جدا از اين باب احساس ناامني خواهد كرد .نسبت به پرورش فرزند و رشد كمال ظاهر و باطنش بي اعتنا شده و آينده كودك به خطر خواهد افتاد . 
هم چنين خطر بهنگامي شديدتر است كه عواملي ديگر چون وسايل ارتباط جمعي ، از راديو ، تلويزيون ، سينما ، مطبوعات براين مفاسد دامن بزنند وآن را بگونه اي تشويق نمايند . جامعه و محيط حيات اجتماعي افراد آلوده باشد و اختلالات در منش را پديد آورد . عوامل اغوا كننده در محيط بيرون موجبات رواج بي بند و باري را فراهم آورند و ... 
فرجام چنين كودكان 
ما در هيمن بحث تصويري از دورنماي حيات آينده چنين كودكان را ارائه داده ايم و اينك براي تكميل آن مي‌افزائيم كه تقريبا اين از محالات است كه افراد نادرست و آلوده ، منحرف و تبهكار بتوانند فرزنداني درست و شرافتمند تربيت كنند ويا اصول و ضوابط تربيت را درباره فرزندان اعمال نمايند . سهل انگاري و غفلت والدين بويژه در سالهاي اوليه حيات كودك بر لوحه ذهن او نقش هائي را پديد خواهد آورد كه زدودن آن اگر محال نباشد لااقل بسيار مشكل است ، چنين كودكان كه پرورش يافته آلودگان و يا حداكثر پرورده هاي فكر و راي خويشند افرادي هستند كه در اصطلاح روانشناسان آنها را دشوار مي خوانيم . از نظر اخلاقي ضعيفند ، و از نظر اراده ثبات راي ندارند .احساس بي پروائي مفرط و گاهي شرمساري مفرط وضع روان و عاطفه آنها را در هم ريخته و آشوبهائي در آنها پديد آورده است . مشي درستي را در پيش نمي‌گيرند و راه سالمي را جستجو نمي كنند . 
بعيد است كه اينان شخصيت هاي ارزنده براي جامعه خود شوند مگر كه آنچه انجام مي‌دهند نافذ و حركت ها و رفتارها تحت كنترل و ضابطه باشد . 
بلاي ناداني 
مساله اي كه درباره خانواده ها مطرح است و آنها را در معرض نابساماني قرار مي‌دهد مساله جهل و غفلت والدين در امر تربيت است. ناداني بلائي بزرگ براي خانواده ها وحتي مدنيت و بشريت است . خطر آن از خطر هر بمب و صاعقه وسيل و زلزله وحشتناكتر است . وجود آن در خانواده و در امر ترتيب كودكان سبب گسترش نابساماني ها وآلودگي هاست و اين امر به ميزاني است كه حتي گفته اند گسترش روزافزون عوامل انحرافي در جامعه و نفوذ آن در خانواده ها و استقرار آنها در ذهن و روان كودك از يك ديد بعلت جهل والدين است . 
والدين جاهل نمي دانند با فرزندان چگونه برخورد كنند و آنها را از نفوذ چه عوامل و جرياناتي دور و بركنار نگه دارند . و راه كجروي و انحراف را چگونه بر روي فرزندان سد كنند و اين امري است كه زمينه ساز بسياري از لغزشها و كجرويهاي فرزندان مي‌شود. 
به نظر ما برخي از پدران ومادران به تربيت و هدايت بيشتر نياز دارند تا فرزندان آنها ، زيرا بيخبري آنان از اين امر صدماتي بمراتب خطرناكتر از صدمات فرزندان بر جامعه است . اگر جرمي و انحرافي در جامعه پديد مي‌آيد نشات گرفته از خانواده و مستقيما از والدين است ، بدان خاطر است كه خانواده از سطح فكر و فرهنگ درخشاني برخوردار نيست و اين توانائي را ندارد كه به حل مسائل و مشكلات فرزندان بپردازد وامر هدايت شان را عهده دارد شود . تربيت غلط ، عوارض ناشي از آن كه بر كودك و جامعه اثر منفي دارد از اين نشات مي‌گيرد . 
خطر غفلت 
خطر غفلت و بي توجهي نسبت به امر تربيت كمتر از خطر جهل نيست . آدمي ممكن است درمورد جهل معذور باشد ولي در امر غفلت عذر او كمتر پذيرفته است . گاهي پدران ومادران مي‌دانند كه درباره كودكان چگونه موضع بگيرند ولي اين آگاهي را به دست فراموشي سپرده و از آن غافل مي‌شوند . در نتيجه كودك دچار همان عوارضي مي‌شود كه انتظار آن را نداريم و ملامت وسرزنش بر چنين والدين غافل بمراتب رواتر است .
درباره انگيزه غفلت والدين بايد گفت اين امر به عوامل متعددي وصل است . گاهي اين مساله بعلت آسايش طلبي والدين است وتن پروري آنها در گوشه اي آسوده وآرام مي‌نشينند  وتوجهي به اين امر ندارند كه بر سركودكان چه مي‌آيد . زماني اين امر ناشي از عدم احساس مسؤوليت است . در رابطه با فرزندان خود اين احساس را ندارند كه مسؤول و معاقبند . در مواردي  هم عدم تجربه در زمينه زندگي موجبات اين مسامحه را پديد مي‌آورد . جوان است و تجربه كافي ندارد . سرد وگرم دنيا را نچشيده ونمي‌داند كه گاهي لحظه اي غفلت عارضه اي بسيار سخت به همراه مي‌آورد . بدون اينكه قصدي و نيتي داشته باشد خود و فرزندش به ورطه اي مي افتد كه انتظار آن را ندارند . 
جلوه هاي غفلت وجهل 
جهل و غفلت والدين به هر علت و انگيزه اي باشد داراي جلوه هائي است كه برخي از آنها بدينقرارند :
69	- رها كردن فرزندان به حال خود و عدم مراقبت از رشد و حركت آنها و اعمال نفوذ در آنان . 
70	- آزاد گذاردن طفل در آمد و شد و در معاشرت ها كه گاهي ممكن است فجايعي را موجب شود.
71	- اعمال فشار و انضباطي سختگيرانه بگونه اي كه كودك بجان آيد و راه نافرماني يا گريز را در پيش گيرد . 
72	- بي بند وباري در اخلاق و رفتار و گفتار در حضور كودك بدون توجه به اين مساله كه كودك از آن درس بدي مي‌گيرد . 
73	- توجه به زندگي مادي و جسمي و زيستي كودك بدون اينكه به جنبه هاي رواني و عاطفي آنها هم ، فكري شود . 
74	- موضعگيري در روابط عاطفي خود با كودك بگونه اي كه طفل از آن سوء استفاده كند . 
75	- گذشت هاي بيجا و تنبيه هاي بي مورد و يا گوناگون بودن مواضع در برابر عمل و رفتار واحد كودك . 
76	- آموزش هاي ناروا وغير مستقيم بگونه اي كه مي‌خواهد كودك را از انحرافي باز دارد راه و رسم انحراف را به او مي‌آموزد . 
77	- عدم توجه به ايجاد عادات مناسب در دوران كودكي كه سبب عدم پذيرش در سنين بعدي مي شود مثل مساله لباس و حجاب دختران كه در كودكي بحساب اينكه او كودك است مورد توجه نيست ودر سنين پايان كودكي طفل از قبول آن طفره مي رود . 
78	- پوشيدن لباس جنس مخالف به فرزندان بحساب ذوق ها و هوسمندي ها كه موجب لغزشهاي بعدي است . 
79	- اعمال آموزش و روش در تربيت بدون توجه به شرايط سن و جنس افراد و بدون توجه به عواقب شوم آن كه زمينه ساز بسياري از عوارض و جدالهاست . 
80	...
عوارض ناشي از جهل و غفلت 
جهل و غفلت والدين موجد عوارضي بسيار براي فرزندان است كه شرح و ذكر موارد آن از حوصله اين بحث خارج است ما تنها براي اينكه مواردي را مورد اشاره قراردهيم به ذكر پاره اي از آنها ، نه همه آنها ، مي‌پردازيم :
103	- جهل ها و غفلت ها راه را براي سوء تربيت و در نتيجه انحراف فرزندان هموار مي‌سازد ، كودكان فوق العاده خجل و يا بسيار بيجا بار مي‌آيند . انضباط شان انضباطي بي حساب است ، به جائي و منشاء ومنبعي وصل نيست . وقتي پدران و مادران جاهل باشند كودكان راه و رسم درست و معاشرت ، موضع گيري ها را نمي‌آموزند ، با مسائل اساسي حيات غريبه و نامانوسند ، موجبات سقوط از هر سو براي شان فراهم است ، ناپخته و خام بار مي‌آيند ، قادر به خود نگهداري نيستند ، جهل زمينه را براي عدم وابستگي درست كودك به والدين فراهم مي‌آورد، پدر و مادر نمي توانند در عمق وجود كودك رخنه كنند ، بر اساس آماري 27% تبهكاران والدين جاهل و ناآگاه داشته اند كه در پرورش شخصيت آنها كنترل و ميزاني حساب شده وجود نداشته است . كودكان ناخواسته در معرض استثمارها و مرتع سوء استفاده هاي غير بوده اند  گاهي به هر ظلمي تن داده ومتظلم مي‌شدند و زماني آنچنان به تلافي و انتقام مي‌پرداختند كه تنها از جنايتكاران انتظار مي‌رود . 
هم چنين غفلت والدين سبب شده است كه كودكان نتوانند از توانائيهاي موجود خود بهره گيرند ، ذخائر استعدادي آنان شكوفا نشده و پرورش نيافته است، در آمد و شدها و معاشرت هاي بدون كنترل خود غلطيدند ، در مواردي سر از باند تبهكاران در آوردند بدون اينكه والدين شان از اين امر باخبر باشند . گاهي موجبات فناي اخلاقي خود و رسوائي خانواده را فراهم آوردند و فاسد شدند و خانواده زماني از كار آنها آگاه شده بود كه كار از گذشته بود ... 
تشديد عوارض 
گفتيم عوارض ناشي از جهل و غفلت بسي فراتر از و پردامنه تر از آناست كه در اين بحث بگنجد و صدمه وزيان وارده بر خانواده و كودك بسيار از اين حد زيادتر و بيشتر است . ولي اين نكته قابل ذكر است كه اين عوارض در مواردي تشديد خواهد شد و آن زماني است كه :
104	- در خانواده عامل فقر هم وجود داشته و روزگار اهل خانه ومخصوصا كودكان را سياه كرده وخواسته ها و نيازهاي شان را به خطر انداخته باشد . 
105	- فقر اخلاقي هم چون باري بر دوش كودكان والدين آنها سنگيني كند و وضع شان را از بد بدتر نمايد . 
106	- عوامل محيط خارج خانواده هم بد آموز و گمراه كننده بوده و طفل در آنجا نيز تاميني نداشته باشد . 
107	- بلاي اعتياد و آلودگي نيز دامنگري پدر يا مادر و يا هردوي آنها باشد. 
108	- اشتباهاتي چون بدعهدي ، بدرفتاري ، بي وفائي نيز در كاروالدين باشد وكودك را نسبت به مسائل حيات مانوس سازد . 
109	...
بالاخره به اين مساله بايد توجه كرد كه عوامل گمراه كننده بسيار و سرمشق هاي سرايت كننده فراوانند . اگر پدر ومادر جاهل و غافل باشند كودك چه خواهد كرد؟ جز اين است كه او براي سرو سامان دادن زندگي خود بدنبال كسب آگاهي در راه و روش هاي حيات و جستجوي الگوها خواهد پرداخت ؟ در چنان صورتي او بدنبال چه كساني است و چه كساني پناه او خواهند شد؟ آيا همسايه ها ، افراد غريبه ، الگوهاي بيگانه مي‌توانند براي او راه آموز و جهت دهنده باشند ؟ و آيا چنين كودكي سالم و پاك خواهد ماند . 
كودك در غفلت و جهل والدين 
كودكان از حدود سنين تميز به نيكي در مي‌يابند كه والدين آنها تا چه حد آگاه و يا جاهل است ؟ نسبت به امر تربيت آنها هشيار است يا غافل ؟ اين آگاهي سبب مي‌شود كه او مواضع گوناگوني در اين امر اتخاذ كند . 
مي‌دانيم كه نفس و طبيعت آدمي داراي تمايل به شر است و اگر بخود واگذار شود به آن سو بيشتر جهت پيدا مي‌كند تا به سوي هاي ديگر ، شما كودك را ملاحظه كنيد كه سالها در دامان تربيت سالم و استوار شما پرورش يافته و واجد صفات و خصايص ارزنده اي شده است . چند روزي با بدان و افرادآلوده مانوس مي شود ، همه يافته هاي خود را بر باد مي‌دهد . آدمي در تشبيه هم چون اسب لنگي مي‌ماند كه بايد ده بار او را هل دهيم تا يك گام بردارد ولي با شنيدن يك بار فرمان هش و ايست فورا مي‌ايستد. آنجا كه سربالائي است به زحمت طي طريق مي‌كند و وقتي كه در سراشيبي بي واهمه ميل به فرد آمدن دارد .
بهنگامي كه كودك از  غفلت والدين و از جهل او آگاه شود راه و رسمي در پيش مي‌گيرد كه در آن بتواند به خواسته خود جامه عمل بپوشاند . مثلا از جهل پدر استفاده مي‌كند و امر تحصيل ، درس و عقب ماندگي خود را به گونه اي ديگر جلوه مي دهد ، از غفلت والدين استفاده مي كند وباب آمد و شد ومعاشرت را با آنها كه مورد علاقه او هستند مي‌گشايد . 
ما كودكان بسياري را مي شناسيم كه با استفاده از همين امر به اماكني آمدو شد داشتند كه مورد رضاي والدين نبود و در حين بازخواست اعلام كردند كه مثلا در مسجد بودند ، درجلسه اي بودند، منزل فلان شخص يا فلان جلسه بودند . و پدر و مادر روزي از واقعيت امر سردرآوردند كه كار ازكار گذشته بود. 
ما كودكان بسياري را مي شناسيم كه با استفاده از همين امر به اماكني آمد و شد داشتند كه مورد رضاي والدين  نبود و در حين بازخواست اعلام كردند كه مثلا در مسجد بودند ، در جلسه اي بودند ، منزل فلان شخص يا فلان جلسه بودند . و پدر ومادر روزي از واقعيت امر سر در آوردند كه كار از كار گذشته بود .
بهنگامي كه والدين جاهل يا غافل باشند كودك خود را آزاد و يله ورها مي يابد و اين احساس هميشه براي او ارزان تمام  نمي‌شود شما خوب بررسي كنيد كه چگونه كودكاني در عرصه حيات لغزيدند ؟ آيا جز همانهائي بودند كه احساس يله و رهائي كردند و خود براي خود راه رسمي برگزيده اند ؟ در كل اين اصل فراموش نشود كه هر چه سطح فرهنگي والدين پائين تر و غفلت شان بيشتر باشد . حيات اخلاقي وتربيتي كودك بيشتر در معرض خطر است.
ضرورت هشياري والدين
اين تذكر مهمي است كه به والدين بگوئيم در رابطه با سلامت جسمي و رواني فرزندان بيشتر هشيار باشند . اين امر بدان خاطر است كه كودك در دنياي امروز در معرض خطرات بيشتر و حادتري است . عوامل بسياري او را احاطه كرده اند كه هر كدام به تنهائي در امر سقوط اوكفايت مي‌كنند . دنياي امروز دنيائي پر از تضادها و عوارض است. آدمي هر لحظه در معرض فناي جسمي و اخلاقي است و با همه آزادي هائي كه براي انسان است و با همه اختياراتي كه بشر امروز براي خود قائل است بايد گفت نسبت به گذشته بسي محدودتر ومجبورتر است  بهنگامي كه سوار اتومبيل شود ديگر مالك جان خود نيست و بهنگامي كه در جريان اجتماع قرار گيرد مانند كسي مي‌شود كه در جريان سيل قرار گيرد . 
در چنين وضع وحالي تكليف والدين درباره كودك سنگين است .بايد فرزندان را تحت مراقبت داشته باشند كه به كجا مي‌رود و از كجا مي‌آيد، تحت تاثير ونفوذ چه عاملي است. او را در برخورد با تضادهابا اضداد ياري دهند تا زمينه براي گمراهي و انحراف آنها فراهم نشود .
گاهگاهي لازم است والدين با دوستان و رفقاي كودك خود مانوس شوند ، حتي آنها را به خانه خود آورند تا معلوم شود فرزندشان با چگونه افرادي در ا رتباط است و چه راه وشيوه اي براي حفظ آنها از خطر بايد اتخاذ كنند .آنها بايد در هر لحظ بدانند فرزندشان در كجاست ؟ با چه كساني معاشرت دارد؟ با چه كساني بازي مي كند ؟ و چه سرمشقهائي براي آنهاست ؟ و ... 
- نابساماني ناشي از مشي و روش 
مساله روش در تربيت 
تربيت امري آكاهانه و هدفدار است ، حركت و سير دادن از نقطه اي براي رسيدن به نقطه اي ديگر است . در طي طريق و سير براي وصول به هدف والدين ومربيان را ضروري است از روش ها و فنوني آگاه باشند  . غرض ما از روش تلاشها ، فنون ، مهارت ها و وسايل و ابزاري است كه با به كارگيري آنها امر تربيت ممكن و آسان مي‌شود . 
اعمال روش امر موردنظر را آسان ، امكان سير به سوي هدف را ممكن و از ضايعات وقت وسرمايه گذاريها جلوگيري مي‌شود و هم با اعمال روش والدين و مربيان قادر به ارزيابي از اقدامات و امكانات مي‌شوند . در هر لحظه مي‌توانند حساب كنند كه تا حال چه اقداماتي كرده؟ چه ميزان از راه مورد نظر را طي كرده و چقدر ديگر تا نقطه هدف فاصله دارند. 
وجود روش باعث مي شود كه افراددر دستيابي به هدف و طي طريق دچار اشتباه نشوند ، از مسيري كه در پيش گرفته اند منحرف نگردند . به خطاهاي خود واقف و از تكرار آن جلوگيري نمايند و اين ضروري هر تربيت انديشيده و هدفدار است . اين امر درباره كساني كه اصرار دارند نكات باريك و دقيقي را مورد توجه و عمل قرار دهند ضرورتر به نظر مي‌رسد . هم در اعمال اين روش ضروري است بين مجريان تربيت ، و در خاواده بين پدر و مادر توافق و هماهنگي باشد تا بافته هاي يكديگر را خنثي نكنند .

اهميت و تاثير روش در تربيت 
كودك تحت تاثير منظومه انضباطي در محيط خانواده است. و در اين منظومه اشخاصي متعددي دخالت دارند كه در بحثي به آن اشاه كرديم كه شامل انضباط ناشي از پدر ، مادر، برادر و خواهر ، پدر بزرگ ومادر بزرگ و همه كساني است كه به نحوي با كودك درارتباطند . اينان طرز فكرها ، رفتارها ، وشيوه ها ي ارتباط و اخلاقي خود را به كودكان منتقل مي‌كنند . 
علاوه بر اين طفل تحت تاثير عوامل خارجي ديگري است كه از محيط نشات مي‌گيرد و هم فرهنگ جامعه ، وسايل ارتباط جمعي از راديو و تلويزيونه و فيلم ومطبوعات در فكر وذهن اواثر مي‌گذارند و براي اينكه نفوذ عوامل مخرب بر اذهان منع و عوامل سازنده تاييد و تقويت شود ناگزير بايد روشي در تربيت اعمال شود و پدران و مادران راه و رسم خاصي را در اين زمينه در پيش گيرند. 
اين نقطه خوشبختي وجود دارد كه شخصيت كودك تحت تاثير تربيت منظم و متجانس والدين است و كودك بيش از هر كس از پدر ومادر تاثير مي‌گيرد .اينان با اعمال روش خاصي خود مي‌توانند زمينه ساز جرات اخلاقي فرزندان در كسب آمادگي براي داشتن يك زندگي انديشيده و با هدف باشند . اگر روش درست و انديشيده اي در پيش باشد كودك از انحراف و لغزش دور و بركنار است و لغزشها در عين عدم خواستاري والدين بدان خاطر است كه پدر ومادر نمي‌دانند چه بايد بكنند. 
لغزش در گزينش واعمال روش 
از عواملي كه در ايجاد زمينه براي نابساماني خانواده ها قابل ذكر است عدم يك روش انديشيده در تربيت و يا اعمال روش بگونه اي ناصواب است . در مورد اول بايد گفت كه آنها منبعي و مبدائي براي روش و برنامه زندگي خود ندارند و در مورد دوم بايد گفت آگاهي لازم در اين زمينه براي شان موجود نيست . 
برنامه زندگي و راه و روش آدمي بايد از يك منبع و مكتبي سرچشمه گيرد كه داراي اعتبار و ارزش و تعاليم آن انديشيده باشد براي ما كه مكتب اسلام را برگزيده ايم طبيعي است كه تعاليم تربيتي و روشهاي آن از آنجا نشات مي‌گيرد و والدين مسلمان راه وروش هاي خود را در همه زمينه هاي حيات از اسلام اخذ مي‌كنند و اين ضروري اعتقاد ماست . 
با چنين حال مساله اين است آنچه كه پياده مي‌شود جدا اسلامي و اخذ شده از مكتب باشد نه از هوا و هوس و تعبير و برداشت شخصي خودمان ، در غير اينصورت اختلاف در مشي و روش پديد مي‌آيد كه عارضه زاست و صدمه آن متوجه خانواده و مخصوصا فرزندان است . 
جلوه هاي مشي هاي ناصواب 
اينكه راه و روش والدين در امر تربيت در چه مواردي ناصواب است پاسخ اين است كه اين امر در موارد مختلف متفاوت و جلوه ها گوناگون است و ما ذيلا به برخي از ابعاد و جوانب آن اشاره مي‌كنيم :
1_ در رابطه با والدين : مشي هاي ناصواب گاهي در رابط با والدين ونحوه تصميم گيري و عملكرد خودشاناست . ما در اين زمينه به موارد متعددي مي‌توانيم اشاره كنيم كه اهم آنها بدينقرارند :
113	- درخانواده طرز فكرها مختلف وحتي متباين است آنچنان كه گوئي مجموعه اي از فلسفه هاي متضاد در آن جا بچشم مي‌خورد . 
114	- در خانواده جاه طلبي و برتري خواهي وجود دارد و والدين گوئي عقده هاي ناشي از كمبودها و حقارتهاي زندگي را بر سر فرزندان خويش پياده مي‌كنند و هر كدام سعي دارند به يكديگر و حتي به فرزندان امر ونهي كنند و آنها را تحت فرمان آورند . 
115	- در روش والدين و برخوردشان با يكديگر دوروئي و دوگوئي و نفاق وجود دارد ، كينه توزي ، مسخرگي انتقاد در اوج است . 
116	- در نزد زوجين عصبيت وجود دارد و هر كدام خود را از ديگري برتر مي‌داند ودوست دارد نظر خود را اعمال كند . 
117	- زن و شوهر تصويرهاي ناروائي از يكديگر به كودك ارائه مي‌دهند وسعي دارند او را نزد فرزندان خفيف كنند.
118	- هدف و فلسفه و ديدگاه زوجين در امر تربيت يكسان نيست و ايدئولوژي ها متفاوت است .
119	- در مفاهيم تربيتي ، اخلاقي ، مذهبي دچار تعارض ، تناقض وتضادند كه خود زمينه ساز بسياري از عوارض است . 
120	- اينها و عواملي ديگر كه در بين زوجين وجود دارد سبب مي شود خانواده از نابساماني و كودك از سردرگمي و انحراف سر در آورد و امكان رشد وموفقيت براي آنها اندك باشد . 
2_ در رابطه با كودك : گاهي مشي هاي ناصواب مستقيما در رابطه با كودك است بدينگونه كه آنها در برخورد با كودك دچار مواضعي نادرستند كه جلوه هائي ازآن بدينقرار است:
131	- بناي تربيت والدين و برخورد با كودك ، بر اساس دروغ و فريب و تخلف از وعده هائي است كه به كودك مي‌دهند . 
132	- به كودك مي‌خواهند محبت وكمك كنند ولي اين امر بحدي افراطي و ناشيانه است كه طفل از برخورداري آن دچار احساس نفرت است . 
133	- جلوه حمايت و غم خواري به گونه اي است كه طفل از آن احساس خجلت و شرمساري دارد.
134	- شيوه اي كه آنها براي كودك در تربيت بكار مي‌برند بصورتي است كه كودك آن را مقدس نمي‌شمارد و براي آن اعتباري قائل نيست . 
135	- والدين خواستار تربيت جدي كودكند و دراين امر انعطاف پذيري بتناسب سن و استعداد و درك كودك ندارند. 
136	- والدين در حضور جمع و گاهي در حضور دوستان فرزند خود آبروي او را مي‌برند وحيثيت و شرافت او را ناديده مي‌گيرند . 
137	- راي و نظر كودك دائما در حال تخطئه شدن ، مسخرگي وناديده گرفتن است . 
138	- والدين خود مرتكب امري در حضور كودك مي شوند و آن را عيب بحساب نمي‌آورند و چون كودك همان كار را مرتكب شود مورد سرزنش قرار مي‌گيرد مثلا خود با هم دعوا مي‌كنند ولي براي دعواي كودك او را ملامت يا تنبيه مي‌كنند . 
139	- گاهي والدين از كودك فاصله گرفته و با اوقهر مي‌شوند و يا به او فخر فروشي مي‌كنند تا در سايه آن به او اعمال قدرت كنند و يا توجه او را به سوي خود جلب كنند و كودك از راز اين امر آگاه است .
140	- در موردي والدين جملات و كلماتي به كودك مي گويند كه بر لوسي و ننري او مي‌افزايد وموجبات پرتوقعي را فراهم مي‌آورد .
141	- گاهي اوقات مكرر فرزندان خود را مايوس مي‌كنند و در صورت ارتكاب اشتباه خطاي او را پي در پي به رخش مي‌كشند . و طفل به سوي احساس شكست كشيده مي‌شود.
142	- والدين اصرار در درخواست اطاعت كوركورانه دارند و اين امر كودك را عاصي كرده و روح احترام را از طفل مي‌گيرد  . 
143	- و بالاخره بعلت مشي غلط والدين كودك در يك آن ظالم است و در آن ديگر مظلوم ، گاهي لايق است و لحظه اي بعد نالايق ، هم محبوب است ، هم مطرود ، هم زرنگ و تيزهوش است و هم ابله و احمق و ... 
3_ در رابطه با نظام خانواده : گاهي والدين در زمينه نظام خانواده موضعي مي‌گيرند كه خود زمينه را براي بسياري از نابساماني ها فراهم مي‌آورد . و ما در فصل مربوط به خانواده بي ثبات مباحثي را در اين رابطه ذكر كرده ايم كه بار ديگر تكرار نمي‌كنيم . در اينجا فقط به اين نكته توجه مي‌دهيم كه بي نظمي هاي ناشي از عدم ثبات ، دگرگوني و تحولات پي در پي در روش انضباطي خانواده خود از نمونه هاي روشن مشي ناصواب است و والدين را لازم است در اين زمينه تصميمي روشن اتخاذ نمايند  .
اينكه چرا والدين در رابطه با مشي ناصواب خود اين چنين اند خود داراي پاسخ هاي گوناگوني است كه بررسي همه جانبه آن به بحث ما مربوط نمي‌شود . ما در اين مورد فقط به اين نكته مي توانيم اشاره كنيم كه به طور خلاصه والدين يكديگر را قبول ندارند ، ناسازگاري شان در درون بسيار و در ظاهر اندك است ، در تعارض و كشمكش فكري بسر مي‌برند ، در بين آنها تعارض فكري و بحث از كهنه و نو است ، يكديگر را باورندارند ، توان و امكان كنار آمدن آنها نيست ، در مواردي زن و شوهر اختلافاتي ديگر دارند ولي عرصه اختلاف را در اين قالب عرضه مي‌كنند . 

عوارض آن براي كودك 
عوارض ناشي از مشي ناصواب والدين بر كودك و تربيت او بسيار و از آن جمله است :
166	- فروريختگي كانون و نظام آن و به خطر افتادن نيروهاي سازنده آن . 
167	- زمينه سازي براي نابساماني و احساس نا امني كودك وكشانده شدن او به سوي انزوا و گوشه گيري و عدم اطمينان نسبت به زندگي . 
168	- احاس محكوميت ، تشويش ، ستيزه جوئي ، نفرت و شرمساري كه بر اثر آن لذت زندگي ازدست مي‌رود  
169	- به رنج وزحمت افتادن كودك و عدم توان ادامه زندگي سالم و استوار . 
170	- پيدايش اختلاف و دگرگوني در زندگي و دررفتار كودك به زحمت مي‌تواند قابل جبران باشد . 
171	- به جان آمدن كودك از رفتار تنگ نظرانه والدين و حتي پيدايش ميل به گريز از محيط خانواده . 
172	- ويراني حال و روان كودك و احساس بي شخصيتي ناشي از آبروريزي ها . 
173	- غلبه دلسردي و ياس و ترس از عدم موفقيت وگريز از فعاليت و جستجوي تدابيري بيمارگونه براي هشيار كردن والدين . 
174	- تسلط اضطراب و نگراني ناشي از عدم ثبات در انضباط و رفتار و تعارض فكري والدين. 
175	- احساس تحقير و اهانت از رفتار نارواي والدين نسبت به خود وزندگي خود كه خود منشا عقده ها ونابساماني هاست . 
176	- و بالاخره ذكر اين نكته كه دود ناشي از مشي ناصواب بيش از هر كسي سخت به چشم كود ك مي‌رود وحيات او را تحت تاثير قرار مي‌دهد . كودك را فردي گرفتار ، دچار حالت تسليم و گاهي شرور و بي عاطفه ساخته و وضع رواني او را بيش از پيش وخيم تر خواهد ساخت . حاصل چنين وضعي مساله اي غم انگيز براي كودك ، خانواده و در سطح وسيعتر جامعه حال و آينده خواهد بود.
ضرورت ها در اصلاح مشي 
والدين كودك را لازم است در زمينه مشي و روش خود تجديد نظري كرده و در طريق اصلاح آن بكوشند . فرزند محصول زندگي و اميد و افتخار والدين است . بي توجهي به سرنوشت اوضمن آنكه كودك را ضايع مي‌كند موجد مسؤوليت ها و كيفر الهي است  . اين خطاست كه ثمره حيات آدمي در معرض سقوط و فنا باشد و يا آدمي براي دنياي پس از مرگش فردي باقي بگذارد كه مايه خواري و سرزنش و ننگ او باشد . اصلاح مشي و روش براي تربيت والدين ضروري و اقل نكاتي كه در اين رابطه قابل ذكرند بدينقرارند :
1_ مشي تربيتي انديشيده اي براي كودك بر اساس مكتب الهي بايد برگزيده و انتخاب شود كه طبعا نظمي عاقلانه و قاعده اي روشن است . 
2_ پدر و مادر در زمينه مشي و روش با هم توافق و هماهنگي لازم را داشته باشند . 
3_ سعي بر اين امر داشته باشند كه مشي انتخاب شده را با تائيد يكديگر درباره كودك پياده كنند. 
4_ كودك را دوست بداريد ولي ادب اورا امري بسيار مهم و حياتي بدانيد .
5_ خود را به كودك نزديك كنيد آنچنان كه شما را جدا خيرخواه خود بداند و از صميم دل شما را دوست بدارد . 
6_ در اجراي مشي و روش خود توان و استعداد كودك را مورد توجه قرار دهيد و ظرفيت روحي او را حساب كنيد . 
7_ تعارض هاي فيما بين خود و بين خود و كودك را زود به زود حل كنيد كه ريشه دارد نشود . 
8_ در مواردي از تجارب بزرگتران و رهنمودهاي آنها استفاده كنيد مثل پدربزرگ ومادربزرگ 
9_ در عين كوشش به اصلاح كودك سعي كنيد خود الگوي شايسته اي براي فرزندان باشيد . 
10_ هرگز نگذاريد انحرافي پديد آيد تا به اصلاح آن بپردازيد بلكه پيشگيري را مهم تر از درمان بدانيد .  

آزار ديدگان
جنسيت : زن 		مرد		سن : 		ميزان تحصيلات :
ميزان تحصيلات پدر:		ميزان تحصيلات مادر:		شغل پدر :
تعداد برادر:		تعداد خواهر:
1_ كودك آزاري را چگونه تعريف مي كنيد؟
الف ) فقط كتك زدن كودك	ب ) فقط آزار جنسي 	ج ) عدم رسيدگي به نيازهاي اساسي افراد زير 18 سال 
د ) آزار جسمي وروحي و جنسي كودك 		ه ) هيچ كدام 
2_ چه عواملي موجب آزار كودك مي شود؟
الف _ عوامل رواني 	ب _ عوامل خانوادگي 	ج _ سابقه اعتياد	د_ تك فرزند خانواده بودن 	د _ مذهب خانواده 	ه ) شرايط اقتصادي خانواده 	ز ) نوع منزل مسكوني خانواده 
ح ) همه موارد 
3_ شما بيشتر توسط چه شخصي مورد آزار قرار مي گيرد ؟
الف _ افراد خانواده 	ب _ اقوام نزديك ( نام ببريد)	ج _ مادرناتني	د_ پدر ناتني
4_ آزاري كه به شما وارد مي‌شود بيشتر چه نوع آزاري است؟
الف _ روحي 	ب _ رواني 	ج _ جسمي	د_ جنسي
5_ وضعيت اقتصادي افرادي كه شما را مورد آزار قرار مي‌دهند چگونه است؟
الف _ ضعيف 	ب _ متوسط 	ج _ خوب 	د _ عالي
6_ كساني كه شما را آزار داده اند تا چه سطحي تحصيل كرده اند ؟
الف _ بي سواد 	 	ب _ ابتدائي	ج _ راهنمائي 	د_ متوسطه 	ه _ ديپلم 	و _ بالاتر
7_ در چه سني شما بيشتر مورد آزار قرار گرفته ايد ؟ ( ذكر كنيد)
8_ آيا اين آزارها موجب شده است كه شما به بزهكاري روي بياوريد ؟ الف _ آري 	   ب _ خير
9_ تعداد جمعيت خانواده شما چند نفر است؟ 
الف _ سه نفر 	ب _ چهار نفر 	ج _ پنج نفر	د- شش نفر 	ه _ بيشتر
10_ شما جزء چه قشري از افراد جامعه بوده ايد؟
الف _ فقير 	ب _ متوسط 	ج _ ثروتمند
11_ شما چه پيشنهادي براي برخورد با آزاردهندگان داريد؟ ( ذكر كنيد)
12_ در چه شركت يا سازماني مشغول هستيد ؟ ( ذكر كنيد )
13_ آيا سازماني كه شما هم اكنون در آنجا مستقر هستيد حمايت كافي از شما به عمل مي‌آورند؟ 
آري 		خير 

آزار نديده ها 
جنسيت : 	زن   	  مرد 		سن : 		   ميزان تحصيلات :
ميزان تحصيلات پدر :	      ميزان تعطيلات مادر : 		  شغل پدر :
شغل مادر :		   تعداد خواهر :		  تعداد برادر :	
1	آيا شما تا كنون مورد آزار قرار گرفته اید ؟ اگر  قرار گرفته ايد ذكر كنيد چگونه و از چه نوعي بوده است . 
الف _ روحي رواني                            ب _ جسمي و جنسي 	
2	شخص آزار دهنده چه نسبتي با شما داشته است ؟	
3	روابط شما در ميان اعضاي خانواده تان چگونه است ؟
الف _ خوب                ب _ متوسط                      ج _ عالي	
4	بيشتر در خانواده توسط چه شخصي آزار مي‌بيند ؟ ( ذكر كنيد )	
5	آيا اختلافات پدر ومادر در خانواده موجب آزار شما مي شود؟
آري              خير	
6	شما جزء چه قشري از افراد خانواده هستيد ؟
الف _ فقير             ب _ متوسط                 ج _ عالي	
7	وضعيت اقتصادي خانواده شما چگونه است ؟ 
الف _ ضعيف           ب _ متوسط                ج _ عالي	
8	آيا در خانواده از شما حمايت كافي در صورت بروز مشكلات به عمل مي‌آيد؟
آري          خير	
9	آيا اين حمايت ها در خانواده شما تاثيري در ميزان موفقيت شما داشته است ؟ 
آري             خير 	
	نظر شما نسبت به جلوگيري از آزار دادن خردسالان چيست؟ ذكر كنيد . 	

جامعه شناسی کودکی در ایران
مفهوم کودکی از منظر جامعه شناختی اساسا محصول دوران مدرنیزم است. پس ازانقلاب صنعتی و رشد سرمایه داری با وجودیکه در متون بسیاری از فلاسفه اجتماعی، جامعه شناسان، نظریه پردازان اجتماعی و سیاسی، به حقوق کودک توجه شده و از بهره کشی آنان سخن به میان آمده است، 
ولیکن کودکی و کودکان بعنوان  آنچه که امروزه بعنوان کانون توجه جامعه شناسان، روزنامه نگاران، فعالان اجتماعی، جنبش های فمینیستی و حقوق بشری فرار گرفته، امری نوپدید است.
ویلیام کورسارو یکی از محققان جامعه شناسی کودکی، می نویسد: تا 18 سال پیش جای مطالعات مربوط به کودکی و کودکان در جامعه شناسی خالی بود. اما اینک این موضوع بشدت مورد توجه بسیاری از جامعه شناسان قرار گرفته است ( کورسارو، 2005، ص5).
جین کورتروپ می نویسد : کودکان به همان اندازه ای که مورد غفلت بوده اند، به حاشیه نیز رانده شده بودند. در واقع کودکان در نظریه و مفهوم پردازی های جامعه شناختی به دلیل موقعیت تابع و تحت سلطه کودکان همواره در حاشیه توجه بوده اند. بدین معنا که کودکان بعنوان بزرگسالان آینده ای نگریسته می شدند که می بایست نقشی را که آنان می خواهند ایفا نمایند و کمتر بعنوان آنچه که هستند مورد توجه قرار می گرفتند. درواقع نیازها و علایق کودکان همواره بعنوان علامت خطری برای بزرگسالان و بعنوان مسئله اجتماعی تلقی می شد که می بایست چاره جویی شود (کورتروپ، 1993). 
 دراین میان می توان به مجموعه ای از دلایل وقوع این امر اشاره نمود:
1.    تحولات پس از جنگ جهانی دوم، توجه سازمان های بین المللی از جمله سازمان ملل متحد و کمیسیون های متعدد ان به مقوله آسیب پذیران جنگ بویژه زنان و کودکان، کودکان آسیب دیده، سوء استفاده نظامی از کودکان در جنگ، قاچاق کودکان برای فروش در بازار سکس و کار و حتی اعضای بدن، کودکان خیابانی وبی سرپرست و ... را افزایش بخشید،
2.	رشد جنبش های مدنی زنان و فمینیستی در بین فعالان حقوق بشر و عدالت خواه و تمرکز عمده توجه آنان به نهاد خانواده، روابط همسری و زناشویی، مقوله آموزش و تربیت کودک، ازدواج و طلاق، آسیب شناسی خانواده و در نهایت مقوله کودک و کودکی در برخی ساختمان های ایدئولوژیک محصول پرداختن به مادری و زنانگی است.
3.    حضور بیش از پیش زنان در حوزه های مختلف جامعه شناسی بویژه در غرب و طرح و پیگیری مسائل و کودکان و بررسی و نقد نظریه های جامعه شناسی در این خصوص و انجام پژوهش ها و مطالعات مرتبط نیز دراین راه نقش بسزایی داشت. به تعبیر کورسارو توجه جامعه شناسان به سایر گروه های تحت سلطه نظیر زنان و اقلیت ها نیز سبب عطف توجه به کودکان گردید.
4.    رشد ساختار وتوسعه دولت و جامعه رفاه و افزایش خدمات و تامین اجتماعی و بهداشت و درمان از یکسو و کاهش  نرخ مرگ ومیر اطفال و افزایش متوسط طول عمر و امید به زندگی از سوی دیگر، جوامع مدرن بویژه جوامع اروپای شمالی و غربی و امریکای شمالی را با کاهش نرخ زادوولد روبرو ساخت. همزمان با این امر پدیده سالخوردگی به یکی از مسائل عمده جمعیتی و اجتماعی این جوامع مبدل شد. همچنین با توجه به نرخ رشد منفی و یا بسیار اندک جمعیت دراین جوامع، مسئله پویایی و ادامه حیات و بقای این جوامع انسانی در صدر توجه قرار گرفته و لذا کودکان بعنوان سرمایه انسانی و فرهنگی برای تداوم تمدنی این جوامع  درمحور توجه قرار گرفت.
5.    افزایش خدمات بهداشتی نسبی در ممالک درحال توسعه و کاهش نسبی مرگ و میر کودکان در برخی از ممالک فقر نیز سبب ساز افزایش جمعیت خردسال و عریض شدن ساختار هرم جمعیتی این جوامع گردید. همزمان با آن با رشد نرخ مهاجرت  بر اثر فقر، کاریابی، بلایای طبیعی، و مصائب اجتماعی نظیر جنگ و کشتارهای جمعی زمینه خروج کستره کودکان از جغرافیای نا امن به جوامع توسعه یافته و امن و تشدید توجه به این مسئله را فراهم ساخت.
6.   تحولات ساختار خانواده نیز از دیگر مواردی است که زمینه ساز رشد توجه به مقوله کودکی گردید. بطوریکه خانواده با کندن انسان و اقتصاد جامعه از وابستگی به زمین، از شکل گسترده با حضور پدرو مادر، عروس و پسران و نوه ها، مادر و پدربزرگ والدین و... به شکل هسته ای دردنیای مدرن تغییر ساخت و کارکرد داد. درخانواده هسته ای فقط پدر و مادر بعنوان زن و شوهر و فرزندان زندگی می کنند که در ارتباط مستقیم با توسعه سرمایه داری، فناوری، توسعه شهرها، تنوع مشاغل خدماتی و اجتماعی  بود. دراین ساختار کودکان نقش محوری تری نسبت به والدین داشته و بیشتر مورد توجه قرار می گیرند. به بیان دیگر رابطه سن سالاری، بجای پیر سالاری به خردسن سالاری تغییر نقش می دهد. دراین میان حضور بیش از پیش زنان در بازار کار و ضرورت نگهداری از کودکان توسط نهادهای جایگزین نقش مادری مانند مهد کودک، مدارس، مراکز بازی و تفریحی مقوله کودکی را بیش از پیش در مرکز توجه قرار داد. 
7.    همچنین باید به این امر نیز اشاره کرد که کودکان متولد شده در خارج از قاعده ازدواج و وقوع بی سرپرستی سبب ساز اولویت قرار گرفتن مقوله کودکی گردید. اولریخ بک معتقد است با تحولات ناشی از جامعه مدرن  و مدرنیته در مرحله دوم آن، فردیت سازی در برابر جهانی سازی چنان روبه گسترش نهاده است که در ساختار خانواده، این کودکان و نه والدین هستند که در انتخاب پدر، مادر، خواهر و برادر خود نیز اختیار عمل دارند بویژه در خانواده های دست دوم که هر یک از والدین کودک از ازدواج های قبلی خود دارای فرزندانی هستند که شبکه جدیدی از خانواده را تشکیل می دهند! (بک، اولریخ، 1385 ).
8.    آینده شناسی و توسعه دانش فرافکنی و پیش بینی علمی تحولات علمی و اجتماعی نیز از دیگر علوم راهبردی است که از سوی بسیاری از نهاد های قدرت و صاحبان ثروت برای تخمین میزان و تضمین نظم، ثبات و تحولات بازار و مناسبات مرتبط با آن بسرعت در چند دهه اخیر روبه رشد نهاد. دراین میان کمک به مسئله شناسی آینده نیز در رشته هایی مانند جامعه شناسی نیز سبب توجه به مقولاتی شد که می توانست در آینده فاکتور تاثیر گذاری محسوب شود. یکی از این مقولات پرداختن به مقوله کودکی و ضعیت کودکان در جوامع کنونی بعنوان موضوع آینده شناختی بود.

برخی نظریه های جامعه شناختی
رویکرد سنتی: شیوه جدید مفهوم پردازی کودکان در جامعه شناسی از دیدگاه های نظری ساختمان کرایی و تفسیری بر می آید.  در نظریه های سنتی در خصوص کودکی اصولا کودکی بعنوان یک مرحله درحال گذار بسوی بزرگسالی قلمداد می شود که ماهیت زیست شناختی داشته و می بایست هم سریعا مسیر بزرگسالی را بپیماید. در این رهگذر کودکی حلقه اتصال بین نسلی است که وظیفه انتقال فرهنگ و میراث مادی و غیرمادی خانواده ها و نهادهای اجتماعی را برعهده داشت. دراین نگرش سنتی، کودکان بعنوان " مصرف کنندگان" فرهنگ دست ساخته بزرگسالان محسوب می شوند. در رویکرد سنتی اغلب کودکان و کودکی از خاستگاه نظری مربوط به جامعه پذیری و فرایندی متاثر است که کودکان در آن به سازگاری و درونی کردن جامعه می پردازند.
 دراین دیدگاه دو مدل نظری وجود دارد: 
1.	مدل اول دترمینیستی deterministic model یا تعین بخشیدنی است که براساس آن کودک یک نقش بنیادی منفعل و یا کنش پذیر را ایفا می کند. درعین حال دراین دیدگاه کودک یک نوچه و مبتدی است که برای حفظ جامعه کمک می کند. کودک یک تهدید رام نشده ای است که می بایست از طریق تربیت دقیق کنترل شود. دراین مدل دو رویکرد وجود دارد.
الف) رویکرد کارکرد گرایی  functionalist modelمسلط در دهه های 50 و 60 قرن بیستم، در جامعه بدنبال نظم و توازن در جامعه بوده و نقش کودک را دراین میان بسیار مهم می شمارد. این دیدگاه  ازجمله نظر آلکس اینکلس بدنبال این بود که کودکان برای درونی سازی جامعه به چه چیزی نیاز دارند و والدین با چه راهبردهایی می توانند این فرایند درونی سازی را تضمین کنند. از نظر تالکوت پارسنز، کودکی برای جامعه یک تهدید است و باید متناسب با جامعه و درآن در قالب جامعه پذیری شکل گیرد.
ب) رویکرد بازتولیدی reproductive model برعکس بر تضاد و نابرابری های جامعه تاکید کرده و استدلال می کند که کودکان به انواع متفاوتی از آموزش ومنابع اجتماعی دسترسی دارند. از این نظر کودکان در فرایند جامعه پذیری با نابرابری فرصت ها و امکانات روبرو شده و لذا از استعداد های برابری برخوردار نمی شوند و کارکرد گرایان بدنبال اعمل سلطه و کنترل بر افراد هستند.
2.    مدل دوم، مدل ساختی constructive model است که در آن کودک بعنوان یک کارگزار فعال و دانش آموز مشتاق دیده می شود که کودک بطور فعال در ساختن جهان اجتماعی خود و جایگاهش در آن مشارکت می کند.

  رویکرد مدرن: از نظر فیلیپ اریس Philip Aries اولین محقق تاریخ کودکی، ایده کودکی با آگاهی از ماهیت خاص کودکی مرتبط است که آنرا از بزرگسالی متمایز می کند. در جوامع دوران میانی تا اواسط قرن بیستم هیچگاه ایده کودکی به مفهوم نوین مورد توجه نبوده است. کودکی در جامعه بزرگسالان هضم شده بود (کورسارو، 2005، ص 62). از نظر اریس کودکی در دنیای مدرن، یک ساختمان اجتماعی است. یافته های تاریخی او مبنای نظری برای توسعه رویکرد ساختگرایی در ایده کودکی شد. در رویکرد ساختگرایی اجتماعی، نگرش به کودکی فراتر از نگرش بیولوژیک بوده و همانند سایر چیزها مانند طبقه، جنسیت و قومیت در فرایند کنش اجتماعی تفسیر شده؛ مورد بحث قرار گرفته و تعریف می شود. در واقع کودکی یک محصول و ساختمان اجتماعی تلقی می شود. برپایه نظریه تفسیری و ساختگرایی، کودکی و بزرگسالی هردو در زمره شرکت کنندگان فعال ساختمان اجتماعی کودکی و بازتولی دسهم فرهنگی آنان بشمار می روند (کورسارو، 2005، ص 7). دراین رویکرد، به تعبیر جامعه شناس دانمارکی، کورتروپ Qvortrup ، کودکی بعنوان یک پدیده اجتماعی نگریسته می شود. این رویکرد مبتنی بر سه انگاره بنیان یافته است:
1)	کودکی دربرابر یک دوره از زندگی، یک شکل ساختاری خاصی را تشکیل می دهد که کودک هم در آن زندگی می کند و هم مقوله یا بخشی از جامعه است. این رویکرد دربرابر نگرشی می ایستد که با نگرش طولی و تحولی به کودکی دربرابر سه مقوله نگرش روانشناختی، نگرش روانکاوی و نگرش دوره زندگی قرار می گیرد که مبتنی بر روایت بزرگسالی از جامعه شکل می گیرد. بر این پایه روند کودکی قابل پیش بینی فرض می شود و کودکی و بزرگسالی  متعلق به دوران تاریخی متفاوتی انگاشته می شوند. 
2)    کودکان خود سازندگان جامعه و کودکی هستند. از طریق مشارکت فعال در فعالیت های سازماندهی شده نظیر تولید و مصرف اقتصادی. آنان کنشگران فعالی هستند که در نحوه صرف اوقات فراغت، پوشاک، تغذیه، سفر، آموزش، استفاده از کالا های فرهنگی و رسانه ها، وسایل بازی، انتخاب نوع و میزان مناسبات اجتماعی خانوادگی و دوستانه و ... مشارکت فعال دارند.
3)    کودکی همانند بزرگسالی در معرض نیروهای مشابه جامعه قرار می گیرد. دراین رویکرد کودک به بازتولید و توسعه فرهنگ بزرگسالی نیز می پردازد (کورسارو، 2005، ص 29). به بیان دیگر این فقط بزرگسالان نیستند که بر رفتار وفرهنگ کودکان اثر میگذارند بلکه کودکان نیز بنوبه خود با بیان خواسته ها و نظراتشان الگو های رفتاری بزرگسالان را نیز تحت تاثیر قرار می دهند.
یکی از مهمترین تحولات در زمینه تحقیقات مربوط به کودکان این است که تحقیق درباره کودکی، به تحقیق با کودکان و برای کودکان تغییر جهت داده است. این تغییر کودکان را به عامل شناسایی تحقیق تغییر وضع داده است تا صرف موضوع شناسایی (کریستینسن و جیمز، 2000، ص 3). دراین میان کودکان بعنوان کنشگران فعال، درکنار بزرگسالان، والدین، معلمان و درمانگران قرار می گیرند و روش تحقیق متناسب با زندگی خودشان را می طلبند. بنظر جامعه شناس فنلاندی، لنا آلاننLeena Alanen  در نگرش جدید بر خلاف گذشته، کودکی بیشتر ناظر بر آن چیزی است که هست نه آن چیزی که قرار است بشود.
حقوق کودک
کودک درکنوانسیون جهانی حقوق کودک. پس از جنگ جهانی دوم، در اعلامیه جهانی حقوق بشر که در سال 1948 به تصویب رسید، به طور محدود  به حقوق کودکان اشاره گردید. اما وضعیت خاص کودکان و تضییع حقوق آنها به ویژه در مخاصمات مسلحانه و آسیب پذیری این قشر در طول جنگ جهانی دوم، ضرورت توجه به حقوق کودکان و حمایت از آنان را در یک سند مجزا و خاص مشخص نمود. در سال 1959 پیش نویس موقتی اعلامیه جهانی حقوق کودک توسط کمسیون حقوق بشر به شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ارایه گردید و مورد تصویب قرار گرفت که در واقع اساس و بنیاد کنوانسیون حقوق کودک را پی ریزی کرد (برادران و حسین پور، 1386). پیمان نامه حقوق کودک در سال 1989 به تصویب سازمان ملل رسید و در سال 1990 قریب 20 کشور و هم اینک بیش از 190 دولت با امضای خود به اجرای مفاد آن متعهد شده اند. این کنوانسیون با 54 ماده حقوقی درتعریف کودک آورده است: کنوانسیون حقوق کودک در ماده (1) خود کودک را چنین تعریف می کند:« منظور از کودک افراد انسانی زیر 18 سال است، مگر آنکه طبق قانون قابل اجرا در مورد کودک، سن بلوغ کمتر تشخیص داده شود». 
مروری بر مجموعه مفاد حقوقی کنوانسیون حاکی است که 54 ماده قانونی آن در سه زمینه قابل تمایز است: 
 الف) مفاد قانونی پیش شرط برای شناسایی حقوق اجتماعی کودکان برای حداقل استانداردهای بهداشتی، آموزشی، تامین اجتماعی، مراقبت جسمانی، زندگی خانوادگی، بازی، سرگرمی، فرهنگ و اوقات فراغت؛
ب) مفاد حمایتی برای شناسایی حقوق کودکان برای امنیت آنان از تبعیض، سوء استفاده جسمی و جنسی، بهره کشی، سوءاستفاده معیشتی، بی عدالتی و تضادها؛
پ) مفاد ناظر بر مشارکت کودکان در زمینه حقوق سیاسی و مدنی از قبیل داشتن نام و هویت، مورد مشورت و توجه قرار گرفتن، سلامت جسمانی، دستیابی به اطلاعات، آزادی بیان و اندیشه و چالشگری در تصمیم گیری  درباره آنان ( مایال، بری، 1995، ص 36).  
بنابراین در ساختار حقوق کودک مبانی حقوقی و انسانی زیر مورد تاکید است: عدم تبعیض جنسی، نژادی، قومیتی و دینی؛ حق حیات، بقا و رشد؛ احترام به دیدگاه کودک؛ عدم شکنجه و باز داشت و زندانی کردن کودکان؛ آزادی اندیشه و دین و شرکت در اجتماعات؛ حق تامین بویژه در موقع بی سرپرستی؛ تامین اجتماعی؛ بیمه و بهداشت و درمان؛ آموزش اجباری، زبان مادری و حق تفریح.

کودکي مفهومی در ابهام!
علیرغم اینکه دولت ایران از سال 1370 با امضای کنوانسیون به جرگه متعهدان مفاد این قانون پیوسته است ولی هنوز در بسیاری از مفاد و رویکرد ها و نحوه اجرای این کنوانسیون با  روح این قانون فاصله دارد. باوجوديكه قريب نيمی از جمعيت كشور در زير سن كودكی قرار دارد و به تعبيری جامعه ايران امروز ‏جامعه‌ای كودكانه بشمار می‌رود وليكن جايگاه كودكان و به تبع آن پديده كودكی در ايران از ابعاد مختلف از ابـهام و ناروشنی بسياری برخوردار است. مروری كوتاه بر تعاريف حدود و ثغـور اين مفهوم در ادبيات مختلف قانونی، شرعی، سياسی و اجتماعی تایید اين نكته خواهد بود:
 .1براساس تعهدی كه دولت به كنوانسيون‌های بين‌ا‌لملل داده است اين تعريف پذيرفته شده است كه كودك شامل كليه افراد تابعه‌ای است كه در فاصله سنی بين صفر تا ۱۸ سالگی قرار دارند. 

۲ . از نظر قانون كار كشور كودك شامل كليه افرادی است كه زير ۱۵ سال تمام قرار داشته و هيچ كارفرمايی حق بكارگيری آنان را ندارد. 
０.	از منظر قانون استخدام كشوری كه شامل نيروی كار شاغل در بخش دولتی می‌گردد ، افراد زير ۱۸ سال بدليل قرار گرفتن در سن تحصيل و به تعبيری كودكی از اشتغال منع شده‌اند. 
۴. از زاويه فقهی و شرعی افراد صغير شامل كسانی است كه در بين دختران زير سن ۹ سالگی و بين پسران زير سن ۱۴ سالگی قرار دارند.  این رویکرد هنوز مبتنی بر تلقی سنتی از کودکی و نگرش بیولوژیک از آنان است.
０.	از نظر سياسی نيز افراد واقع در زير ۱6 سالگی بدليل عدم بلوغ سنی وكودك سالی نمی‌توانند در انتخابات سياسی كشور شركت كرده  و رای دهند. 
１.	１.     از نظر قانون تامين اجتماعی نيز تنها فرزندان آن دسته از بيمه شدگان مي توانند از خدمات بيمه‌ای و درمانی بهره‌مند شوند كه دختران تا سن ۲۵ سالگی و پسران تا سن ۱۸ سالگی بصورت مجرد در خانه پدری باشند. 
 در نهايت از منظر نظام آمارگيری كشور نيز افراد زيرسن ۱۰ سال كودك معرفی شده و در مورد وضعيت اشتغال،  افراد بالای ۱۰ سال از زمره كودكان خارج شده است.( طایفی1، علی؛ 1383). 

     کودکان و آموزش!
آموزش بعنوان یکی از مفاد حقوق بشر از زمره مفاد حمایتی و زیرساختی برای پرورش شخصیت و سلامت فکری و روحی آنان است. براساس آمارمربوط به آموزش و سواد برای افراد زیر 18 سال، در کل کشور قریب 15 میلیون دانش آموز، حدود یک میلیون نفر نیروی فرهنگی شاغل در مراکز آموزشی و 600 هزار کلاس درس در کل کشور وجود دارد که متوسط دانش آموز به کلاس درس 30 نفر می باشد. دراین بخش به توصیف سیمای کمی و کیفی آموزش کودکان بطور خلاصه پرداخته می شود:
آمار سرشماری کل کشور نشان می‌دهد پوشش تحصيلی درمقطع ابتدايی 90 درصد، در مقطع راهنمايی 68 درصد ودر مقطع متوسطه يا دبيرستان 48 درصد می‌باشد. به عبارت ديگر 10 درصد كودكان 6 تا 12 سال، 32 درصد كودكان 12 تا 15 سال  و 52 درصد افراد واقع در سن 15 تا 18 سالگی از امكانات آموزشی محروم مانده ودر سال 1375 در فضاهای آموزشی نبوده اند. پرسش اساسی این است که این تعداد کودک که بیش از 3.5 میلیون نفر را تشکیل می دهند کجا هستند!؟
وضعيت آموزش براساس توزيع منطقه‌ای نيز حاكی است كه نرخ بيسوادی در مناطق شهری 14 درصد و در مناطق روستايی 31 درصد است و بر حسب جنسيت نيز 18 درصد زنان شهری و 38 در صد زنان روستايی بيسواد هستند. اين ارقام نشانگر اين است كه محروميت آموزشی در بين كودكان، نوجوانان و جوانان؛ در بين روستاييان و در بين زنان و در نهايت كودكان دختر بيش از ساير گروههای سنی، جنسی و منطقه‌ای است.
از سوی ديگر از نظر استانی اغلب استان‌های مرزی بويژه سيستان و بلوچستان با 43 درصد ، كردستان با 32 درصد ، آذربايجان غربی با 31 درصد بيسوادی بدترين وضعيت را دارند. وضع زنان استان‌های محروم نيز بيانگر اين است كه زنان سيستانی با 52 درصد ، زنان كردستان با 43 درصد و زنان هرمزگان با 34 درصد بيسوادی از وضعيت محرومتری برخوردارند.
در يك نگاه كلی ديگر ميانگين سطح تحصيل در جمعيت بالای 25 سال در ايران 4.4 سال است كه در مقايسه با كشورهای پيشرفته با ميانگين 10 سال گويای فقر آموزشی قابل توجهی است. اين شاخص در بين مردان 5.1 سال و در بين زنان 3.6 سال می‌باشد. به بيان ديگر سطح تحصيل در كشور برابر با كمتر از نصف سطح تحصيل و سواد در بين ملل پيشرفته است (طایفی2، علی؛ 1384).
برآوردها نشان می دهد حد مطلوب فضای آموزشی 50 درصد کمتر از استاندار جهانی است. درسال تحصیلی 85 تا 85، 27 هزار مدرسه غیر مقاوم، 32 هزار مدرسه تخریبی و خطرآفرین، 5 هزار مدرسه استیجاری وجود دارد.  همچنین از بین 15 میلیون نفر دانش آموز، 9 میلیون نفر درمدارس دو نوبته تحصیل می کنند و حدود بیش از 30 درصد کلاس های درسی چند پایه هستند یعنی چند پایه تحصیلی اول تا پنجم در یک کلاس می نشینند. از سوی دیگر بررسی ها حاکی است فضای حرکتی استاندارد برای  دانش آموزان معادل 2.5 متر است که برای کودکان دانش آموزدر ایران برای  پسر 26 سانتیمتر و دختر 17 سانتی متر است.
علاوه بر این، 13.3 درصد دانش اموزان معادل بیش از 2 میلیون نفر و 15.7 درصد دانش آموز تهرانی در معرض خطر اعتیاد قرار دارند و سن گرایش یه اعتیاد به 13 سالگی کاهش یافته است ! همچنین پوشاک احباری تحت عنوان حجاب اسلامی برای دختران حتی دختران زیر سن بلوغ نیز از دیگر مضایقی است که بر کودکان از سوی بزرگسالان تحمیل می شود( وفا، ژاله؛ 1385).
گزارش شاخص‌های آموزشی ايران در مقايسه با ساير كشور‌ها نشان می دهد:
０.    نسبت هزينه آموزش وپرورش به كل توليد ناخالص داخلی در طول سالهای ١٩٩٩-١٩٩٠ عبارت از ٣.٣ درصد است كه از اين منظر، ايران در بين ١٣٠ كشور دنيا، رتبه ٨١ را احراز كرده است. 
１.    شاخص باسوادی در ايران، در بين افراد ١٥ ساله و بالاتر كه توان خواندن ونوشتن دارند، گويای اين امر است كه در سال ٢٠٠٣ ، ٧٣ درصد از زنان ايرانی با سواد هستند. مقايسه اين شاخص در بين ١٨٤ كشور، نشان می‌دهد كه ايران رتبه ١٢٥ را احراز كرده است! همين شاخص برای مردان ايرانی نيز برابر با ٨٦ درصد باسوادی است كه درمقياس جهانی نيز از بين ١٨٤ كشور، حايز رتبه ١١٦ است. 
２.    شاخص تعداد كتاب‌های كتابخانه‌ها در ايران حاكی است كه ايران با ٤١١ هزار كتاب در سال ١٩٩٥، در بين ٨١ كشور مورد بررسی رتبه ٥٨ را اشغال كرده است كه به بيان ديگر در مقياس كشورهايی است كه در موقعيت پايينی قرار گرفته‌اند. 
３.    همچنين نسبت تعداد كتابهای كتابخانه‌ها در ايران به كل جمعيت كشور نشان می‌دهد كه با ٦ كتاب برای هر يكهزار نفر ايرانی، در مقايسه با ٨١ كشور مورد بررسی، ايران در رتبه ٧٢ و بدترين وضعيت قرار دارد! مقايسه اين آمار با تعداد زندانيان نشان دهنده رابطه بالقوه مستقيمی است كه در نبود امكانات فرهنگی رخ می‌دهد.
４.    برپايه آمار سال ١٩٩٥، در كل كشور ١٣،٢١٧عضو كتابخانه وجور دارند كه اين رقم در مقايسه با مقياس جهانی ، نمايانگر اين است كه از بين ٦٨ كشور مورد بررسی كه اطلاعات آنها در دسترس می‌باشد، ايران دارای رتبه ٤٨ می‌باشد. به بيان ديگر از اين نظر نيز در وضعيت نامطلوب و پايينی قرار دارد.
.    وضعيت ناگوارتر شاخص نسبت اعضای كتابخانه‌ها به كل جمعيت كشور است كه از هر يكصد هزار نفر ايرانی فقط ٢ (دو) نفر عضو كتابخانه‌ها هستند. از اين نظر نيز ايران در بين ٦٨ كشور مورد بررسی دارای مقام ٦٤ می‌باشد!
６.     از نظرشاخص نسبت متوسط دانش آموزان به كلاس درس در بين نه ساله‌ها، آمار‌ها گويای وضعيت نامطلوبی است . بطوريكه از بين ١٧ كشور دارای شرايط نامطلوب، ايران با ٣٢ نفر درهر كلاس درس رتبه دوم را بخود اختصاص داده است.
７.    بر اساس نتايج بررسی بين المللی علم ورياضيات قريب نيم ميليون دانشجو در ٤١ كشور جهان مشغول تحصيل در سطح چهار رياضی هستند. از زاويه اين شاخص در ايران، ٤٢٩ نفردر رياضيات و٤١٦ نفر در علم در اين سطح اشتغال به تحصيل دارند كه اين رقم‌ها در مقياس جهانی ميان ٢٨ كشور، رتبه ٢٥ را احراز كرده است.
８.    از نظر شاخص دختران خارج از مدرسه در مقطع ابتدايی يا عدم پوشش تحصيلی كودكان واقع در سن تحصيل، در ايران ٧ درصد دختران در فضاهای آموزشی نيستند. جايكاه ايران در بين ١٠٩ كشور مورد بررسی نيز رتبه ٧١ است.
    ازنظر شاخص اميد به زندگی تحصيلی نيز شواهد حاكی است ايران از بين ١١٣ كشور مورد بررسی در سال تحصيلی ١٩٩٩- ٢٠٠٠، با ١١،٣( يازده وسه دهم ) سال، رتبه ٦٠ را بخود اختصاص داده است. اين رتبه برای زنان ٦٤ از ٩٩ و برای مردان ٤٣ از يكصد كشور مورد بررسی می‌باشد.
    شاخص ديگر مربوط به دسترسی به امكانات است. بطوريكه دسترسی دانش آموزان ٩ ساله درخانوارهای ايرانی به ماشين حساب ٣٧ درصد است كه در مقايسه با ١٦ كشور مورد بررسی رتبه ١٦ را احراز كرده است! همچنين دسترسی آنان به كامپيوتر نيز برابر ٨ درصد است كه در مقايسه با ١٦ كشور مورد بررسی رتبه ١٥ را اتخاذ كرده است. از سوی ديكر نسبت همين افراد از نظر دسترسی به كتاب فرهنگ لفت در ايران ٢٧ درصد است كه در ميان ١٦ كشور مذكود رتبه ١٦ را بخود اختصاص داده است! شاخص مقايسه اين گروه سنی از نظر داشتن بيش از ٢٥ كتاب، حاكی است ١٨ درصد اين گروه سنی از اين امكان برخوردارند كه در بين ١٦ كشور پيش گفته رتبه ١٦ را اشغال كرده است! درنهايت اينكه نسبت دسترسی اين گروه به ميز تحرير يا مطالعه، در ايران ٢٣ درصد است كه باز هم از ميان ١٦ كشور آخرين رتبه را كسب نموده است ( طایفی3، علی؛ 1385).
کودکان کار!
شواهد پیش گفته نشان از این داشت که قریب 3.5 میلیون کودک در فضای آموزشی بسر نمی برند! بی تردید نخستین پرسشی که به ذهن متبادر می شود این است که این تعداد کودک در کدام فضا زندگی می کنند؟ در این قسمت با بررسی کار کودکان، می توان به بخشی از این پرسش پاسخ گفت. ماده 32 حقوق کودک هرگونه کار و استثمار کودک را بعنوان مانع آموزش و طی دوره کودکی ممنوع شناخته است. براساس آمارسرشماری از کل افراد 10 تا19 سال حدود 12 % ازنظر اقتصادی فعال شناخته شده اند که 75 % شاغل و 25 درصد بیکار هستند. درکل قریب 370 هزار نفر کودک زیر 15 سال بعنوان شاغل در کشور به ثبت رسیده اند و 20 هزار کودک کار در تهران ثبت شده است. این ارقام البته متناقض با آمار های دیگری است که برخی به رقم بیش از 700 هزار نفر و انجمن حمایت از حقوق کودک به رقمی در حدود یک میلیون و 800 هزار نفر استناد می کند! 
۱. از بين كل افراد واقع در سن ۱۹ـ۱۰ سالگی حدود ۱۲ درصد از نظر اقتصادی فعال شناخته شده‌اند كه اين نسبت در سنين ۱۴ـ۱۰ سالگی ۴ درصد و بين سنين ۱۹ـ ۱۵ سالگی ۲۱ درصد می‌باشد. بنابراين عليرغم منع قانونی اشتغال كودكان در كشور ، آمارهای رسمی گويای ۱۲ درصد فعاليت اقتصادی كودكان می‌باشد كه البته فقط از زاويه فعال بودن اقتصادی تعريف و احصاء شده است. در حاليكه اگر جمعيت فعال از نظر اقتصادی واقع در سن ۱۹ـ۱۰ سالگی (۹۱۵/۱ هزار نفر) با جمعيت خانه دار و غير محصل (۶۸۲/۱ هزار نفر) و جمعيت دارای (۵۷ هزار نفر) در همين سال اضافه و جمع بسته شود ، از كل اين جمعيت (۶۵۴/۳ هزار نفر) قريب ۲۲ درصد درفهرست جمعيت فعال در فاصله سنی ۱۹ـ‌۱۰ سال قرار می‌گيرند. 
۲. با اين وصف از بين كل جمعيت فعال از نظر اقتصادی (۹۱۵/۱هزار نفر) كه در بين سنين ۱۹ـ۱۰ سالگی قراردارند ، ۷۵ درصد شاغل و ۲۵ درصد بيكار هستند. همين رقم با وجود اختلاط مفهومی و آماری كه بدان وارد است گويای سطح بيكاری تا حدود ۵/۲ برابر بيشتر از نرخ بيكاری كل كشور است و بنوبه خود بيانگر فقدان فرصتهای شغلی مناسب اين طيف سنی نيروی كار، آسيب پذيری اشتغال آنان و غير رسمی بودن فعاليت آنان می‌باشد.  شواهد حاكی است به دليل منع قانونی بكارگيری و اشتغال كودكان، اولاً مشاغل مربوط به كار كودكان به اصطلاح از مشاغل سياه و با حداقل مهارت و صرفاً فيزيكی می‌باشد، دوم اينكه با حداقل مزد، بيشترين بهره كشی از نظر حجم كار، فشردگی ميزان كار، نوع كار و سختی و زيان آور بودن آن و همچنين ساعات و روزهای كار كودكان صورت می‌گيرد و سوم اينكه كار كودكان در شرايط ناامن، با كمترين ايمنی در برابر حوادث كار و بدترين وضعيت بهداشتی در برابر بيماريهای شغلی صورت می‌گيرد (طایفی4، علی؛ 1382).  

کودک همسری!
وقوع ازدواج در سنين خردسالی و به تعبير مشخص كودكی كه در كنواكسيون‌های جهانی تا ۱۸ سالگی را در بر می‌گيرد ، پديده‌ای است كه در اكثر جوامع توسعه نيافته ، سنتی و بسته روی می‌دهد. اين پديده با وجود برخورداری از كاركردهايی كه در برهه‌هايی از تاريخ اجتماعی انسان چه بسا دارای كاركردهای مناسبی نيز بوده است! وليكن با پيشرفت و تحولات اجتماعی و فرهنگی حاصل از توسعه اقتصادی و صنعتی جوامع و نوسازی و مدرنيزاسيون آنها، امروزه از آثار و تبعات آسيب شناختی مهمی برخوردار است. عدم توانايی جسمی ، روحی و همچنين عدم آمادگی آموزشی و‌تربيتی كودكان برای پذيرش مسئوليت اجتماعی و اقتصای بزرگ و سنگينی همچون همسری (اعم از زن يا شوهر) ، پدری و مادری ، ‌نه تنها منجر به آسيب‌پذيری و عدم ماندگاری آنان در اين نقشهای اجتماعی گرديده ، بلكه سبب سستی بنيان‌های خانواده ، وقوع تجربه تلخ اجتماعی ، آسيب پديری جسمی و روحی فرد كودك و در نهايت محروميت‌های اجتماعی و اقتصادی حاصل از انگ بی‌همسری (بيوه يا مطلقه) شده است. مروری بر وضعيت وقوع و فراگيری اين پديده در ايران می‌تواند زمينه‌های بازانديشی و مهندسی اجتماعی جامعه ايران امروز برای رهايی از آثار و تبعات نامناسب اين پديده را فراهم سازد. 

الف) همسران كودك: 
شواهد آماری مبتنی بر سرشماری سال ۱۳۷۵ نشان می‌دهد كه ۲۷ درصد از كل جمعيت كشور (۶۰ ميليون نفر) در بين سنين ۱۹ـ۱۰ سالگی به سر می‌برند و بطور ويژه ۱۵ درصد در بين ۱۴ـ۱۰ سالگی و ۱۲ درصد ديگر در بين ۱۹ـ ۱۵ سالگی واقع می‌باشند. به بيان ديگر از بين كل جمعيت واقع در سنين ۱۰ ساله و بالاتر (۴۵ ميليون نفر) ، ۳۵ درصد بين سنين ۱۹ـ ۱۰ سالگی قرار دارند كه بهر حال گويای جوانسالی و به تعبير دقيق كودك سالی جمعيت ايران امروز می‌باشد. 
در جفرافيای «كودكانه» جامعه ايران نيز، از بين كل جمعيت واقع در سن ۱۹ـ ۱۰ سالگی (۱۶ ميليون نفر) بيش از ۵ درصد آنان حداقل يكبار ازدواج كرده‌اند. از اينرو می‌توان اذعان داشت در سال ۱۳۷۵ حدود ۹۳۰ هزار نفر كودك در نقش همسر ، خواسته يا ناخواسته قبول مسئوليت كرده‌اند.
پديده «همسران كودك» در ايران امروز عليرغم اينكه خود به تنهايی يك مسئله اجتماعی است ، در درون خود از يك مسئله ديگر تحت عنوان تمايز جنسيتی نيز رنج می‌برد. به گونه‌ای كه تعداد «مادران كودك» با ۵/۶ برابر فزونی نسبت به «پدران كودك» گويای اين مهم است كه دختران خردسال و كودك واقع در سنين ۱۸ـ۱۰ سالگی عمدتاً با ۸۵ درصد همسر مردانی شده‌اند كه در سنين بالای ۱۸ سال قرار دارند و فقط ۱۵ درصد از اين قشر كودكان با كودكان هم سن و سال و يا هم نسل خود ازدواج كرده‌اند. به اين پديده اصطلاحاً چنين اطلاق می‌شود كه مردانی كه با دختربچه‌های واقع در سن ۱۸ـ۱۰ سال ازدواج می‌كنند می‌گويند «زن و بچه» را با هم اختيار كرده است! 
توزيع سنی پديده «همسری كودكان» حاكی است كه از بين ۷۶۵ هزار همسران واقع در سنين ۱۹ـ۱۰ سالگی ، حدود ۹۱ درصد در بين سنين ۱۹ـ۱۵ سالگی (۷۰۰ هزار نفر) و ۹ درصد ديگر بين سنين ۱۴ـ۱۰ سالگی (۶۵ هزار نفر) قرار دارند. 
از سوی ديگر توزيع جنسی پديده «همسری كودكان» نشان می‌دهد كه ۸۶ درصد اين پديده مختص زنان و يا دختربچه‌ها است. به بيان ديگر از بين زنان واقع در سنين ۱۹-۱۰سالگی حدود ۱۰ درصد حداقل يكبار ازدواج كرده‌اند ولی اين نسبت برای مردان واقع در اين سن فقط در حد ۲ درصد است. در واقع می‌توان چنين عنوان كرد كه زنان در اين سن ۵ برابر بيشتر از مردان تن به ازدواج داده‌اند.
توزيع جغرافيايی پديده «همسری كودكان» نيز نمايانگر اين است كه اين پديده برخلاف تصور اوليه در مناطق شهری (با ۵۳ درصد وقوع) بيشتر از مناطق روستايی بوقوع پيوسته است. به بيان ديگر عليرغم توسعه شهرنشينی و افزايش جمعيت و مناطق شهرنشين در كشور كه از نظر فيزيكی و كالبدی گويای توسعه اجتماعی است وليكن وقوع بيش از نيمی از پديده «همسری و ازدواج كودكان» در مناطق شهری نشانگر اين است كه با وجود افزايش متوسط سن ازدواج در كل كشور، هنوز توسعه فرهنگی لازم بوقوع نپيوسته و خانواده‌های بسياری در مناطق شهری (بيش از ۴۰۰ هزار خانواده) كودكان خود را بويژه دختران خردسال خود را از سنين كودكی به «خانه شوهر» فرستاده و چه بسا بدين صورت از مسئوليت اجتماعی و اقتصادی تأمين نياز‌های‌تربيتی و معيشتی و رفاهی كودكان نيز رهايی می‌يابند. 
ب) بی‌همسری كودكان: 
كودكان بيوه ، كودكان مطلقه و مادر ـ كودكان بی‌سرپرست! از بين كل كودكان واقع در سن كودكی ۱۹ـ۱۰ سال قريب بيش از ۵ درصد يا بيش ا ز۹۰۰ هزار نفر حداقل يكبار ازدواج كرده‌اند. در اين ميان بر اساس آمار سرشماری سال ۱۳۷۵ قريب ۱۸ درصد فقط در سال پيش گفته دستخوش بی‌همسری گرديده و به عبارتی ازدواج آنان با شكست مواجه شده است. از سوی ديگر از بين كودكان بی‌همسر (۲۱ هزار نفر) ۵۳ درصد بر اثر فوت همسر و ۴۷ درصد بر اثر طلاق ، همسر خود را از دست داده‌اند. 
از بين كل بی‌همسران بر اثر فوت همسر ۶۰ درصد شامل زنان و ۴۰ درصد شامل مردان می‌باشد كه بيانگر آسيب پذيری بيشتر مردان در حوادث و سوانح منجر به مرگ و مير ، بزرگسالی همسران بسياری از كودكان دختر ، ماندگاری بيشتر زنان در بی‌همسری و ازدواج و همسر گزينی مجدد مردان بی‌همسر از گروههای سنی ديگر و دختران ازدواج نكرده و…. برخی از عوامل و پيامدهای آسيب شناختی ديگری است كه حاصل وقوع چنين پديده‌ای است. 
از بين كل بی‌همسران براثر طلاق ، حدود ۱۰ درصد را زنان و ۴۰ درصد را مردان تشكيل می‌دهند. بی‌تابی و عدم ماندگاری همسران كودك در جغرافيای ازدواج بويژه از سوی زنان كودك از نظر فشار بهره گيری جنسی و بار مسئوليت‌های چند گانه خانه داری و شوهر داری و كودك پروری ،‌عدم احساس مسئوليت پذيری در قوام و دوام خانواده و ميل سريع بسوی فسخ قرارداد ازدواج ، افزايش آگاهی و بلوغ شخصيتی طرفين ازدواج و بازنگری و عدم قبول همسر بويژه از سوی مردان و…. از عمده دلايل وقوع پديده بی‌همسری بر اثر طلاق در بين كودكان می‌باشد. 
از نظر توزيع سنی ، از بين جمعيت بی‌همسر بر اثر طلاق ۶۲ درصد بين سنين ۱۹ـ۱۵ سالگی بوقوع پيوسته است و بين جمعيت بی‌همسر بر اثر فوت همسر نيز ۵۵ درصد در همان گروه سنی بوقوع پيوسته است. از نظر توزيع جغرافيايی نيز ۵۲ درصد بی‌همسری كودكان بر اثر فوت همسر در مناطق شهری روی داده است كه ناشی از ماهيت شهری پديده «همسری كودكان» می‌باشد. از سوی ديگر ۶۰ درصد بی‌همسری كودكان بر اثر طلاق نيز در مناطق شهری رخ داده است.
پديده «اضافه بی‌همسری» يا نسبت جنسی بی‌همسری نيز حاكی است كه بيش از ۶۰ درصد بی‌همسری در بين كودكان زن و يا زنان بوقوع پيوسته است. به بيان ديگر ۵۴ درصد بی‌همسری در سنين ۱۴ـ ۱۰ سالگی و ۶۶ درصد بی‌همسری در سنين ۱۹-۱۵ سالگی مختص زنان است. همچنين «اضافه بی‌همسری» يا بی‌همسری بيشتر زنان نيز عمدتاً در بين سنين ۱۹ـ ۱۵ سالگی بچشم می‌خورد. كوتاه بودن دوران و طول دوره بی‌همسری «مرد ـ كودكان» و ماندگاری خواسته يا ناخواسته «زن ـ كودكان» در دوره بی‌همسری از يكسو و همسر گزينی مجدد مرد ـ كودكان و يا مردان بالاتر از سن ۱۹ـ۱۵ سال از گروه زنان هرگز ازدواج نكرده يا دوشيزگان و فقدان اين فرصت برای «كودكان مطلقه» (زن ـ كودك بی‌همسر) كه عمدتاً به دليل فقدان بكارت و اهميت دوشيزگی در همسرگزينی است ، منجر به افزايش نسبت و تعداد زن ـ‌كودكان بی‌همسر به مرد ـ كودكان بی‌همسر گرديده است  ( طایفی5، علی؛ 1382)

کودک و خشونت!
از زندان تا اعدام کودکان. 
شواهد حاکی است که از ابتدای وقوع انقلاب اسلامی در ايران تا کنون صرفنظر اززندانيان سياسی اعدام شده در سال ۱۳۶۷ واقع در سن۱۳ تا ۱۸ سا لگی که تعداد آن به بيش از ۲۰ نفر ميرسد ، حدود ۴۰ نفر کودک به دلايل غير سياسی و بعنوان مجازات برای جرايم و مفاسد اجتماعی اعدام شده‌اند. يکی از مهمترين دلايل اعدام کودکان در ايران عبارت است از ناهماهنگی و عدم تطابق ميان قوانين اسلامی با قوانين حقوق بشر و معاهدات بين المللی مرتبط با آن بويژه در مورد کودکان. به بيان ديگر فقه اسلامی به دليل تعهد مفاد آن به ساختارهای گذشته، دارای ساختار، کارکرد‌ها و مفاهيم وابسته به دورانی است که با دستاورد‌های نوين بشری ناسازگار است. به تعبير دورکيم جامعه شناس فرانسوی، قوانين و مقررات هر جامعه‌ای بر حسب توسعه يافتگی و ميزان تکامل اجتماعی و فرهنگی آن پاسخگوی نياز‌های ساختاری روابط و مناسبات خاص هر دوره تاريخی است. از نظر او در جوامع ابتدايی و سنتی با تسلط اقتصاد معيشتی و روابط قبيله‌ای و همچنين سلطه روابط غير دمکراتيک و استبدادی، تمامی قوانين ناظر بر مجازات حذفی و انتقام جويانه بوده و جهت زاجره داشته يا مبتنی بر زجر مجرمان بوده است. رهبران اين نوع از اجتماعات با بهره گيری از اين روش می‌توانستند به تنظيم و تضمين مناسباتی بپردازند که منافع آنان را در پی داشته و شالوده روابط موجود اجتماعی را حفظ کند. به نظر ميشل فوکو در نظام کيفری قديم تنها هدف مجازات ايجاد رعب و وحشت بود، به همين دليل مجازاتها بيشتر به صورت زجر دادن در منظر عموم بود و مجازاتی که همگان شاهد آن نبودند معنايی نداشت .
از سوی ديگر قصاص در فقه اسلامی بيانگر نوعی مقابله به مثل است تا بنحوی بتواند از اين رهگذر حق را به صاحب حق برسا ند. در اين ميان مدعی العموم که بر پايه قوانين اسلامی‎‏، نمايند گی استيفای حق مؤمنان را بر عهده دارد بعنوان نماينده حکومت اسلامی و نه نماينده منتخب مردم برای حفظ همبستگی جامعه به تکرار عمل مجرمانه عليه مجرم فرمان می‌دهد! در چنين ساختاری که هنوز بر پايه مرد سالاری و پدر سالاری يا شيخوخيت ريش سفيدان طراحی شده است، زنان و کودکان بويژه دختران زير ۱۸ سال يا به اصطلاح صغير هيچ نماينده‌ای برای دفاع از حقوق خود نمی‌يابند.
شواهد نشان می‌دهد که در طی سالهای ۷۶ تا ۸۰ جمعاً ۱۳۹۱۷ مورد خودکشی به مراجع انتظامی گزارش شده‌است. از نظر سنی نيز ۱۰/۱۱ درصد مردان و ۹۳/۱۳ درصد زنانی که اقدام به خودکشی کرده‌اند کمتر از ۱۷ سال سن داشته‌اند. مسئلة مهم در اين ارقام، ۱۷۱۳ نفر کودک و نوجوان کمتر از ۱۷ سال (۳۱/۱۲%) در بين اقدام‌کنندگان به خودکشی است. انگيزه افرادی که در اين سالها به خودکشی دست زده‌اند بدون توجه به جنس و سن، به ترتيب فراوانی عبارتند از: ۵۴/۲۹ درصد به علت اختلاف خانوادگی، ۱۸/۷ درصد به علت شکست در زندگی و نااميدی، ۹۷/۴ درصد به علت اختلال حواس، ۴ درصد به علت فقر و تنگدستی، ۴۹/۱ درصد به علت مسائل ناموسی و ۳۷/۱ درصد به علت تحميل در ازدواج. همچنين ۴۵/۵۱ درصد افرادی که اقدام به خودکشی کرده‌اند، دارای انواع ديگری از انگيزه بوده‌اند که اعلام نشده است 
سارقان دستگيرشده در سالهای مورد بررسی، ۰۹۲/۱۰۱ نفر بوده‌اند. از اين تعداد تنها ۶/۰ درصد زن و ۴/۹۹ درصد مرد بوده و در گروههای سنی ذيل قرار گرفته‌اند: زير ۱۷ سال ۹/۸%، ۱۸ تا ۲۴ سال ۱۲/۳۸ %، ۲۵ تا ۳۴ سال ۳۷/۳۷ % و ۳۵ سال به بالا ۰۱/۱۵ %. توزيع فراوانی سارقان دستگيرشده در ارتباط با راهزنی، دخل زنی، کيف‌ربايی و جيب‌بری برحسب گروه‌های سنی به تفکيک مرد و زن عبارتست از: 
الف ) مردان (۳۹/۹۰ %) : زير ۱۷ سال ۴/۹ %، ۱۸ تا ۲۴ سال ۹۳/۳۲ % ،۲۵ تا ۳۴ سال ۴۴/۳۲ % و ۳۵ سال به بالا ۶۲/۱۵ %،
ب ) زنان (۶۱/۹ %): زير ۱۷ سال ۲۱/۱ % ،۱۸ تا ۲۴ سال ۵۸/۲ % ،۲۵ تا ۳۴ سال ۶۶/۴ % و ۳۵ سال به بالا ۱۶/ ۱ % .
در طول سالهای فوق در رابطه با قتل عمد ۷۰۷۸ نفر مقتول و در کل ۷۰۲۸ نفر بعنوان قاتل دستگيرشده‌اند. نکتة قابل توجه در مورد کشته‌شدگان قتل عمد اين است که ۷۴/۶ درصد از جنس مذکر و ۴۰/۳ درصد از جنس مؤنث کمتر از ۱۷ سال سن داشته‌اند. اين نسبتها بدين معنا است که ۱۴/۱۰ درصد مقتولين در سنين کودکی و نوجوانی بوده و اگر سهم ۷۹/۰ درصدی ‍جنين‌ها را به آن اضافه کنيم، ملاحظه می‌شود که ۹۳/۱۰ درصد کشته‌ها يعنی ۷۷۴ نفر کودک و نوجوان، عمداً به قتل رسيده‌اند. البته اين رقم بدون محاسبه افراد واقع در سن ۱۷ تا ۱۸ سالگی است که ارقام در اين ارتباط باوجود بزرگی رقم آن شفاف نمی‌باشند. 
از جمع قاتلين قتلهای عمد نيز، ۹۴/۸۱ درصد مرد و ۷۶/۷ درصد زن بوده‌اند. بر اساس اين داده‌ها، انگيزه‌های قاتلين برای کشتن افراد مقتول به ترتيب فراوانی بدين شرح می‌باشد: اختلاف خانوادگی ۲۵/۱۱ درصد، نزاع ۶۴/۱۰ درصد، مسائل ناموسی ۶۰/۶ درصد، اختلافات ملکی و مالی ۴۱/۶ درصد، مسائل جنسی و منکراتی ۷۰/۴ درصد، در ارتباط با موضوع سرقت ۴۱/۴ درصد، به قصد انتقام‌جويی ۱۵/۴ درصد، اختلافات قومی و قبيله‌ای ۹۵/۳ درصد، در ارتباط با موادمخدر ۷۲/۲ درصد، مستی ناشی از مشروبات الکلی ۷۶/۰ درصد، پوشاندن خطا ۷۳/۰ درصد، اختلال حواس ۶۸/۰درصد و فقر ۴۷/۰ درصد ! انگيزة ۵۳/۴۲ درصد قتلها نيز غير از موارد ذکرشده ‌است (طایفی6؛ 1384).

کودک و بهره کشی نظامی
از ابتداي وقوع انقلاب اسلامي در ايران رهبران دينی ،سياسي و نظامي با شعار ارتش بيست ميليوني به صرافت تاسيس نيروي شبه نظامی ـ ايديولوژيك بسيج برآمدند. در همين راستا در طول سالهاي نخست انقلاب وجنگ هشت ساله با عراق همواره بخش مهمي از سپاه انقلاب و جنگ از ميان اين گروه سني وكودكان زير 18 سال تامين شده است. بطوریکه برآوردها نشان می دهند حداقل 4 میلیون وحداکثر 10 میلیون بسیجی در کشور وجود دارند.
  شواهد نشان می دهد در طول 8 سال جنگ میان ایران وعراق بیش از 550 هزار نفر دانش آموز زیر سن 18 ساله  به جبهه های جنگ اعزام شده اند و 36 هزار نفر کشته شده  و3135 نفر نیز معلول شده اند (طایفی7، 1384) .

کودکان بی هویت
چنانکه اشاره شد، یکی از مفاد حقوق کودک الزام دولت ها برای احراز هویت کودکان می باشد. متاسفانه به دلیل فرزندان حاصل از ازدواج ایرانیان با اتباع خارجی بدون اجازه اقامت نظیر افغانی ها و عراقی ها و فرزندان ناشی از ازدواج های به اصطلاح نامشروع از نظر دینی در حال حاضر بین 40 تا 80 هزار کودک بی شناسنامه درکشور وجود دارد.10 هزار کودک بی سرپرست در تهران وجود دارد. زمينه های عينی وذهنی ظهور وبروز اين پديده از ابعاد متعددی قابل بررسی است: 

۱ . عوامل دينی 
ا ز اين منظر تحت عنوان صيانت از خانواده کليه کودکانی که در اثر روابط جنسی نامشروع به دنيا می آيند ساسا فاقد هرکونه جايگاهی برای شناسايی حقوق اجتماعی هستند. عمده منطق اين رويکرد نيز از دير زمان بر اين مبنا استوا ر است که بتوا ن با اين محروميت جانکاه از فعليت وقوع را بطه جنسی غير مشروع و زنا پيشگيری کرد .در اين رويکرد زندگی کودکان قربانی کنش های غير رسمی ونامشروع بزرگسالان می گردند وتاوان ا ين اعمال را کودکان و در واقع آيندگان می پردازند 
۲ . عوامل حقوقی 
در حقوق مدنی وفقهی برگرفته از مبانی دينی، نيز به دليل نامشخص بودن جايگاه تبار شناختی اين دسته از کودکان و مسکوت ماندن اين رويکرد در برخورد با اين پديده نسبتا فراگير دنيای امروز وبخصوص اوج گيری جنبش های دفاع از حقوق آنان ،اين پديده مغفول مانده است .عدم اشراف واذعان قانونگذار به تحولات اجتماعی بوقوع پيوسته در عصر حاضر وعدم درک روح عصری قانون که جزای جرايم امروزی را نمی توان به آيندگان تحميل و احاله کرد ودر نهايت محدوديت شرعی در باز تعريف روابط جنسی به اصطلاح نامشروع وتحديد دامنه دربرگيری اين کنش در جامعه امروز ايرا ن در تطابق با تحولا ت جهانی از ديگر زمينه های بروز ودوام اين پديده بشمار ميرود . ۳ .عوامل اجتماعی. 
عدم پاسخگويی به نيازهای جنسی جوانان، تعطيلی رسمی وآشکاراين رابطه ميان دو جنس، از کودکی تا بزرگسالی مگر در قالب ازدواج های بدون شناخت از روانشناسی دو جنس از هم وبدون وجود ميدان گسترده انتخاب از بين گزينه های متعدد وسعی و آزمون بسيار و وقوع فراگير روابط جنسی تحت عنوان نامشروع و منجر شدن اغلب اين روابط به تولد کودک که بخشی ا ز آن ناشی ا ز فقدان آموزش های جنسی در ايران است ، از يکسو سبب ساز تشديد ميزان تولد های نامشروع و کودکان بی هويت ا ست . از سوی ديگر مرد تباری مطلق در فرهنگ ومبانی حقوقی وشرعی منجر به شرايطی گرديده است که بدون شناسايی پدر يافاعل رابطه جنسی منتهی به فرزند زايی( حتی با وجود، حضور واعلا م آمادگی مادردر قبول مسئوليت سرپرستی ) هويت کودک مورد تاييد قرار نمی گيرد . همچنين وقوع پديده مهاجرت وسکونت غير قانونی تعداد کثيری از مهاجران افغانی در ايران و اقدام بسياری از خانواده های فقير در قبول همسری آنان با دخترانشان ، در کنار آزادسازی کشور افغانستان از تاريک انديشان وشب پرستان، منجر به بازگشت خيل وسيعی از افغانی ها گرديده است که به دليل محدوديت ها وعدم انطباق قوانين دو کشور در زمينه تبعيت همسر ،قريب بيش از ۴۰ هزار خانواده در قالب زن وفرزندان ، بدون وجود پدر آن هم از نوع قانونی اش باقی گذارده است که علاوه بر زنان بی سرپرست وبی شوهر آن افغانی ها ،جمعيت بزرگی از کودکان بی هويت باقی مانده است که طبق تعريف قانون وقانونگذار نمی توان به آنان شناسنامه صادر کرد. 
۴ . عوامل سياسی . 
عدم اهتمام بموقع دولت در ساماندهی مهاجران غير قانونی و شناسايی وثبت وضبط عقود اقتصادی و از جمله اجتماعی آنان ، تلاش نا کافی ودير هنگام برای رفع چالش ها و ناهمخوانی های قانونی ميان دو کشورو پاسخگو نبودن دولت در مقابل ملت در ازای اين قصور بزرگ وزمينه سازی بروز چنين پديده فاجعه باری در کشور، اسباب شکل گيری اين پديده را فراهم ساخت. 
۵ . فقر فرهنگی وتعصب بسياری از جوانان تازه ازدواج کرده در توليت وپدری و مادری فرزند ماحصل توليد خود،و فقدان تمايل به فرزند خواندگی کودکان بی هويت نيز از سوی ديگر بر تقويت شرايط پيش گفته صحه می گذارد .  (طایفی8، علی؛ 1384؛).
کودکان خیابانی
شواهد نشان می دهد در شهر تهران فقط بین 25 تا 30 هزار کودک خیابانی وجود دارد که ماهانه بین 100 تا 150 نفر از آنان می میرند!( کودک خیابانی، 1385؛). نرخ رشد سوء استفاده جنسی از کودکان برای عرضه در بازار روسپیگری در ایران در سال گذشته 365 درصد رشد داشته و برآوردها نشان از وجود 300 هزار دختر در راه فروش و قاچاق به کشورهای عربی همسایه دارد (قاجاق دختران، 1385).

کودک آزاری
براساس يك تحقيق انجام شده با همكاری وزارت بهداشت و يونيسف در رابطه با وضعيت كودك آزاری در ايران، حدود ۲۰درصد از كودكان شش تا ۱۱ساله و بيش از ۹درصد از نوجوانان ۱۲تا ۱۸سال، تنبيه بدنی می‌شوند. 
مسوولان اظهار می‌دارند: اگرچه در احكام اسلامی و قوانين كشور ما احترام به كودك توصيه و قوانينی برای برخورد با كودك‌آزاران تدوين شده است اما "ترس از طلاق"، "گرفتاری‌های احتمالی"، "رعايت مسائل عرفی" مانند شرم، مداخله نكردن در امور خانواده‌ها و همسايه‌ها و "دشواری تهيه اسناد و اثبات كودك آزاری" از موانع اعلام و رسيدگی به پديده كودك آزاری است. ۸۰درصد از كودك آزاران از نزديكان كودكان هستند كه قربانيان خود را از ميان پسران شش تا ۱۰سال و دختران ۱۰ تا ۱۵سال انتخاب می‌كنند (کودک آزاری، 1385). 
کودک، کودکی و نقش نهادهای اجتماعی
شايد بتوان به قاطعيت نسبتا بالايی اينطور ادعا کرد که مسائل گريبان‌گير امروز، ناشی از بی‌تدبيری نسل قبلی است که در آن وقت ما نسل کنونی، کودکی بيش نبوديم! به بيانی ديگر مسائل دامن‌گير امروز نيز که مبتلا به کودکان می‌باشد ناشی از غفلت و فقدان جايگاه مناسب کودکان در انديشه و عمل ماست. مسائل خرد و کلان بسياری که مي‌توان شواهد آن را در صدر اخبار روز کشور بازيابی کرد: نامشخص بودن جايگاه و ناهماهنگی در شناسايی مفهوم کودک؛ ظهور و افزايش کودکان نامشروع و بی‌هويت؛ آينده مبهم کودکان بی سرپرست؛ گسترش کودکان خيابانی؛ کودک آزاری و خشونت عليه آنان؛ تداوم مجازات زندان، تعزير، اعدام و سنگسار آنان؛ کار زودهنگام و فراتر از توانايی آنان؛ سوء استفاده جنسی از کودکان؛ ازدواج و طلاق زودرس و تحميلی؛ خودکشی و خودسوزی کودکان؛ عدم پوشش تحصيلی کامل، فراگير و پايدار کودکان در سن تحصيل؛ اعتياد کودکان؛ خريد و فروش کودکان و قاچاق اعضای بدن آنان؛ آسيب پذيری مضاعف کودکان در اثر فقر، طلاق، نزاع‌های خانوادگی و قومی، فقدان امکانات اوليه برای کودکی کردن! و ده‌ها مسئله و آسيب ديگر که دامن‌گير کودکان امروز و آينده اين مرز و بوم شده است.
در اين نوشتار تلاش مي شود با شناسايی هريک از مسائل کودکان نسبت به ارائه راهکارهای خروج از آن نيز پرداخته شود تا بتوان با بسيج تمام توانايی‌ها و قابليت‌ها از يکسو و شناخت نارسايي‌ها و تنگناهای موجود به راهیابی مسائل مذکور اهتمام داشت
اولين اقدام در زمينه تعريف مفهوم کودک عبارت از يکسان سازی کليه قوانين مرتبط با نقش و جايگاه آنان است. اين همسان سازی در متون حقوقی، قضايی و مدنی بايد بطور يکسان صورت گيرد. قانون‌های کار، استخدام کشوری، تامين اجتماعی، مسئوليت مدنی و سن بلوغ، انتخابات، قوانين فقهی و کيفری و جزايی از زمره مهمترين متون قابل اصلاح می‌باشند. امروزه تشتت و عدم تجانس ميان اين قوانين در زمينه تعريف از کودک، خاستگاه بسياری از مناقشات، محروميت‌ها و محدوديت‌های ديگر است. دراين زمينه نهادهای قانونگذاری در کشور (با شرط قبول و تفاهم بر سر ضرورت آن و استنباط از جايگاه کودکان به ويژه ازنظر فقهی و تطابق با شرع!) سازمان‌های متولی امور کودکان و آسيب‌های مرتبط با آنان، انجمن‌های دولتی و به ويژه غير دولتی مي‌توانند بيشترين نقش را ايفا کنند. بنظر ميرسد پيش از هرگونه اقدامات نمادين و کم دامنه، اين انجمن‌ها دردستگيری و حمايت از کودکان آسيب ديده، مهمترين حرکت راهبردی عبارت از همين يکسان سازی مفهومی و حقوقی در جامعه ايران می‌باشد. بی ترديد در اين راستا يارگيری از انجمن‌های برون مرز و جهانی در امور کودکان ميتواند بسيار راهگشا باشد.
. در همين راستا يکی از ابزارهای کارساز عبارت از ترويج و گسترش مفاهيم، حقوق و تکاليف دولت و مردم در مقابل کودکان می‌باشد. آموزش خانواده‌ها در زمينه نقش و جايگاه حقوقی کودکان و آثار انسانی و اجتماعی حاصل از سوء تدبير در آموزش و پرورش آنان و کيفيت حفظ و استيفای حق کودکان در يک برنامه مدون، پايدار و فراگيراز اهميت بسياری برخوردار است. آشنايی مسؤلان دولتی نيز باهمه ناباوري‌ها و گاه موانع حقوقی و فقاهتی از اين آموزه‌ها و مفاهيم مرتبط و سازوکارهای احقاق آن نيز از زمره امور فرهنگی حائز اهميتی است که بدون اين دو قطب اصلی مسئله ساز برای کودکان!، نمی‌توان قدم از قدم باز گشود. در وهله سوم آگاهی کودکان از حقوق و تکاليف خود در جامعه نيز زمينه ساز زدودن بسياری از موانع کنونی در تحقق حقوق بايسته آنان می‌باشد. اين حرکت ملی، پايدار و فراگير با همت سازمان‌های غيردولتی، نهادهای بين المللی، سازمان‌های فرهنگی و اجتماعی، و مؤسسات فعال در زمينه حقوق بشر امکان‌پذير است.
 آموزش خانواده‌ها و زن و شوهران جوان از همان بدو ازدواج در زمينه پيشگيری از ازدواج‌های فاميلی، ژنتيک و نامناسب از نظر سنی، ساختار هورمونی زن و مرد، و ساختار فيزيکی اندام زن و همينطور در زمينه نحوه پيشگيری و کنترل زاد و ولد، نحوه آميزش جنسی پيشگيرانه و توجيه و ترويج آن اولين اقدام در اين راستا است. حرکت دوم آموزش و فراخوان مسئولان دولتی در ترويج و دسترس پذير کردن روش‌ها و وسايل پيش‌گيری از زاد و ولد می‌باشد. در اين راستا پيش بينی محدوديت‌ها و محروميت‌های فرزند زايی بيش از ۲ نفر اولين قدم می‌باشد. 
در ايران امروز از سر سعادت يا سعايت! تعداد فرزندان بی سرپرست، نامشروع و بی هويت بسيار است. راهکارهای برون رفت از اين معضل عبارتند از: تصويب و مشروعيت بخشيدن به قانون سقط جنين و پيش بينی سازو کارهای درمانی و پزشکی مرتبط؛ شناسنامه دادن به کودکان حاصل از روابط نامشروَع خواه به نام مادر يا پدر؛ تسهيل و ترويج فرهنگ «فرزندخواندگي» از سوی مسؤلان دولتی و فراخوان مردم برای پذيرش اين کودکان به ويژه برای کسانی که توانايی فرزند زايی ندارند و يا آرزوی فرزند بيشتری را در سر می‌پرورانند. ارائه تسهيلات و پيش بينی سازوکارهای آسان فرايند فرزند خواندگی و البته نظارت مؤثر بر شایستگی والدين خواهان و حمايت‌های مالی و معنوی ميتواند بسترساز اين فرهنگ شود.
０.    درمورد کار کودکان هرچند که تا کنون مطالب زيادی نوشته شده و ليکن سازمان‌های ذيربط در ايران توانايی رويارويی با آن را ندارند. عمده دليل اين امر نيز در ساختار ناهمگون قوانين کار در کشور است.اول اينکه از کل افراد واقع در سن تحصيل، قريب 3.5 ميليون در فضاهای آموزشی نيستند! طرفه آنکه اين عده يا به دليل جنسيت ‌شان توسط خانواده‌ها از ادامه تحصيل محروم می‌شوند و تا زمانيکه بخت‌شان گشوده شده و به خانه شوهر بروند، مدديار مادران خودمی‌شوند. يا به دليل ضرورت مشارکت در تامين معيشت خانواده، ناگزير از کار با مزد يا بدون مزد می‌شوند. منع استخدامی اين گروه سنی از يکسو و سوء استفاده کارفرمايان کارگاه‌های زير ۲۰ نفر از امکان بکارگيری اين کودکان با پرداخت اندک و بدون تعهدات بيمه و قرارداد دست وپاگير کارازسوی ديگر مانع از ثبت و ضبط رسمی آمار کار کودکان می‌گردد. با اين حال آنچه که مسلم است، برای برون رفت از تبعات آسيب شناختی اين پديده، همانطور که پيشتر گفته شد يکسان سازی قوانين کار، استخدام کشوری و ساير قوانين مرتبط اولين اقدام راهبردی ميتواند تلقی شود. فقر، عائله وار بودن، فشار مضاعف معيشتی به پدر يا سرپرست خانوار، فقدان پوشش فراگير تامين اجتماعی و بهره‌مندی از عوايد حتی حداقل حق عايله‌مندی سبب‌ساز ضرورت کار کودکان و انتقال ميراث فقر در نسل آتی می‌گردد. لذا يکی از راه‌های ديگر مؤثر عبارت از گسترش چتر حمايتی بيمه‌های اجتماعی و تامين حداقل‌هاي «معيشت آبرومند» برای خانواده‌های تنگدست، بيکار، آسيب ديده و پر اولاد (در کوتاه مدت) است. 
 در مورد ازدواج کودکان نيز که در گزارش تحليلی ديگری به آمارکمی ودلايل و پيامدهای آن پرداخته‌ام، شواهد گويای ازدواج قريب بيش از ششصد هزار نفر کودکان واقع در سنين ۱۰-۱۸ سال می‌باشد. در اين مورد که بنوبه خود سرمنشا بسياری از آسيب های ديگری است که دامنگير کودکان امروز و فردا است، اصلاح قانون ازدواج و روزآمد سازی آن با شرايط کنونی زمينه‌ها و تبعات ازدواج و طلاق از نظر فقاهتی بسيار ضروری است. اهتمام اصلی انجمن‌ها و سازمان‌های دولتی و غيردولتی فعال در زمينه کودکان می‌بايست بر اين امر باشد که دختران و پسران زير ۱۸ سال تمام حق ازدواج ندارند. ديگر اينکه شرط انجام خدمت وظيفه برای ثبت ازدواج پسران ضروری است. سوم اينکه در صورت اجبار و يا هرگونه معامله و يا مصالحه مالی يا خونی و خويشاوندی بر سر سرنوشت کودکان زير سن مذکور، مسببين بايد غرامت سنگينی بپردازند (طایفی9، علی؛ 1384).
بررسی حقوق کودک در ایران
چکیده: در این تحقیق به بررسی "حقوق کودک : با تاکید بر حقوق کودک در ایران" پرداخته شده است و سوال اساسی تحقیق این است که کودکان در ایران از چه جایگاهی برخوردارند و کنوانسیون حقوق کودک در ایران تا چه اندازه اجرا می شود؟ و نقش دولت در آن چیست؟
برای پاسخگویی به سوالات فوق با استفاده از روش اسنادی و کتابخانه ای ابتدا به ارایه تعریف مفاهیم پرداخته شده است. سپس ضمن  اشاره  به ضرورت سابقه ، ویژگی ، ابعاد و نقش دولت ها در کنوانسیون حقوق کودک، به بررسی حقوق کودک در ایران و مقایسه آن با کنوانسیون مذکور پرداخته  شده و در نهایت نتایج زیر حاصل شد:
کودکان در ایران از جایگاه بسیار متزلزلی برخوردارند، به طوریکه به کودک به عنوان یک موجود مستقل نگاه نمی شود و حتی ساده ترین حقوق آنان نادیده گرفته می شود. همچنین کنوانسیون حقوق کودک در ایران با وجود  تغییرات زیاد از جانب دولت  ایران - که باعث از دست رفتن صورت اولیه و اصلی آن شده  است- همچنان آن طور که باید و شاید اجرا نمی شود و دولت در این زمینه نقش اساسی بر عهده دارد، زیرا: اولا: دولت جمهوری اسلامی ایران کنوانسیون حقوق کودک را به صورت مشروط پذیرفته است، ثانیا: مواردی مغایر با این کنوانسیون در قانون مدنی خود به آن افزوده است، که این قوانین در بسیاری از موارد ساده ترین حقوق کودک را نادیده می گیرد. ثالثا:دولت به وظایف خود در همان حدی که خود پذیرفته و در قوانین داخلی اش آورده، عمل نمی کند.
واژگان کلیدی: کودک، حقوق کودک، کنوانسیون حقوق کودک، حقوق کودک در ایران.
1- مقدمه:
از روزى كه ۳۰۰ نفر از كودكان، با همسرايى غمبارشان در نخستين كنگره جهانى استثمار كودكان در فلورانس ايتاليا (۱۲ _ ۱۰ مه ۲۰۰۴ برابر با ۲۳ _ ۲۱ ارديبهشت ۱۳۸۳) مشت هاى گره كرده و كوچكشان را به بزرگترهاى بى توجهشان در سراسر جهان نشان دادند، چندان سپرى نشده است. «شيوارى» ۱۰ ساله از هند، دلگرم از حضور گسترده فعالان مردمى حقوق كودك، با چهره اى برافروخته به پشت تريبون فراخوانده شد تا با بغض و فرياد اعلام كند: «من به كنگره آمده ام تا به مردم بگويم كودكان بايد از بازار كار جهان بيرون بروند.» «آليس» از ساحل عاج، «رافنا» از كامبوج، «انالوييزا» از هندوراس و... هم صدا با «شيوارى»، كارگر قاليباف هندى، يادآور رنج و اندوه بى پايان كودكانى هستند كه پراكنده در اين سو و آن سوى جهان، «شيطنت كودكانه» و «بازيگوشى» را يكسره به فراموشى سپرده اند. آنان با صراحت و صداقتى كودكانه مى گويند كه سران كشورها و مقامات دولت هايشان، كودكان  را فراموش كرده اند.
به همين دليل است كه در بسيارى از مناطق جهان و به رغم امضاى بسيارى از مقاوله نامه ها و كنوانسيون ها، حضور كودكان در كوچه ها و خيابان ها و در كارگاه ها و مزارع، به پديده اى پذيرفته شده و رسميت يافته تبديل شده است. به گزارش سازمان بين المللى كار هم اينك از هر ۶ كودك در جهان، يك نفر كار مى كند. بدون اينكه با مفهوم واقعى استثمار و تعريف آن در ادبيات زندگى اجتماعى و اقتصادى بزرگسالان آشنا باشد. كودكان كار در هند، به كارگاه هاى فرش بافى مى روند، در هائيتى به عنوان خدمتكار خانگى كار مى كنند. در خيابان هاى تايلند به گدايى واداشته مى شوند، در برزيل به ميوه چينى در باغ ها مى پردازند و در آلبانى هدف شوم استثمار جنسى قرار مى گيرند، و در ایران، هم گدایی می کنند، هم به عنوان خدمتکار خانگی کار می کنند، هم هدف شوم استثمار جنسی حتی از جانب پدر قرار می گیرند و هم توسط پدر به قتل می رسند و...
واقعیات موجود در پهنه گیتی نشان از آن دارد که علی رغم اعلامیه ها، بیانیه ها و تاسیس نهاد ها و سازمان های مختلف در تحقق حقوق کودکان و علی رغم هزینه های قابل توجه مربوط به این ساز مان ها، هنوز؛ یعنی در زمانی که کرات آسمانی به تصرف انسان در می آید و میلیاردها دلار صرف تسلیحات نظامی می شود، اطفال بیشماری در گوشه و کنار جهان از فرط گرسنگی، بیماری و...ناشی از فقر فرهنگی و اقتصادی جان می دهند (زاهدی اصل، 1381 :204). در چنین شرایطی پرداختن به این مساله در ایران از اهمیت و ضرورت بالایی برخوردار است. بنابراین تحقیق حاضر در پی پرداختن به این سوال است که  کودکان در ایران از چه جایگاهی برخوردارند و کنوانسیون حقوق کودک در ایران تا چه اندازه اجرا می شود؟ و نقش دولت در آن چیست؟
2- تعریف مفاهیم:
تعریف دوره کودکی یکی از موضوعات مهم و جالب توجه در بررسی مسایل کودکان است، دلیل این امر هم آن است که نهاد ها و قوانین مختلف، تعاریف گوناگونی از دوره کودکی ارایه داده اند، که ارایه تعاریف و ملاک های گوناگون نه تنها در ایران و کشورهای کمتر توسعه یافته بلکه در کشور های پیشرفته هم امر برنامه ریزی برای این قشر را با با مشکل اساسی روبرو کرده است. 
از دیدگاه حقوقی کودک یا صغیر  به کسی گفته می شود که از نظر سن به نمو جسمی و روانی لازم برای زندگی نرسیده باشد. چون حیات واقعی کودک با تولد آغاز می شود، لذا دوران کودکی هم با تولد شروع می شود.(آقا بیگلویی و دیگران،1380 :13)
کنوانسیون حقوق کودک در ماده (1) خود کودک را چنین تعریف می کند:« منظور از کودک افراد انسانی زیر 18 سال است، مگر آنکه طبق قانون قابل اجرا در مورد کودک، سن بلوغ کمتر تشخیص داده شود»(عبادی،1376 :5)
 همانطوریکه ملاحظه می شود طبق این ماده تشخیص «کودک» به قوانین داخلی هر کشور وابسته است و این امر هم همانطوریکه اشاره شد مشکلاتی را برای برنامه ریزی این قشر بوجود می آورد.  مثلا در بریتانیا ملاک هایی مانند رسیدن به سن بلوغ، فارغ التحصیل شدن از مدرسه، داشتن حق رای، داشتن مجوز رانندگی، داشتن مجوز زندگی مستقل از خانواده و یا حق ازدواج و بالاخره رسیدن به سن تکلیف قانونی و مورد خطاب قرار گرفتن توسط دادگاه ها از معیار های گوناگونی تبعیت می کند، که این معیار های گوناگون به ویژه در خانواده ها باعث شده اند در باره نفس اینکه فردی در دوره کودکی به سر می برد و یا آنرا پشت سر گذاشته است، تشتت آراء بوجود بیاید.
در ایران نیز هر چند طبق تبصره 1 ماده 1210 قانون مدنی: « سن بلوغ در پسر پانزده سال تمام قمری و در دختر نه سال تمام قمری است» اما طبق ماده 79 قانون کار «به کار گماردن افراد کمتر از 15 سال تمام ممنوع است» و همچنین طبق ماده 36 قانون انتخابات ریاست جمهوری و ماده 29 قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی انتخاب کنندگان باید دارای شرایط ذیل باشند«1- تابعیت ایران، 2- ورود به سن 16 سالگی و3- عدم جنون»، همچنین طبق آخرین مصوبات مجلس شورای اسلامی در بهمن ماه سال 85  که مورد تایید شورای نگهبان هم قرار گرفته است، سن رای دهندگان به 18 سال تغییر کرد. لذا وجود چنین تناقضاتی در قوانین و عدم وجود یک تعریف جامع و کامل، مانع از برنامه ریزی درست برای این قشر می شود.
منظور از «حقوق کودک» هم حقوقی است که کودک به مناسبت خردسال بودنش دارد و یا از آن محروم است؛ بنابراین آن قسمت از قوانین که سن افراد تاثیری در آنها نداشته باشد و در مورد همه اعم از خردسال و بزرگسال اجرا می شود در محدوده حقوق کودک نمی گنجد (عبادی،1375 :3).

3- کنوانسیون حقوق کودک:
*ضرورت کنوانسیون:
 از آنجا که بچه انسان«ضعیف ترین» و «قوی ترین» موجود روی زمین است؛ ضعیف ترین، زیرا بر خلاف جانوران دیگر، پس از تولد نمی تواند راه برود یا پرواز کند و باید سال ها زیر مراقبت و حفاظت دیگری باشد و قوی ترین، زیرا نماینده ی تکامل یافته ترین نوع جانوران زنده ای است که فرایند معجزه آسای زندگی از 4 میلیارد سال پیش تاکنون آن را شناخته است (فروزش،1384 :13)، از طرفی کودکان به علت متفاوت بودن با بزرگسالان از نظر کیفی دارای نیاز ها، خواستها و ویژگی های خاص خود هستند، به طوریکه این تفاوت ها در همه زمینه های عاطفی، جسمی، اجتماعی و شناختی وجود دارد، همچنین وجود معیار های جهانی برای رشد و پرورش کودکان در زمینه های اساسی به منظور نزدیک کردن وضع زندگی آنان به یکدیگر، با وجود تفاوت های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در بهبود وضع زندگی کودکان جهان موثر است، از طرف دیگر به علت وجود شبکه وسیع و پرنفوذ ارتباطات در جهان امروزی، لزوم ارتباط و همکاری در زمینه های مختلف از جمله در مورد کودکان که از موضوعات اساسی دنیای کنونی است، لازم است. بنابراین وجود کنوانسیون حقوقی مستقلی برای کودکان ضرورتی اجتناب ناپذیر است.
*سابقه کنوانسیون:
اولین قدم قانونی برای حمایت از حقوق کودک پس از جنگ  جهانی اول و در سال 1924 به علت پیامد های جنگ و آسیب هایی که از این راه بر کودکان وارد آمد توسط جامعه ملل در ژنو تنظیم گردید که بیشتر در زمینه تغذیه، بهداشت، مسکن برای کودکان جنگ زده و آواره و حمایت آنان در برابر آسیب های جسمی و روانی ناشی از جنگ بود.
پس از آن در اعلامیه جهانی حقوق بشر که در سال 1948 به تصویب رسید، به طور محدود  به حقوق کودکان اشاره گردید، اما وضعیت خاص کودکان و تضییع حقوق آنها به ویژه در مخاصمات مسلحانه و آسیب پذیری این قشر در طول جنگ جهانی دوم، ضرورت توجه به حقوق کودکان و حمایت از آنان را در یک سند مجزا و خاص مشخص نمود. در سال 1959 پیش نویس موقتی اعلامیه جهانی حقوق کودک توسط کمسیون حقوق بشر به شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ارایه گردید و مورد تصویب قرار گرفت که در واقع اساس و بنیاد کنوانسیون حقوق کودک را پی ریزی کرد.
اما از آنجا که اعلامیه 1959 تعهد اجرایی برای دولت ها ی جهان ایجاد نمی کرد و ارزش حقوقی قطعنا مه های مجمع عمومی ملل متحد را نداشت و از سویی دیگر دنیا به وضوح شاهد تضییع حقوق کودکان بود، به طوریکه گزارش های تکان دهنده ای مبنی بر افزایش استثمار و سوء استفاده از کودکان وجود داشت، دولت لهستان در سال 1978 ایجاد سازوکارهایی ویژه برای حمایت از کودکان را مطرح نمود، که سرانجام پس از ده سال بحث و گفتگو بین دولت ها، پیش نویس مذکور در بیستم نوامبر 1989 طی قطعنامه ای در 54 ماده به تصویب مجمع عمومی رسید ودر سال 1990 با تصویب 20 کشور به مرحله اجرا در آمد(مصفا،1382 :5-1) و کم کم کشور های دیگر نیز آن را پذیرفتند، بطوریکه در سال 1997 تقریبا تمامی کشور های جهان به صورت های مختلف- مشروط یا غیر مشروط- آن را مورد تصویب قرار داده و یا تقاضای پذیرفتن آن را برای سازمان ملل ارسال داشته اند.(از 193 کشور، 189 کشور آن را پذیرفتند)(قاسم زاده،1376)

*ویژگی های کنوانسیون:
کنوانسیون حقوق کودکان دارای ویژگی های خاصی است که آن را از سایر پیمان های بین المللی متمایز می سازد، که به اهم این ویژگی ها به طور خلاصه اشاره می گردد:
اولین و مهمترین ویژگی کنوانسیون این است که تمامی کشور های جهان (به استثنای چند کشور) علی رغم وجود تفاوت در زمینه های مختلف آن – فرهنگی، اجتماعی، آموزشی، بهداشتی، قضایی، ایمنی و رفاهی- به علت اهمیت فوق العاده دوران کودکی در رشد و پرورش انسان ها و نقش کودکان در توسعه و پیشرفت آینده جوامع بشری و آگاهی نسبی دولت ها به این امر، این پیمان نامه را پذیرفته اند.
از ویژگی های دیگر این کنوانسیون گستردگی مخاطبان آن می یاشد که دلیل این امر هم قرار گرفتن افراد زیر 18 سال طبق ماده 1 این پیمان نامه می باشد، که بیشترین تعداد جمعیت  به ویژه در کشور های جهان سوم به این گروه سنی تعلق دارد. 
یکی دیگر از ویژگی های این کنوانسیون انعطاف پذیری آن است، زیرا این پیمان نامه با وجود تفاوت های فرهنگی، اجتماعی و...در تمامی کشور های جهان قابلیت اجرایی دارد.
جامعیت کنوانسیون از ویژگی های دیگر این کنوانسیون است، زیرا این پیمان نامه تمام جنبه های رشد و زندگی کودک اعم از رشد جسمی، ذهنی، عاطفی، روانی و اجتماعی را مورد توجه قرار داده است.
این پیمان نامه همچنین حاصل تجربیات کارشناسان مسایل کودک در زمینه های مختلف است که به دور از تعصبات ملی، نژادی، سیاسی و مذهبی جمع آوری شده است.
 همچنین توجه به کودک به عنوان موجودی مستقل از بزرگسالان  با هویت و نیاز های خاص خود از دیگر ویژگی های دیگر این پیمان نامه است.
تا کید پیمان نامه به مداخله دولت  ها؛ حتی در مواردی که رعایت حقوق کودک به خانواده یا سایر موسسات ارتباط دارد، باز دولت موظف به نظارت، مراقبت، کمک و حمایت لازم از کودکان است.
همچنین از سایر ویژگی های این کنوانسیون می توان به گستردگی مجریان اعم از دولت، خانواده، نهاد های غیر دولتی و بین المللی، توجه به نهاد خانواده  و اولویت دادن به منافع کودکان نیز اشاره کرد (قاسم زاده،1376).
*ابعاد کنوانسیون: 
کنوانسیون حقوق کودک دارای یک مقدمه و 54 ماده است که 41 ماده آن حقوق کودک را بیان می کند و 13 ماده دیگر در باره چگونگی اجرای آن در کشورها ست.
به طور کلی حقوق مطروحه در کنوانسیون را می توان به اصول زیربنایی و اساسی، حق مشارکت و آزادی های مدنی، حق حمایت و حق تامین طبقه بندی نمود (مصفا،1382 : 16-6)، که در ذیل به قسمت های مختلف هر کدام از حقوق فوق اشاره می گردد:
الف- حقوق زیربنایی و اساسی:
1- عدم تبعیض:
رعایت حقوق مطرحه شده در کنوانسیون بدون در نظر گرفتن جنسیت، رنگ، نژاد و ملیت کودکان در همه کشورها و همچنین برخورداری از فرصت های برابر برای کودکان معلول و کودکانی که در شرایط خاص به سر می برند (ماده 2)، از مواردی است که به عدم تبعیض بین کودکان اشاره کرده است.

2- رعایت منافع کودکان:
در اولویت قرار دادن منافع کودکان در هر اقدامی (ماده3)، تاکید بر وظایف والدین در رشد و تربیت کودکان (ماده8)، رعایت عدالت در برخورد با کودکان مجرم (ماده40)، به رعایت منافع کودکان پرداخته است.
3- حق حیات، بقاء و رشد:
طبق ماده (6) کنوانسیون حق زندگی برای کودکان جزء حقوق ذاتی تلقی شده و بر وظیفه دولت ها در بکارگیری ابزارها و سازوکارهایی که بقا و پیشرفت کودکان را بیش از پیش تضمین نماید، تاکید شده است.
4- احترام به دیدگاههای کودک:
دادن فرصت هایی برای کودکان تا قادر به شکل دادن عقاید خود باشد (ماده 12، بند1) و مورد توجه قرار دادن اقامه دعوا در هر یک از مراجع دادرسی اجرایی و قضایی مربوط به کودکان به طور مستقیم و یا از طریق یک نماینده مناسب (ماده 12، بند2)، از مواردی است که احترام به دیدگاه های کودکان را مورد تاکید قرار داده است.
ب- حق برخورداری از حمایت:
از جمله حمایت هایی که در کنوانسیون مطرح شده است می توان به حمایت از کودکان پناهنده (ماده 22)، تضمین حمایت و محافظت کامل از کودکان جنگ زده (ماده 38 و39)، عدم شکنجه کودکان زیر سن مسئولیت کیفری (ماده 37 بند الف)، منع بازداشت کودکان و حبس خودسرانه آنان (ماده 37 بندب و ج) و ... اشاره کرد.
ج- حق مشارکت و آزادی های مدنی:
از جمله حق آزادی اندیشه، عقیده و مذهب برای کودکان (ماده 14)، حق شرکت در اجتماعات و مجامع مسالمت آمیز (ماده 15)، عدم دخالت در امور خصوصی کودکان (ماده 16)، آموزش زبان به کودکانی که به گروه های اقلیت و بومی تعلق دارند (ماده17 بند الف،ج ود) و... از مواردی است که به حق مشارکت و آزادی های مدنی کودکان پرداخته است.
د- حق تامین:
 از حق تامین کودکان در کنوانسیون می توان به قرار دادن مسئولیت اولیه رشد و پیشرفت کودک بر عهده اولیای قانونی (ماده 18 بند1)، به رسمیت شناختن حقوق و مسئولیت های والدین و سایر اولیای قانونی توسط دولت ها (ماده 5) و ارایه خدمات ویژه به کودکانی که پدر و مادرشان از هم طلاق گرفته اند (ماده 9) اشاره کرد.
ه- حق برخورداری از بهداشت:
فراهم نمودن حداکثر خدمات بهداشتی و پزشکی ضروری برای کودکان (ماده 24)، ارایه خدمات ویژه به کودکانی که والدین شان شاغلند (ماده 18،بند3)، برخورداری از مزایای تامین اجتماعی و حق بیمه (ماده 26) و برخورداری کودکان از سطح مناسب زندگی برای رشد جسمی، روحی، ذهنی، اخلاقی و اجتماعی (ماده 27، بند 1،2و3) به حق برخورداری کودکان از بهداشت پرداخته است.
و- حق بهره مندی از آموزش، اوقات فراغت و انجام فعالیت های فرهنگی:
ایجاد فرصت های برابر برای دختران در مدرسه، محو بیسوادی و تعلیمات اجباری (ماده 28)، ایجاد شرایط مناسب برای استفاده کودکان اقلیت ها از مزایای آموزشی، انطباق آموزش با زبان مادری (ماده30) و شناسایی اوقات فراغت، حق بازی و تفریح کودکان (ماده 31) به این حق اشاره شده است.
*  نقش دولت ها در کنوانسیون:
همانطوریکه اشاره شد در حدود 13 ماده از 54 ماده ای کنوانسیون حقوق کودک  به صورت مستقیم به وظایف و مسئولیت های دولت ها در قبال کودکان پرداخته است، همچنین در 30 ماده دیگر هرجند مستقیما به نقش والدین و سایر نهاد ها پرداخته است ولی در واقع این ماده ها هم تاکیدی بوده است بر نقش دولت ها در ایجاد شرایط مطلوب برای نهاد های مختلف در راستای مراقبت و پرورش مناسب کودکان. لذا از آنجا که در حدود 43 ماده از کنوانسیون به صورت مستقیم و غیر مستقیم به نقش دولت در این زمینه پرداخته است، خود نشانگر اهمیت دولت در اجرای این کنوانسیون می باشد، علت این کار هم  این  است که حل بسیاری از مشکلات کودکان از عهده خانواده ها یا موسسات دیگر بر نمی آید و توجه به حقوق کودک باید در برنامه های رفاهی و اجتماعی هر کشور مورد توجه قرار گیرد.
اما عملکردها دولت ها نشان می دهد که دولت ها به  اندازه نقشی که برای آنها در این کنوانسیون در نظر گرفته شده است، توجه چندانی به اجرای آن نشان نمی دهند و یا ضعیف عمل می کنند، زیرا  بر اساس گزارش کمیته بین المللی حقوق کودک، بین سال های 1990 تا 1996 :
1- فقط 14 کشور پیمان نامه حقوق کودک را در قانون اساسی خود گنجانده اند. 
2-فقط هفت کشور در ارتباط با هویت قانونی کودکان، اقدامات مناسبی انجام داده اند.
3- فقط 25 کشور هیات هایی را برای نظارت بر اجرای کنوانسیون در کشور خود(استان ها و شهرستانها) ایجاد کرده اند.
4- فقط 40 کشور، مردم و خانواده ها را با مواد پیمان حقوق کودک آشنا کرده اند.
5- فقط 16 کشور در دادگاه های خود، به مواد پیمان حقوق کودکان استناد کرده اند.
6- فقط 22 کشور برای اجرای پیمان حقوق کودک، کارشناسان مورد نیاز را در زمینه های مختلف تربیت کرده اند.(قاسم زاده، 1376)
و همچنین مواردی از این قبیل که اولا با توجه به نقش در نظر گرفته شده برای دولت ها در این کنوانسیون و ثانیا مشکلات فراوانی که در اقصی نقاط دنیا گریبان گیر کودکان می شود، بسیار جزیی و ناکافی است و لازم است که دولت ها اقدامات بیشتری را در این زمینه انجام دهند.
4- حقوق کودک در ایران:
*ضرورت:
از آنجا که گستردگی مخاطبان حقوق کودک در ایران به نسبت جمعیتش در مقایسه با سایر کشورها بیشتر است. زیرا کشور ایران پس از بلژیک جوانترین کشور دنیا است و در حدود نیمی از جمعیت آن جوانان زیر 18 سال هستند.  به خاطر اهمیت فوق العاده دوران کودکی در رشد و پرورش کودکان، آسیب پذیری و لزوم حمایت از آنان و متفاوت بودن آنان از بزرگسالان در همه زمینه ها، پرداختن به حقوق کودک در ایران اجتناب ناپذیر است و عدم توجه به حقوق این قشر عظیم می تواند صدمات جبران ناپذیری را برای کشور در آینده به همراه داشته باشد.
*سابقه:
دولت جمهوری اسلامی ایران در  تاریخ 14 مهر سال 1370 پیمان جهانی حقوق کودک را امضاء کرد (آقابیگلویی،1380: 7) ودر اسفند ماه سال 1372 به موجب ماده واحده ای که به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید به کنوانسیون حقوق کودک ملحق گردید. الحاق مذکور مشروط  بر آن است که مفاد کنوانسیون در هر مورد و هر زمان در تعارض با قوانین داخلی و موازین اسلامی باشد یا قرار گیرد، از طرف جمهوری اسلامی ایران لازم الرعایه نباشد.(عبادی،1376: 1)
در دسامبر 1997 ایران گزارش مقدماتی خود را به کمیته حقوق کودک تقدیم کرد که کمیته پس از بررسی مقدماتی، سوالاتی را از ایران برای تبیین بیشتر اطلاعات ارایه شده مطرح کرد. 
در سال 1381  ماده 1041 اصلاحی(ازدواج دختر قبل از 13 سال تمام و پسر قبل از 15 سال به اذن ولی به تشخیص دادگاه می باشد) و  در سال 1382 ماده 1169 قانون مدنی(برای نگهداری کودک مادر تا سن هفت سالگی اولویت دارد و بعد از آن به تشخیص دادگاه می باشد)  که در جهت هماهنگی و نزدیک شدن به اصول مقرر در کنوانسیون حقوق کودک بوده است، به مواد حقوق کودک در ایران اضافه شد.(مصفا، 1382: سه)
*ویژگی:
کنوانسیون حقوق کودک در ایران ویژگی های خاص خود را  دارا می باشد از جمله: امضاء آن توسط کشور ایران، انعطاف پذیری، جامعیت، حاصل تجربیات کارشناسان، توجه به کودک به عنوان موجودی مستقل، تاکید بر دخالت دولت، گستردگی مجریان، توجه به نهاد خانواده و اولویت دادن به منافع کودکان، اما عدم رعایت  یا عدم توجه به بعضی از این ویژگی ها در ایران مانع از اجرای کامل این کنوانسیون می شود که در ذیل به بعضی از آنها اشاره می شود:
1- پذیرفتن مشروط کنوانسیون:
الحاق مشروط ایران به کنوانسیون به این معنی است که مفاد آن در هر مورد و هر زمان در تعارض قوانین داخلی و موازین اسلامی باشد، از طرف ایران لازم الرعایه نباشد. این موارد هر چند در ظاهر امر غیر قانونی و در تعارض با مفاد کنوانسیون نیست ولی عملا در مواردی از جمله تعیین سن کودکی، تبعیض ( طفل متولد از زنا ملحق به زانی و زانیه نمی شود (ماده 1167 قانون مدنی)، دیه دختر و پسر(ماده 300 قانون مجازات اسلامی) و همچنین تبعیض بین کودکان بر حسب مذهب خانواده- مسلمان یا غیر مسلمان بودن- و مواردی از این قبیل با مفاد کنواسیون در تعارض کامل است.
2- گستردگی مخاطبان:
 از ویژگی های دیگر این کنوانسیون در ایران گستردگی مخاطبان آن می یاشد که دلیل این امر هم قرار گرفتن نیمی از افراد جامعه زیر 18 سال طبق ماده 1 این پیمان نامه می باشد، هر چند که ایران تغییراتی را بر اساس قوانین داخلی خود در این ماده بوجود آورده و گاها آن را به 15 و16 سال کاهش داده ولی با توجه به جوان بودن جمعیت ایران باز گستره مخاطبان آن به مراتب بیشتر از سایر کشور هاست و این امر نشان از لزوم توجه بیشتر مسئولین به این قضیه است، که بنظر می رسد در جهت عکس عمل می شود، یعنی به جای توجه بیشتر، یا کمتر توجه می شود و یا اصلا توجهی نمی شود!
3- عدم انعطاف پذیری:
همانطوریکه اشاره شد یکی از ویژگی های کنوانسیون انعطاف پذیری آن است؛ یعنی قابلیت اجرایی کنوانسیون در کشور ها با وجود تفاوت های فرهنگی، اجتماعی و...، ولی متاسفانه این ویژگی در ایران رعایت نمی شود و به عبارت دیگر کنوانسیون حقوق کودک در ایران انعطاف پذیر نیست. زیرا در ایران بر اساس مذهب بین کودکان تبعیض قایل می شوند؛ یعنی بر حسب اینکه خانواده کودکی مسلمان باشد یا غیر مسلمان در وضعیت حقوقی او تغییرات فاحشی رخ می دهد. مثلا دیه هر فرد مسلمان (اعم از زن یا مرد، دختر یا پسر) دو برابر دیه فرد غیر مسلمانی است که مذهبش به رسمیت شناخته شده است. همچنین طبق ماده 223 قانون مجازات اسلامی، هرگاه بالغ نابالغی را بکشد قصاص می شود، اما قصاص یعنی کشتن قاتل فقط در صورتی امکان پذیر است که مقتول مسلمان باشد ولی اگر غیر مسلمان باشد قصاص وجود ندارد و فقط باید به خانواده مقتول دیه پرداخت کند (ماده 207 قانون مجازات اسلامی) و مواردی از این قبیل!
4- عدم جامعیت:
منظور از جامعیت توجه به تمام جنبه های رشد و زندگی کودک از جمله رشد جسمی، ذهنی، عاطفی، روانی و اجتماعی کودک است، که متاسفانه این ویژگی هم در قوانین داخلی ایران به طور کامل رعایت نشده است، زیرا در قوانین ایران به کودک به چشم شیئ متعلق به پدر و خاندان پدری نگاه می کنند و از این رو پدر حقوق و مسوئلیت بیشتری نسبت به فرزندان دارد. طبق ماده 1169 قانون مدنی« برای نگهداری طفل مادر تا دوسال از تاریخ ولادت او اولویت خواهد داشت. پس از انقضاء این مدت حضانت با پدر است مگر نسبت به اطفال اناث که تا سال هفتم حضانت آنها با مادر خواهد بود»، بنابراین همانطوریکه از این ماده برمی آید، در این ماده اصلا به عقاید و خواسته های کودک و همچنین وضع روحی او هیچ توجهی نمی شود، لذا حقوق کودک در ایران از جامعیت لازم برخوردار نیست!
*نقش دولت:
 هر چند دولت جمهوری اسلامی ایران با امضاء کنوانسیون گام مهمی در جهت احقاق حقوق کودکان برداشته است و نشان از اعتقاد و احترام آنان نسبت به حق و حقوق کودکان می باشد، اما پذیرش مشروط این کنوانسیون توسط دولت جمهوری اسلامی و گنجاندن ماده و تبصره هایی به تمامی ماده های آن از جمله: تعریف کودک، عدم تبعیض بین کودکان، رعایت منافع کودکان، حق حیات، حق کسب هویت، حق زیستن با والدین، حق ورود یا ترک کشور به منظور پیوستن به والدین، حق ابراز عقیده، حق دسترسی به اطلاعات، حق آزادی تفکر و مذهب، حق خلوت، مسئولیت مشترک والدین، ممنوعیت رفتار خشن با کودکان، امکان زیستن در خانواده، حق کودکان پناهنده، کمک به کودکان معلول، حق برخورداری از بالاترین استاندارد و زندگی مناسب، حق آموزش و تحصیل و همچنین عدم توجه به بعضی از حقوق ابتدایی کودکان از جمله "حق تفریح و بازی"، عملا اجرای کنوانسیون حقوق کودک را در ایران با مشکل روبرو کرده است و نکته جالب تر اینکه حتی در مواردی که طبق قوانین داخلی حقوقی برای کودک در نظر گرفته شده، همان حقوق هم عملی و اجرایی نشده است؟ زیرا آمار نشان می دهد که در حدود 10 درصد از کودکان (4%شهری و6% روستایی) به مدرسه نمی روند، 8000 کودک در ایران بدون شناسنامه هستند، 10000 کودک بی سرپرست در تهران به سر می برند، 20000 کار کودک در تهران ثبت گردیده است و... 
همچنین هر چند طبق ماده 4 کنوانسیون حقوق کودک« کشورهای طرف کنوانسیون باید اقدامات اجرایی و قانونی لازم را  جهت تحقق حقوق شناخته شده در این کنوانسیون معمول دارند»، اما کشور ایران حتی در این زمینه هم اقدامات قابل توجهی انجام نداده است. زیرا کشور ایران هرچند در سال 2001 گزارشی را به کمیته بین المللی حقوق کودکان ارسال داشته است، ولی مواردی از قبیل گنجاندن پیمان نامه حقوق کودک در قوانین اساسی، تعیین هیات های نظارت بر اجرای کنوانسیون در استان ها و شهرستان ها و ... هیچ اقدامی صورت نداده است.
*موانع :
به نظر می رسد موانع قانونی در ایران یکی از مهمترین موانعی است که در جهت اجرای حقوق کودک وجود دارد، لذا در اینجا به بعضی از این موانع اشاره می گردد:

1- مطابق ماده 220 قانون مجازات اسلامي هرگاه پدر و جد پدري، فرزندش را بکشد، قصاص نمي‌شود و به پرداخت ديه قتل و تعزير محکوم مي‌شود، در حالي که بسياري از قتل‌هايي که در خانه صورت گرفته توسط پدر بوده است اما قانون پدر را از اين امر مستثني مي‌داند. در حالی که طبق ماده223 قانون مجازات اسلامي هرگاه فرد بالغي طفل نابالغي را بکشد قصاص مي‌شود در قوانين نيز سقط جنين مجازات دارد و اين سوال مطرح مي‌شود که چطور زماني که جنين هنوز متولد نشده و توده‌اي از سلول است کشتن او جرم تلقي مي‌شود اما وقتي همان جنين به دنيا مي‌آيد و مثلا 5 ساله مي‌شود کشتن او براي پدر قصاص ندارد؟ چطور اگر مردي فرزند 5 ساله همسايه را بکشد، قصاص مي‌شود در حالي که اگر فرزند خودش را بکشد که خشونت آن به مراتب بيشتر است، شامل قصاص نمي‌شود؟
2-  کودکاني که در ايران از مادرايراني و پدر غيرايراني متولد مي‌شوند فاقد شناسنامه هستند و اين به معني بي‌هويتي کامل فرد و از مصاديق بارز کودک آزاري است زيرا کودک بدون خواسته خود بلکه با تاييد و موافقت خداوند به دنيا آمده است.  نداشتن شناسنامه به معني اين است که فرد هويت ندارد و از داشتن حق نام، تابعيت، شغل، تحصيلات و نظام وظيفه محروم است بنابراين دولت موظف است به کودکاني که بدون اراده خود به دنيا آمده‌اند شناسنامه بدهد. 
3- تبعيض هميشه ناخوشايند و ناپسند است و از مسائلي است که روانشناسان نيز بر آن تاکيد مي‌کنند از جمله موارد تبعيض اين است که مسووليت کيفري در دختران 9 سال و در پسران 15 سال است و مجازات يک دختر 5 /9 ساله اندازه يک مرد 40 ساله است كه اين ازمصاديق کودک‌آزاري است. آنچه كه در ايران سن مسووليت کيفري شناخته شده است با واقعيت‌هاي جغرافيايي، روانشناختي و پزشکي ايران مطابقت ندارد در نتيجه پايين بودن سن مسووليت کيفري و تبعيض آن با پسران از مصاديق کودک آزاري است.
4-  هر چند مسووليت کيفري دختران در قانون ایران 9 سال است اما اگرهمان دختر 13 يا 14 ساله شد و جرمي در مورد او رخ داد شهادت او براي دادگاه ارزشي ندارد. لذا بايد شهادت کودک در مورد اين‌که چه آسيبي به او وارد شده و چه اتفاقي برايش رخ داده حائز ارزش باشد.
5- در قوانين ما تنبيه به قدر کفايت براي تربيت فرزند اشکالي ندارد و تاديب محسوب مي‌شود اما از کلماتي مانند «تنبيه»، «به قدر کفايت» و«درحد متعارف» تعريف روشني ارايه نشده است. زیرا  حد متعارف تنبيه در يک خانواده روستايي کم سواد با يک خانواده شهري و يک خانواده تحصيل کرده مرفه يکسان نيست. يکي پشت دست کودک زدن و ديگري کمربند باز کردن و حبس کردن را تنبيه تلقي مي‌کند. لذا خلاء قانوني موجود در حقوق کودکان از يک طرف کودکان را آسيب پذيرتر و از طرف ديگر سرپرستان و والدين و آزارگران کودکان را جري‌تر مي‌کند و به خاطر مالکيت پدر نسبت به فرزند در بسياري از موارد افراد مطلع از اين ناهنجاري‌ها عنوان مي‌کنند که اجازه مداخله و گزارش به پليس را ندارند به دليل اينکه «فرزند پدر دارد ».
6-  طبق اصل 30 قانون اساسي تحصيل رايگان کودکان و تربيت بدني بايد به طور رايگان در همه سطوح و تا پايان دوره متوسطه تا حد امکان فراهم شود که اين مساله در ماده 28 کنوانسيون نيز درقالب اجباري و رايگان بودن تحصيل کودکان تا پايان ابتدايي وجود دارد.اما با  وجود اصل 30 قانون اساسي چقدر کودک آدامس فروش، واکسي و گل فروش وجود دارد يا چقدر در استان‌هاي محروم ريزش تحصيلي در مقاطع مختلف وجود دارد که اکثر آنها را نيز دختران تشکيل مي‌دهند. آيا کسي هست که بررسي کند پدران و مادران اين کودکان داراي چه مشکلاتي هستند؟ همچنین طبق بند 4 اصل 30 قانون اساسي پدر و مادر يا سرپرست قانوني کودک که وظيفه نگهداري او را برعهده دارند موظف هستند موجبات تحصيل فرزند خود را فراهم کنند در غير اين صورت حکم قضايي دريافت مي‌کنند. ولی تابحال پدری به خاطر عدم تحصیلی فرزندش تحت تعقیب قرار نگرفته است.
*راهکارها:
1- توجه بیشتر دولت به حقوق کودکان اولین  و مهمترین راهکار برای اجرای کامل کنوانسیون  و احقاق حقوق کودکان ایرانی است. زیرا طبق ماده 4 کنوانسیون  کشورها پس از پيوستن به کنوانسيون حقوق کودک موظف اند اقدامات لازم را برای این کار انجام دهند، در حالي‌که دولت ایران اين وظيفه را به درستي انجام نمي‌دهد. لذا دولت ایران می تواند با عمل کردن به قوانين کنوانسيون، حمايت‌هاي قانوني و محکمي از کودکان انجام دهد.
2- از آنجا که نهاد خانواده اولین ومهمترین جایگاه رشد و پرورش کودک است و تحقق بسیاری از حقوق کودکان در گرو سلامت و امنیت و آسایش خانواده است، بنابر این توجه به نهاد خانواده می تواند در جهت احقاق حقوق کودکان بسیار موثر باشد.
3- توجه ویژه به زنان ومادران و تلاش در راه آموزش، رشد و پرورش آنان و رفع نیاز ها و موانع پیشرفت آنها در زمینه های مختلف. زیرا بدون مشارکت زنان تحقق حقوق کودک امکان پذیر نیست.
4- در کشور ما مرجع قانوني، مرکز اطلاع رساني و مکان امني که کودک در صورت ضرورت بتواند به آنجا مراجعه کند وجود ندارد، لذا وجود مرجعي واحد و يکپارچه براي کودکان با عنوان شورای عالی کودک می تواند مشکلات این قشر عظیم را به حداقل برساند.
5- وجود مکان های امن برای نگهداری از کودکان آسیب دیده، می تواند در جهت احقاق حقوق کودکان و کاهش آزار و اذیت آنها بسیار مثمر ثمر باشد. زیرا وقتی کودکی مورد تجاوز ناپدری خود قرار می گیرد، در صورت وجود مکانی امن برای وی، دیگر مجبور به بازگشت به خانه ناپدری خود و تحمل آزار بیشتر نیست و می تواند در آن مکان امن به راحتی و بدون آزار اذیت به زندگی خود ادامه دهد.
6- آگاهی و آموزش دادن نیز می تواند در جهت احقاق حقوق کودکان نقش بسیار موثری ایفا کند.زیرا بسياري از مردم از قوانين بي‌اطلاعند؛ به طوریکه والدين،  بسیاری از اعمال خود از جمله کتک، تهدید و حتی حبس کودکان را شيوه ای  تربيتي تلقي مي‌کنند. لذا  آموزش و آگاهی دادن به مردم  علاوه بر اینکه از وظایف دولت است، می تواند در جهت تحقق حقوق کودکان مفید باشد.
7- ایجاد مراکز  مشاوره  یکی دیگر از راهکارهای موثر در جهت احقاق حقوق کودکان می باشد. توضیح اینکه  مراکز مددکاري و مشاوره دولتي و خصوصي باید با حمايت دولت به ارايه مشاوره‌هاي حمايتي- آموزشي بپردازند و به صورت رايگان به قربانيان و کودک آزارها خدمات مشاوره بدهند. زيرا در بسياري از موارد خود آزاررسان ‌ها نيازمند آموزش‌اند و از روي نااگاهي دست به اين کارها مي‌زنند. انجام مشاوره‌ها مي‌تواند به صورت حضوري، تلفني، آگاهي بخشي، کنترل خشم و مهارت‌هاي حل مساله براي جوان‌ها و نوجوان‌ها صورت گيرد تا در آينده بزرگسالان جامعه بر رفتارهايشان کنترل داشته باشند و اتفاقي که براي خودشان افتاده، تکرار نشود. همچنین  بايد در دادگاه اطفال مددکار و روانشناس حضور داشته باشد و کودکان حتما از وکيل برخوردار باشند، به خصوص در موارد کودک‌آزاري‌هاي جنسي که کودک از مطرح کردن آن وحشت دارد، وجود يک روانشناس يا مددکار اجتماعي الزامي است، زيرا او مي‌تواند از طريق مصاحبه با کودک بدون اينکه او را تحت فشار اخلاقي قرار دهد اين واقعيت را کشف کند که آيا کودک مورد آزار قرار گرفته يا خير؟ . 
8- ایجاد نظام گزارش دهی اجباری  هم می تواند به عنوان یک راهکار مهم دیگر تلقی شود. زيرا در بسياري از موارد دختران و پسران مورد آزار قرار گرفته با تهديد همان آدم مواجه مي‌شوند و به دليل ترس و وحشت از او شکايت نمي‌کنند. حتی در بسياري از اوقات خانواده‌ها فکر مي‌کنند اگر مساله‌اي را به کودک نگويند بهتر است در حاليکه کودکان از طريق همسالان و رسانه‌ها در جريان اطلاعات قرار مي‌گيرند. پس بهتر است که والدين به جاي پاک کردن صورت مساله واقعيات را براي کودک توضيح دهند و بدانند که با مطرح نشدن اين مسائل نمي‌توانيم منکر وجود آنها شويم. بنابراین بايد گزارش‌دهي را به کودکان  آموزش دهيم و در آنها ايجاد مصونيت بکنیم. 
9- بايد علاوه بر قوانين درعمل نشان دهيم که کودکان داراي کرامت انساني هستند و اين کار از طريق مشارکت دادن آنها در مسائل مربوط به خود، رفع تبعيض و تامين نيازهاي اوليه کودکان مانند خوراک و پوشاک و امنيت امکان‌پذيراست.
همچنین مواردی از قبیل شناخت و درک فرزند، شناختن و تربيت استعدادهاي فردي کودک، آموزش بازي زندگي به فرزند، آموزش راه عشق و دست يافتن به عشق خويشتن، خانوادگي، زناشويي، شغلي و فرهنگي به کودک، جلوگيري از وارد کردن صدمات احساسي و دروني به فرزند، ارج نهادن به کودک می تواند در جهت احقاق حقوق کودک موثر واقع شود.
6- نتیجه گیری:
حقوق کودک یکی از زمینه های مهم حقوقی است که از دیدگاه های متفاوت و در رشته های مختلف حقوق مورد بحث و بررسی واقع شده و دارای ابعاد حقوقی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی داخلی و بین المللی است. این حقوق هم در سطح بین المللی(1989) و هم در سطح داخلی(1372) مورد توجه خاص قرار گرفته است، به طوریکه علاوه بر تاکیدی که در اسلام به حقوق کودک شده است، در قانون اساسی ایران(اصل 21) و در قوانین مدنی و جزایی نیز پاره ای مقررات حمایتی در این زمینه آمده است. اما ایران همچنان فاصله بسیار زیادی تا اجرای کامل کنوانسیون حقوق کودک دارد، زیرا با این وجود همچنان کودکان بسیاری از نعمت آموزش محرومند، بسیاری از کودکان در ایران فاقد شناسنامه و در حقیقت فاقد هویت اند، بسیاری از آنان هنوز مورد تجاوز جنسی حتی از جانب پدران خود قرار می گیرند، کودکان بسیاری به خاطر فقر و بدبختی همچنان زیر سن قانونی به سر کار می روند و حتی به کار های سخت و طاقت فرسا گماشته می شوند، همچنان کودکان بسیاری در خیابان های تهران و سایر شهرستان ها با گدایی روزگار می گذرانند و...که مهمترین دلایل این امر به دولت بر می گردد. زیرا:
اولا: دولت جمهوری اسلامی ایران کنوانسیون حقوق کودک را به صورت مشروط پذیرفته است، ثانیا: مواردی مغایر با این کنوانسیون در قانون مدنی خود به آن افزوده است، که این قوانین در بسیاری از موارد ساده ترین حقوق کودک را نادیده می گیرد. ثالثا:دولت به وظایف خود در همان حدی که خود پذیرفته و در قوانین داخلی اش آورده، عمل نمی کند، از جمله آموزش کودکان و خانواده ها، پذیرفتن  کودک به عنوان یک موجود مستقل، توجه به نهاد خانواده و ....
لذا این عوامل باعث شده که مسایل و مشکلات کودکان در ایران از حالت بهنجار خود خارج شده و نیازمند عزم و اراده ملی و همگانی برای جبران مافات خود باشد.

كودك‌آزاري نيمي از خشونت‌هاي خانگي را تشكيل مي‌دهد
دستان پر خشم پدر، آغوش ناامن مادر
"هر وقت او به خانه ما مى آمد من فرار مى كردم و گوشه پذيرايى پنهان مى شدم. او هميشه مرا با لگد كتك مى زد و يكبار به قدرى به سر من ضربه وارد كرد كه ديگر نمى توانستم سر پا بايستم و خوابيدم. وقتى از خواب بيدارشدم نمى توانستم چشمهايم را باز كنم. اطراف چشمهايم كبود شده بود و سرگيجه شديدى داشتم. نمى دانستم چرا او چشم ديدن مرا نداشت. فكر كردم حالا كه در رختخواب افتاده ام دست از سرم بر مى دارد اما او مرا سوار ماشين پيكان خودش كرد و به بيابانها برد. او مى خواست با چاقو مرا بكشد. بعد جملاتى را به من گفت و از من خواست تا آنها را تكرار كنم و او صداى مرا با موبايل خودش ضبط كرد و بعدها آنها را براى مادرم پخش مى كرد. او از من مى خواست تا از مهربانى هاى او نسبت به من و مادرم حرف بزنم. چند بار هم او مرا بلند كرد تا از پنجره بيرون بيندازد. من خيلى ترسيدم و گريه كردم. هميشه همسايه ها هم برايم گريه مى كردند اما كارى از دستشان بر نمى آمد. او حتى مادرم را هم كتك مى زد و چند بار قصد داشت مادرم را خفه كند. از ديدن او وحشت داشتم چون تعريف كرده بود تا به حال چندبار دوستانش را با چاقو زده است. او خودش به من گفته بود كه بچه پرورشگاهى است و هميشه دوست دارد يكى را بزند تا دلش خنك شود."
هفت سالگي براي تحمل اين همه آزار سن كمي است، اما او شايد از خوش شانس‌ترين قرباني هاي كودك آزاري باشد كه توانسته به صورت زنده در دادگاه از خود دفاع كند.
ضعف جسمي و ناتواني در دفاع از خود، همواره باعث ايجاد خشونت بوده است. زنان، كودكان، معلولان و... همواره قربانيان خشونتي بوده اند كه توان دفاع در مقابل آن را نداشته اند. از زماني كه بابليان و مردم روم باستان دختركان خود را وقف معابد مي كردند، زماني كه صداي ناله هاي نوزادان تازه به دنيا آمده دختر در عربستان زير خاك خفه مي شد تاريخ كودك آزاري شكل مي گرفت. در دوره اي از تاريخ ايران هم روسپي خانه هايي پسرانه وجود داشت كه غالبا متعلق به دربار بود. پسران كوچك لباس‌هايي دخترانه پوشيده و علاوه بر ارائه خدمات عمومي به پادشاهان، مورد سو استفاده جنسي آنان هم قرار مي گرفتند.
در آمريكا انجمن مبارزه با كودك آزاري در سال 1874 تشكيل شد. در دهه 1940 در اين كشور گزارش‌هاي درماني بدون توضيح علت آسيب ديدگي فرضيات جديدي را در مورد سورفتار با كودكان مطرح كردند.
در فرانسه نيز حدود 100 سال پيش "تارديو" متخصص پزشكي قانوني فرانسه سندرم كودك آزاري جسمي خصوصا آزار جسمي عليه كودكان ناتوان را گزارش نمود.
در دو دهه اخير همزمان با توجه بيشتر به مسائل كودكان، كودك آزاري نيز بيشتر مورد نظر قرار گرفته. تصويب كنوانسيون حقوق كودك در سال 1989 و پذيرفتن اين كنوانسيون از سوي كشور‌هاي جهان از جمله ايران را، مي‌توان نقطه عطف جهاني درباره توجه به كودكان دانست.
در ايران به جز موارد حاد كه منجر به آسيب شديد يا حتي فوت مي شود گزارش مشخصي درباره كودك آزاري وجود ندارد. بزرگترين واقعه كودك آزاري در ايران ماجراي قتل 33 كودك و نوجوان در تهران و ديگر شهرها توسط شخص به نام علي اصغر بروجردي، معروف به اصغر قاتل بود. اين مرد 42 ساله در سال 1313 به جرم ارتكاب جنايت‌ها و قتل‌هاي متعدد اعدام شد. او در تهران باميه فروش بود و پسران كم سن و سال را كه براي خريد باميه به او مراجعه مي كردند فريب مي‌داد و به خرابه‌هاي جنوب تهران مي‌كشاند و پس از سو استفاده و آزار جنسي آنان را به قتل مي‌رساند. اصغر در سن 22 سالگي به جرم همجنس‌گرايي به زندان محكوم شده بود و در بازجويي‌هايش در اين باره مي‌گفت:" پس از آزادي تصميم گرفتم كه از اين پس كودكان را پس از كامجويي به قتل برسانم. به قدري از اين عمل لذت مي‌بردم كه حد و وصفي بر آن متصور نبود، مخصوصا پس از آن كه خون قربانيان خود را مي‌خوردم..."
آخرين مورد تاريخي كودك آزاري در ايران بيجه بود كه ۱۸ كودك را پس از آزار جنسي در پاكدشت ورامين به قتل رسانده بود. بيجه به ۱۶ بار قصاص نفس، يك بار اعدام به خاطر لواط، ۱۵ سال حبس و ۱۰۰ تازيانه محكوم شد. بيجه را در 27 اسفند سال 83 اعدام كردند.
ساده مثل كودك‌آزاري
 هرگونه آسيب جسمي يا رواني، سواستفاده جنسي يا بهره‌كشي و عدم رسيدگي به نيازهاي اساسي افراد زير 18 سال توسط ديگر افراد و به صورتي كه غيرتصادفي نباشد، كودك آزاري تلقي مي‌شود. كودك آزاري به سه دسته مهم تقسيم مي‌شود : كودك آزاري جسمي به هر عملي كه منجر به آسيب عمدي جسمي كودك شود گفته مي‌شود. آزار جنسي، درگير نمودن كودك در فعاليت‌هايي است كه منجر به ارضا جنسي افراد بزرگسال مي‌شود. غفلت يا بي‌توجهي سومين دسته است كه معمولا در خانواده‌هاي كم‌درآمد مشاهده مي‌گردد. غفلت عبارتست از اهمال و غفلت والدين از تامين نيازهاي اساسي كودك كه براي بهتر زيستن او ضروري هستند. بي‌توجهي جسماني به تاخير در مراقبت بهداشتي، ترك، اخراج، مراقبت گسيخته، سرپرستي ناكافي، بي‌پروايي و بي‌ملاحظگي نسبت به امنيت و رفاه كودك گفته مي‌شود. بي‌توجهي عاطفي شامل مهرورزي و عاطفه ناكافي، سواستفاده افراطي يا مزمن از همسر در حضور كودك يا سواستفاده از داروها و الكل در حضور او و مواجهه او با رفتارهاي ناسازگارانه اطلاق مي‌شود.
بحث‌هايي كه بر سر تعاريف و حدود كودك آزاري در‌مي‌‌گيرد به طور كامل خودش را در قوانين ايران نشان مي‌دهد. طبق ماده 7 قانون ماده 59 قانون مجازات اسلامي و ماده 109 قانون مدني، تنبيه توسط والدين به منظور تاديب و تربيت طفل در صورتي كه متعارف باشد جرم تلقي نمي‌شود. سال‌هاست كه بين كارشناسان حقوقي، جامعه‌شناسان و فعالان اجتماعي بر سر حد تاديب بحث در‌مي‌گيرد اما تا كنون قانون جواب قانع‌كننده‌اي به اين مساله نداده‌است.
با توجه به اينكه يكي از مهمترين منابع قانون در ايران شرع است مراجع عظام هم در پاسخ به يك استفتا نظر خود را درباره كودك‌آزاري اعلام كردند. آيت‌الله العظمي سيستاني تنبيه بدني را جايز ندانسته مگر اين كه تاديبي كه لازم است متوقف بر آن باشد و در اين صورت پدر يا كسي كه از سوي او مجاز است مي‌تواند به نحوي كه موجب سرخ يا كبود شدن نباشد كودك را بزند ولي به احتياط واجب نبايد از سه ضربه سبك تجاوز كند و به هر حال اگر موجب سرخي يا كبودي شد ديه دارد حتي اگر از سوي پدر باشد و به احتياط واجب زدن به هر نحو باشد پس از سن بلوغ جايز نيست. او در پاسخ به سوالي كه آيا مي‌توان كودك را از سرپرستي پدر و مادر كودك‌آزار كه در مراجع قانوني به اثبات رسيده است خارج كرد؟ گفته است اگر حاكم شرع تشخيص دهد كه پدر و مادر از نظر حفظ سلامتي كودك مورد اطمينان نيستند مي‌تواند آنها را از حق حضانت و سرپرستي كودك محروم كند. در خصوص مجازات پدر و مادر آزاردهنده هم گفته شده كه اگر آزار آنها مستلزم ديه باشد بايد بپردازند بلكه در مواردي قصاص نيز در مورد مادر اجرا مي‌شود. 
آيت‌الله العظمي مكارم شيرازي نيز در اين باره گفته است كه كودك آزاري در شرع اسلام جايز نيست و هرگاه پدر يا مادري مرتكب چنين كاري شوند حاكم شرع مي‌تواند آنها را تعزير كند و اگر كاري باشد كه منتهي به فوت يا نقص عضو يا جراحتي گردد ، ديه دارد ولي تنبيه‌هاي جزئي و مختصر كه هيچ‌گونه اثري روي بدن نگذارد آن هم در صورت ضرورت ،مانعي ندارد و چه بهتر كه از آن هم صرف ‌نظر شود و از طريق تشويق و محبت اقدام به تربيت شود. 
آيت‌الله العظمي صانعي اعتقاد دارد در راستاي ادب و تربيت كودكان توسط والدين تنها اذن حداكثر پنج ضربه و يا شش ضربه نه زيادتر آن هم با انحصار راه تربيت به آن و در مسير جلوگيري از فساد اخلاقي و ارتكاب كارهاي ناشايست و به شرط اينكه ضربه به طور سخت و موجب زخم شدن و يا تغيير رنگ پوست نباشد اجازه داده شده. وي در مورد مجازات والدين اين‌گونه فتوا داده است كه بعنوان دفع منكر و آزار و اذيت نه تنها جايز است بلكه واجب مي‌باشد ليكن به هر حال بايد و به هر نحو ممكن آنها را وادار به عمل تكليف واجب حضانت و تربيت نمود تا هم به تكليف و وظيفه واجب خود عمل نمايند و هم بار، و زحمت فرزند داري كه آنها سبب آن بوده‌اند به عهده ديگران نيفتد. 
آيت‌الله العظمي موسوي اردبيلي هم حد شرعي تنبيه اولاد را آن اندازه‌اي دانسته كه موجب ديه نباشد آن هم در صورتي كه اولاد بدون آن تنبيه تربيت نشود و بيش از آن اندازه موجب ديه بر پدر و مادر مي‌شود و موارد مختلف است ،ممكن است در بعضي از آنها قصاص باشد. حكم شرعي والديني كه بچه را بيشتر از حد شرعي تنبيه مذكور در فوق ، اذيت مي‌كنند، قهرا مراتبش مختلف است در بعضي از موارد موجب ديه و در بعضي از موارد موجب قصاص مي‌شود. 
با مجاز دانسته شدن تنبيه به صورتي كه شامل چند ضربه و بدون آثار صدمه‌ديدگي باشد شايد بتوان راحت‌تر در مورد حدود تنبيه در ايران تصميم گرفت. هرچند كه معمولا موارد خفيف اين چنيني اصلا گزارش نمي‌شوند كه مورد بررسي قرار بگيرند.
كودك‌آزاري معضل است يا اغراق؟
به گفته كارشناس دفتر آسيب‌ديدگان اجتماعي سازمان بهزيستي، نتايج بررسي شيوع برخي از موارد كودك آزاري در ايران (سال 82 )نشان مي‌دهد كه طبق گزارش والدين در طول 24 ساعت قبل از زمان بررسي 50 درصد كودكان يك تا 5 سال، 38 درصد كودكان 6 تا 11 سال و 23 درصد كودكان 12 تا 18 ساله مورد مطالعه مورد بداخمي، غضب و بي‌اعتنايي مراقبين خود قرار گرفته بودند. به گفته وي همچنين 31 درصد كودكان 1 تا 5 سال، 5/20 درصد كودكان 6 تا 11 سال و 7/8 درصد كودكان 12 تا 18 سال توسط مراقبين خود مورد تنبيه بدني در 24 ساعت قبل از بررسي قرار گرفته بودند كه بر اثر تنبيه بدني، آثار تنبيه بر روي بدن 2/2 درصد كودكان 1 تا 5 سال، 5/1 درصد كودكان 6 تا 11 سال و 1/1 درصد كودكان 12 تا 18 سال وجود داشته است. طبق نتايج اين تحقيق 8هزار مورد خشونت خانگي مشاهده شده كه نيمي از آن را كودكان تشكيل مي‌دادند. از اين ميزان 20 درصد مربوط به كودك‌آزاري جنسي مي‌شد.
در پژوهشي ديگر مطالعه 2240 دانش‌آموز دبيرستاني شهر تهران نشان داد كه 32 درصد دانش‌آموزان دست كم يكي از موارد بي‌توجهي و غفلت را تجربه كرده‌اند. همچنين 1600 دانش‌آموز نوعي از آزار را در مورد خود گزارش دادند كه از اين ميان، 43.2 درصد آزار جنسي، 23.4 درصد آزار عاطفي 4.7 درصد آزار جنسي بود.
بررسي موارد كودك‌آزاري جنسي با استفاده از يادداشت‌هاي موجود در پرونده‌هاي سازمان پزشكي قانوني كشور (مربوط به تهران) نشان داد كه در طي سه سال از بهار 1371 تا اسفند 1373، مجموعا 325 مورد مراجعه به سازمان پزشكي قانوني جهت وقوع كودك‌آزاري رخ داده كه 237 مورد آن‌ها را دختران و 87 مورد را پسران زير 15 سال تشكيل مي‌دادند. بررسي فاصله زماني از هنگام وقوع تجاوز تا هنگام مراجعه به مراجع قانوني نشان داد كه دختران معمولا ديرتر از پسران و پس از چندين بار تجاوز به مراجع قانوني مراجعه مي‌كنند. در حالي كه اكثرا پسران پس از يك بار مورد تجاوز واقع شدن، مورد را نسبتا سريع به مراجع ذيربط اطلاع مي‌دهند. داده‌ها حاكي از آن بود كه 79 درصد از دختران موضوع را پس از گذشت يك هفته يا بيشتر از وقوع آزار جنسي اطلاع داده‌اند. همين مساله مي‌تواند دليلي بر احتمال شيوع بيشتر آزار جنسي در دختران باشد چرا كه بسياري از موارد مخفي مانده و به مراجع قانوني اطلاع داده نمي‌شود. آزار جنسي زنان را علاوه بر اين بايد در قالب قتل‌هاي ناموسي هم پيگيري كرد. جايي كه فرد متجاوز كه معمولا از اعضاي خانواده است با كشتن قرباني و متهم كردن او به بي‌آبرويي سعي در پاك كردن عمل خود دارد.
نگاهي به گزارش 5 سال فعاليت صداي يارا، اولين خط کمک فکری به کودکان و نوجوانان در ایران كه در دی ماه سال 1379 توسط انجمن حمایت از حقوق کودکان راه اندازی شده است نشان مي‌دهد كه از چهارده هزارتماس تلفنی گرفته‌شده با اين خط تلفن، مادران با 78% کل تماسها در صدر تماسهای صدای یارا قرار دارند و تنها 5% از تماسها توسط پدران صورت گرفته است همچنین 12% از تماسها توسط کودکان و نوجوانان انجام شده است .
از مجموع تماسهایی که با صدای یارا برقرار شد ، 20% مربوط به موارد کودک آزاری است بیشترین مورد آزار جسمی با 65% است که به طرق مختلفی نظیر کتک زدن با دست و کمربند ، کشیدن موی سر ، سوزاندن و .... اعمال شده است. آزارهای روانی و عاطفی کودک شامل تحقیر ، توهین ، حبس در خانه ، وادارکردن به تکدی گری و ... با 32% در رتبه بعدی قرار دارد .3% از تماسهای کودک آزاری مربوط به سوء استفاده جنسی از کودکان می باشد .54% از کودکان آزار دیده دختر و 46% پسر بوده‌اند. 

كودك‌آزارها، قربانيان قبلي كودك‌آزاري
آن‌ها شايد قصي‌القلب، خشن و يا بي‌احساس به نظر برسند، اما در واقع آن‌ها هم روزي قرباني بوده‌اند. پدر اصغر قاتل دزد و راهزن بود و نزديك به 40 نفر را به قتل رسانده بود. بيجه بعد از ۵ سالگى به علت مسائل و مشكلات اقتصادى خانواده اش همراه آنان به تهران مهاجرت كرده و به ناچار در حاشيه شهر تهران سكنى گزيده بود. پدر وى كارگر كوره هاى آجرپزى پاكدشت بود. وى تا كلاس پنجم ابتدايى تحصيل و بعد از آن هم به علت موقعيت بد اقتصادى خانواده ترك تحصيل كرد. او مدتي زباله جمع مي‌كرد. يك بار در بيابان هاى اطراف مورد تجاوز دو مرد قرار گرفته بود. محمد بيجه در سن ۱۸ سالگى عاشق دخترى افغانى مى شود كه قرار فرار را با هم مى گذارند و وقتى كه خانواده اش متوجه مى شوند، با او سرسختى كرده و او از اين عمل منصرف مى شود.او پس از گذشت مدت كوتاهى به دخترعمه اش علاقه مند شد اما اين دختر در همان سال در دانشگاه قبول مى شود و موضوع ازدواج با او هم منتفى مى شود. بيجه اولين قربانى خود را عاشوراى سال ۸۱ به قتل رساند و سريال قتل هاى او تا شهريور 83 ادامه داشت. او پس از كشتن كودكان احساس پشيمانى نمى كرد. زيرا هدف خود را انتقام مى دانست. او گفته بود: «زندگى  ام تباه شده بود و بايد زندگى ديگران را تباه مى كردم.»
طبق پژوهشي كه به منظور بررسي ميزان شيوع سابقه سورفتار جسمي و جنسي در بيماران روانپزشكي بستري در يخش رواني يكي از بيمارستان‌هاي تهران صورت گرفت، درصد قابل ملاحظه‌اي از بيماران (61 درصد) يكي يا هر دو نوع سورفتار جسمي و جنسي را تجربه كرده بودن. يافته‌هاي اين پژوهش حاكي از آن است كه در 23 درصد موارد، سورفتار بيشتر از 2 سال به طول انجاميده و بيش از 20 نوبت بوده است.
اين مسئله نشان مي‌دهد كه تجربه كردن آزارهاي جسمي و جنسي تا چه ميزان در ظهور اختلالات رواني در سنين بزرگسالي موثر است. پيش از اين مديركل دفتر پيشگيري از آسيب‌‏هاي اجتماعي سازمان بهزيستي هم اعلام كرده بودكه 80 درصد افراد كودك آزار در دوران كودكي، تجربه آزار جنسي, جسمي يا عاطفي داشته‌‏اند. 
بر خلاف تصور عامه، آزاردهنده‌ها هيولاهاي خشن و روان‌پريش نيستند. در اكثر موارد نزديكترين كساني كه از آن‌ها انتظار مي‌رود نگران حال كودك باشند او را مورد آزار و اذيت قرار مي‌دهند. بررسي‌هاي آماري در ايران نيز در سال 80 نشان مي‌دهد، 75 درصد كودك آزاري‌ها توسط والدين انجام شده كه در اين ميان حدود 2/12 درصد جامعه آماري با شيوع بيشتر مربوط به آزار جسمي پسران است.
نتايج مطالعه 50 قرباني سو استفاده جنسي از ميان دانش‌آموزان دوره راهنمايي شهر اهواز نشان مي‌دهد كه 50 درصد آزارهاي جنسي توسط افراد خانواده صورت گرفته است. يافته‌هاي برخي مطالعات ديگر حاكي از آن است كه در بعضي موارد بيشترين آزارهاي جسمي به وي‍ژه نسبت به دختران از سوي برادران آن‌ها اعمال شده است. چنين مشاهداتي تاييد كننده نقش سنتي برادر در خانواده‌هاي شهرستاني است.
طبق گزارش صداي يارا، در بین موارد حاد کودک آزاری که اغلب منجر به صدمات جسمی گردیده بیشترین مورد توسط پدر (46%) صورت گرفته است ، مادر با 17% ، نامادری با 15% ، پدر و مادر به طور مشترک با 8% ، ناپدری با 7% ، معلم و مدیر مدرسه 6% و افراد غریبه با 4% در رتبه های بعدی آزاررسانان حاد به کودکان بوده اند.
نزديك بودن آزاردهندگان به كودكان و حتي سرپرست بودن آن‌ها باعث مي‌شود تا نقش دولت براي حمايت از كودكان آسيب‌ديده پررنگ‌تر شود. در صورتي كه پدر ضارب باشد با توجه به ولايت قهري پدر بر فرزند، قانون حمايت خاصي از كودك نمي‌كند و معمولا مادر مجازات مي‌شود. نگهداري از كودك قرباني آزار خود مساله‌اي بزرگ است. چه شرايطي بايد حاكم شود تا پدر و مادر سلب حضانت شوند؟ و اگر كودك به يكي از پدر يا مادر تحويل شود چه تضميني هست كه مزاحمت دوباره‌اي ايجاد نشود؟ قانون و مراكز رفاهي مثل بهزيستي چند درصد از اين آسيب‌ديدگان را پوشش مي‌دهند؟ گسترش خدمات حمايتي براي قرباني كودك‌آزاري و آموزش كودكان و خانواده‌ها شايد مهمترين اقدامات باشد. حركتي براي افرادي مثل او كه ديگر شب‌ها اين همه خواب‌هاي آشفته نبينند.
"بعد از دستگيرى او مرا تحويل عمه ام دادند اما هر شب خواب او را مى بينم كه مرا كتك مى زند و يا قصد كشتن مرا دارد. الآن او در زندان است اما وقتى آزاد شود حتماً مرا مى كشد. او خانه عمه ام را هم بلد است و من مى ترسم به سراغم بيايد."

نمودارهای افراد آزار دیده توسط آزار دهندگان
نمودار شماره (1) 

نمودار تعریف کودک آزاری بین سنین 7 تا 22 سالگی توسط آزار دیدگان

نمودار شماره (2) 

نمودار میزان عوامل موثر در کودک آزاری
نمودار شماره (3)

نمودار آزار وارده به کودکان

نمودار شماره (4)

نمودار وضعیت اقتصادی آزاردهندگان
نمودار شماره (5)

نمودار سطح تحصیلات آزاردهندگان

نمودار شماره (6)

نمودار سنینی که افراد بیشتر مورد آزار قرار می گیرند
نمودار شماره(7)

نمودار میزان بزهکاری در آزاردیدگان

نمودار شماره (8)

نمودار نسبت آزار دهندگان با آزار دیده
نمودار شماره (9)

نمودار تعداد افراد خانواده آزاردیدگان

نمودار شماره (10)

نمودار نشان دهنده وضعیت اجتماعی آزاردیدگان
نتیجه گیری آزاردیدگان
بر طبق تحقیقاتی که بر روی 50 نفر از کودکان آزاردیده در بهزیستی مشهد و زندان کاشمر بدست آوردم اغلب این کودکان تعریفی که از کودک آزاری داشتند بیشتر مربوط به آزار جسمی، روحی و جنسی و عدم رسیدگی به نیازهای اساسی افراد زیر 18 سال می باشد. این کودکان بیشتر از نوع آزارها رنج می برند. کودکانی که آزار می بینند بیشترین عامل موثر در آزار این افراد عوامل خانوادگی و روانی می باشد که بیشتر در خانواده های آشفته و از هم گسیخته خانواده هایی که وضعیت اقتصادی آنها ضعیف تر است و نمی توانند نیازهای افراد خانواده را برطرف کنند مشاهده می شود همچنین نسبت افرادی که کودکان را آزار می دهند بیشتر خودافراد خانواده یا اقوام نزدیک (دایی، خاله، عمه، دخترخاله، پسرخاله و ...) می باشند و کمتر به افراد غریبه که با کودک زیاد در ارتباط نیستند مربوط می شود. سطح سطح تحصیلات این افراد (آزاردهندگان) بسیار ضعیف است و از فرهنگ پایینی برخوردار هستند. افرادی که مورد آزار قرار می گیرند در سنین مختلف ممکن است به بزهکاری روی آورند واین بیشتر در سنین نوجوانی و جوانی بروز کند.
سنی که افراد مورد آزار قرار می گیرند بیشترین میزان را سنین 4 تا 10 سالگی دوران کودکی و 10 تا 18 سالگی دوران نوجوانی تشکیل می دهد تعداد اعضای خانواده آزاردیدگان بیشتر بین 4 تا 6 نفر و بیشتر است چون در خانواده های پرجمعیت و ناسازگار حق کودکان و نوجوانان بیشتر ضایع می شود. وضعیت اجتماعی آزاردیدگان در جامعه بیشتر از نوع متوسط و سپس فقیر می باشد.

پیشنهادی که آزاردهندگان برای جلوگیری از این معضل اجتماعی بزرگ که همواره در طول تاریخ بشر مشاهده می شده و همچنان ادامه دارد این است که برخورد جدی و قانونی با آزاردهندگان شود تا برای دیگر آزاردهندگان درس عبرت باشد و حداقل کمتر به آزار افرادی که نیازمند حقوق انسانی هستند و این حق آنهاست باشند. 

نمودارهای افراد آزاردیده
نمودار شماره (1)

نمودار مورد آزار قرار گرفتن کودکان آزار ندیده
نمودار شماره (2)

نمودار نسبت شخص آزار دهنده با کودک
نمودار شماره (3)

نمودار نشان دهنده روابط در میان اعضای خانواده

نمودار شماره (4)

نمودار میزان تاثیر اختلافات خانواده بر روی کودکان
نمودار شماره (5)

نمودار نشان دهنده وضعیت اجتماعی آزار ندیده ها

نمودار شماره (6)

نمودار نشان دهنده وضعیت اقتصادی آزار ندیده ها
نتیجه گیری آزار ندیده ها
	بر طبق تحقیقاتی که بر روی 50 نفر از کودکان آزار ندیده در سنین مختلف که انجام دادم مشخص شد که این افراد کمتر از افرادی که مورد آزار قرار می گیرند آزارهای جسمی و جنسی می بینند اما آزار روحی و روانی حتی در افراد عادی هم وجود دارد چون گرچه ممکن است کسی آنها را آزار ندهند اما در صورت بروز مشکلات برای آنها به اختلالات روحی و روانی دچار می شوند به همین دلیل تقریباً می توان گفت که مشکلات روحی و روانی برای همه افراد وجود دارد. اما نسبت شخص آزار دهنده با کودک در تحقیقاتی که انجام دادم درصد کمی به والدین اختصاص دارد اما کودکان بیشتر از برادر و یا خواهر و دوستان نزدیکشان و البته نه به طور جدی رنج می برند که این  در رده های سنی مختلف بین دختران و پسران مشاهده شد.
روابط در میان اعضای خانواده تقریباً خوب و متوسط است این کودکان بیشتر می توانند با والدین و افراد خانواده برخلاف کودکان آزار دیده ارتباط برقرار کنند و مشکلات خود را با آنها در میان بگذارند بطور متوسط می توان گفت که اختلافات خانوادگی خصوصاً اختلافات والدین تاثیر متوسطی بر روی کودکان می گذارند که این ممکن است موجب آزار کودک شود. وضعیت اجتماعی کودکانی که آزار ندیده اند در جامعه به متوسط و غنی تقسیم می شود وضعیت اقتصادی خانواده های کودکان آزار ندیده از متوسط به خوب و عالی به ترتیب درصد در نمودار تقسیم می شود. میزان حمایت والدین و یا افراد خانواده از کودکانی که آزار نمی بینند بیشتر از افرادی است که مورد آزار قرار می گیرند و همچنین تاثیر این حمایتدر موفقیت کودکان و نوجوانان که آنها با این حمایت ها بیشتر در زندگی موفق می شوند.

فهرست منابع و مآخذ
1_ نام كتاب : كودك آزاري در ايران 	تاليف : سعيد مدني ( قهفرخي )
ناشر : نشر اكنون 	چاپ اول 1383		 تيراژ 2100 جلد
2_ نام كتاب : سهل انگاري و سود رفتار با كودك 	تاليف : سيده زهرا شفيع پور خصوصيات علمي دانشگاه علوم پزشكي گيلان 
تيراژ : 2000جلد 
نوبت چاپ 1380 : 	ويراستار : مينو ميترا چهرزاد 
3_ نام كتاب : رويكرد حقوقي– روانشناختي به خشونت خانگي عليه كودكان 
نويسندگان: ريچارد اي . برمن– لوسي سالسيوكارتز – لوئيس. اي ويثورن– جان وي فن توزو– واندك. مور– جوي دي . اسفسكي– مارتا اي . ماتيوس– نانسي كي . اي. ليمون– ترجمه وتدوين : محمد قلي پور    نوبت چاپ : اول 1384   تيراژ: 2000 نسخه  چاپ: گل نشر 
4_ نام كتاب : كودك و خانواده نابسامان
نويسنده : دكتر علي قائمي
نوبت چهارم 1378 		تيراژ : 3000 جلد
5_ نام كتاب : ناسازگاري وبزهكاري در كودكان 
نويسنده : پرفسور دكتر هالوگ ياو وزار		مترجم : دكتر قدير گلكاران 
نوبت چاپ : چاپ اول 1382		تيراژ : 3200 جلد 

منابع اینترنتی:
http://soneia . blogfa . com
http://www.iran street children  . com
http://www.cmmunity . iran slamat . com
http://www. Doctor shiri.com
http://newpetitiononline . com / kodakan /petition . html
http:// www.socilogy of iran . com
http://www.kodakazari .com
http://www. Unicef.com
http://www.hoghoghkodakan.com